Trong khi nhiều người kỳ vọng bài phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump đầu tuần này sẽ đưa ra lộ trình kết thúc xung đột, nhưng thực tế thời gian vẫn chưa rõ ràng, khiến thị trường bất ổn.
Khác với các cú sốc kinh tế trước như Đại suy thoái hay COVID-19, lần này chính phủ Mỹ có ít công cụ hơn để giảm tác động. Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) cũng rơi vào thế khó.
Fed chưa cho thấy khả năng sẽ hạ lãi suất để kích thích kinh tế vì lo ngại lạm phát tăng. Thậm chí, thị trường từng dự đoán Fed có thể tăng lãi suất do giá dầu tăng mạnh. Tuy nhiên, Chủ tịch Fed Jerome Powell cho biết chưa có lý do để tăng lãi suất, vì các cú sốc dầu ngắn hạn thường không ảnh hưởng lớn đến kỳ vọng lạm phát dài hạn.
Kinh tế Mỹ được chống đỡ chủ yếu bởi chi tiêu của người tiêu dùng và gần 2/3 hoạt động kinh tế được thúc đẩy bởi chính lực lượng này. Ông Vanderburg nhận định rằng dòng chảy của những đồng USD đó sẽ quyết định hướng đi của nền kinh tế.
Mặc dù nền kinh tế đã bắt đầu chững lại ngay cả trước khi chiến tranh bùng nổ, ông cho rằng người tiêu dùng Mỹ hiện nay vẫn có một yếu tố đệm giúp giảm thiểu tác động tiêu cực so với thời kỳ khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970: Đó là việc Mỹ hiện đã giảm đáng kể sự phụ thuộc vào nguồn dầu mỏ nhập khẩu. Tuy nhiên, ông cũng nói thêm rằng yếu tố đệm này chỉ có thể giúp làm dịu bớt những cú sốc.
Herman Nieuwoudt, Chủ tịch IFS Energy & Resources, nhận định rằng tình hình này đang dẫn tới áp lực chi phí dai dẳng và ngày càng chồng chất trên mọi ngành nghề có liên quan đến nhiên liệu - mà thực tế là hầu hết mọi ngành nghề.
Ông cho rằng đây không phải chỉ là một cú sốc giá đơn lẻ. Đây là hệ quả của sự gián đoạn nguồn cung năng lượng lớn nhất trong lịch sử hiện đại, chồng lên 6 năm biến động cấu trúc. Những gián đoạn này sẽ lan sang sản xuất, đóng gói, nông nghiệp, vận tải và bán lẻ, và phải mất nhiều tháng mới bộc lộ hết.
Chi phí sẽ tăng trên diện rộng. Các công ty có thể thích ứng nhanh, điều chỉnh hoạt động linh hoạt và phân bổ nguồn lực hiệu quả sẽ vượt qua tốt hơn những doanh nghiệp vẫn vận hành theo kế hoạch cứng nhắc theo quý. Tuy nhiên, các công ty chỉ dựa vào phụ phí mà không cải thiện hiệu quả hoạt động sẽ sớm gặp khó khăn, có thể chỉ trong 2-3 quý.
Đối với người tiêu dùng, Nieuwoudt cho rằng nỗi lo về giá nhiên liệu tại các trạm xăng là điều hiện hữu trước tiên, nhưng đó mới chỉ là sự khởi đầu. Chi phí gia tăng sẽ dần dần phản ánh vào giá vé máy bay, thực phẩm, phí vận chuyển và các mặt hàng sản xuất.
Các nhà kinh tế nhận định rằng nền kinh tế hình chữ K hiện nay sắp sửa xuất hiện một hiện tượng song hành: các lĩnh vực thiết yếu (như hàng không, sửa chữa ôtô) và những tập đoàn khổng lồ sẽ có thêm dư địa để tăng giá.
Trong khi đó, các doanh nghiệp nhỏ và những dịch vụ không thiết yếu lại rơi vào thế kẹp giữa hai lựa chọn khó khăn: hoặc tăng giá và có nguy cơ đánh mất khách hàng, hoặc giữ nguyên mức giá nhưng phải hy sinh biên lợi nhuận.
Giá vé máy bay tăng là điều dễ đoán. Cách đây vài tuần, Giám đốc điều hành của Delta Air Lines, Ed Bastian, đã chia sẻ với CNBC rằng xét đến nhu cầu hiện tại, hãng vẫn còn dư địa để tăng giá vé nhằm ứng phó với đà tăng của giá dầu khi cần thiết.
Hồi đầu tháng 3, Giám đốc điều hành của United Airlines Scott Kirby cũng nói với CNBC rằng việc giá vé máy bay tăng lên để bù đắp cho chi phí nhiên liệu ngày càng cao là điều rất dễ xảy ra.
Theo Federico Bandi, Giáo sư kinh tế và tài chính tại Đại học Johns Hopkins, người tiêu dùng Mỹ vốn rất kiên cường, và tình hình hiện tại cũng không phải là ngoại lệ. Các thương hiệu khác có thể sẽ không gặp nhiều thuận lợi như các hãng hàng không trong việc duy trì đà tăng trưởng về nhu cầu và giá cả.
Ông Bandi cho biết đã xuất hiện một sự dịch chuyển từ chi tiêu cho các mặt hàng không thiết yếu sang các nhu yếu phẩm; và ngay trong nhóm nhu yếu phẩm, xu hướng chuyển dịch từ các thương hiệu nổi tiếng sang các sản phẩm thông thường có giá rẻ cũng đang diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh.
Ông nhận định một trạng thái cân bằng kéo dài, trong đó các doanh nghiệp tìm cách chuyển những khoản chi phí năng lượng lớn bất thường (hoặc các mức thuế quan bao trùm) sang người tiêu dùng, sẽ không thể bền vững.
Sự dai dẳng của những cú sốc hiện tại, cùng với sự sẵn sàng của các doanh nghiệp trong việc điều chỉnh lại giá cả khi chi phí trở lại mức bình thường nhất định, sẽ đóng vai trò then chốt đối với niềm tin của người tiêu dùng cũng như các quyết định của họ trong tương lai.
Những rủi ro kinh tế bắt nguồn từ thuế nhập khẩu, việc chính phủ đóng cửa, chi phí chăm sóc sức khỏe leo thang, cùng nhiều thay đổi chính sách khác, đã khiến Fernando Lozano, Giáo sư kinh tế tại Đại học Pomona, đi đến kết luận rằng "sự kiên nhẫn đang cạn dần" và người tiêu dùng sẽ hầu như không còn khả năng chấp nhận thêm bất kỳ khoản phụ phí mới nào.
Josh Steinitz - Giám đốc Chiến lược tại Auctane, công ty chuyên về phần mềm vận chuyển và hoàn tất đơn hàng - nhận định rằng chúng ta đang chứng kiến sự khép lại của kỷ nguyên vận chuyển “nhanh chóng và miễn phí” như một kỳ vọng mặc định. Những gián đoạn hiện tại đang buộc các bên phải thiết lập lại trật tự, và mô hình đang dần định hình chính là mô hình dựa trên sự lựa chọn và giá trị thực.
