Một cuộc điều tra của Bộ Tư pháp Mỹ nhắm vào Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) cùng phản ứng gay gắt chưa từng có của Chủ tịch Jerome Powell đang đẩy xung đột kéo dài giữa chính quyền và ngân hàng trung ương lên mức báo động mới. Giới đầu tư nhận định rằng tình hình hiện tại đang đặt tính độc lập của thể chế tài chính quyền lực nhất thế giới vào vòng nguy hiểm.
* Căng thẳng tiếp tục leo thang
Trong một tuyên bố đanh thép hôm 11/1, Chủ tịch Powell tiết lộ về một cuộc điều tra hình sự nhắm vào ông liên quan đến dự án cải tạo tòa nhà trụ sở. Ông Powell khẳng định cáo buộc này chỉ là cái cớ để chính quyền gây ảnh hưởng chính trị lên Fed nhằm buộc cơ quan này hạ lãi suất nhanh hơn.
Đáp lại, trên đài NBC, Tổng thống Donald Trump tuyên bố ông không biết về hành động của Bộ Tư pháp. Tuy nhiên, Tổng thống tiếp tục nhấn mạnh các chỉ trích nhắm vào ông Powell – vốn đã trở nên thường xuyên và gay gắt hơn khi Fed chọn lộ trình cắt giảm lãi suất chậm hơn mong muốn của Nhà Trắng.
Cuộc điều tra và phản ứng trực diện của ông Powell đã làm leo thang nghiêm trọng cuộc tranh cãi mà giới quan sát lo ngại sẽ đe dọa sự độc lập của Fed – vốn được coi là nền tảng của chính sách kinh tế và hệ thống tài chính Mỹ.
Phản ứng quyết liệt của ông Powell cũng được xem là đòn đáp trả cuối cùng của vị lãnh đạo này, khi nhiệm kỳ Chủ tịch của ông sẽ kết thúc vào tháng 5 tới. Tổng thống Trump đã cam kết người kế nhiệm ông Powell sẽ là một người tin tưởng mạnh mẽ vào việc hạ lãi suất.
* Thị trường rung lắc trước rủi ro
Ngay trong phiên giao dịch trên thị trường châu Á vào ngày 12/1, đồng USD đã giảm giá nhẹ so với hầu hết các đồng tiền chủ chốt. Giá vàng vọt lên mức cao kỷ lục, trong khi hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ sụt giảm. Thị trường cũng bắt đầu đặt niềm tin lớn hơn vào khả năng Fed sẽ cắt giảm lãi suất ngắn hạn.
Ông Damien Boey, quản lý danh mục đầu tư tại công ty quản lý tài sản Wilson Asset Management nhận định rằng Chủ tịch Powell đã thay đổi cách tiếp cận so với trước đây trước các lời đe dọa của ông Trump. Lần này, ông Powell chọn cách đối mặt trực diện với vấn đề cốt lõi: Fed không điều chỉnh lãi suất theo ý muốn của Tổng thống.
Giới đầu tư coi khả năng Fed đưa ra quyết định lãi suất mà không chịu sự can thiệp chính trị là nguyên tắc then chốt của nền kinh tế Mỹ hiện đại, giúp các nhà hoạch định chính sách hướng tới sự ổn định dài hạn. Niềm tin vào các thể chế Mỹ là một phần của "đặc quyền" giúp nước này thu hút hàng tỷ USD dòng vốn toàn cầu.
Ông Karl Schamotta, chiến lược gia trưởng thị trường tại công ty thanh toán Corpay cảnh báo về những hậu quả ngoài ý muốn khi chính quyền Tổng thống Trump tiếp tục gây sức ép lên Fed. Theo ông, nỗ lực gây ảnh hưởng lên ngân hàng trung ương thông qua các đe dọa pháp lý nhắm vào cá nhân quan chức có thể đẩy kỳ vọng lạm phát lên cao, làm xói mòn vai trò trú ẩn an toàn của đồng USD và kích hoạt đà tăng vọt của lợi suất trái phiếu dài hạn, từ đó làm tăng chi phí vay mượn trên toàn nền kinh tế Mỹ.
* Sự phai nhạt của một "Fed kỹ trị"
Ông Richard Yetsenga, chuyên gia kinh tế trưởng của tập đoàn ngân hàng ANZ, nhận định rằng đối với thị trường tài chính Mỹ, hoạt động của cả ba công cụ chính sách của Fed – gồm lãi suất, bảng cân đối kế toán và quy định ngành ngân hàng – đều có khả năng biến động mạnh. Ông cho rằng hình ảnh một "Fed kỹ trị" mà thị trường đã đặt niềm tin trong vài thập kỷ qua đang dần phai nhạt.
Trong khi đó, ông Christopher Hodge, chuyên gia kinh tế trưởng về Mỹ tại ngân hàng đầu tư Natixis nhận xét rằng thị trường đã bỏ qua quá nhiều "nhiễu loạn" xung quanh Fed thời gian qua và có thể sẽ tiếp tục làm vậy. Nhưng đến một lúc nào đó, sự bình tĩnh này sẽ sụp đổ.
Ở một góc nhìn khác, một số chuyên gia cho rằng phản ứng của thị trường vẫn còn chừng mực. Ông Andrew Lilley, chiến lược gia lãi suất trưởng tại ngân hàng đầu tư Barrenjoey cho rằng dù giới đầu tư không vui vẻ gì, nhưng sự việc này cho thấy ông Trump thực tế không còn công cụ nào khác để gây sức ép. Theo ông, lãi suất chủ chốt sẽ vẫn ở mức mà đa số thành viên Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) mong muốn.
Tuy nhiên, những nghi ngờ dai dẳng về quyền tự quyết của Fed trong tương lai đã bắt đầu bám rễ trong tâm trí nhà đầu tư. Giới phân tích nhận định rằng vấn đề độc lập của Fed hiện là một câu hỏi sống còn và có thể sẽ bị thị trường xem xét lại sau mỗi cuộc họp chính sách.
