Theo nhật báo kinh tế Les Echos (Pháp), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đang tăng tốc chuẩn bị cho giai đoạn mới của thị trường tài chính số, với mục tiêu đưa đồng euro và hệ thống thanh toán của châu Âu lên nền tảng blockchain nhằm tránh phụ thuộc vào những hạ tầng tài chính tư nhân hoặc nước ngoài.
Theo kế hoạch vừa được ECB công bố, cơ quan này đang phát triển 2 dự án mang tên Pontes và Appia để kết nối đồng euro với các thị trường tài chính hoạt động trên công nghệ blockchain. ECB coi đây là bước đi chiến lược nhằm bảo vệ chủ quyền tiền tệ của châu Âu trong bối cảnh các đồng tiền số tư nhân, đặc biệt là stablecoin gắn với đồng USD, ngày càng mở rộng ảnh hưởng.
Phát biểu hồi tháng 3, ông Piero Cipollone – thành viên Ban điều hành ECB – cảnh báo nếu châu Âu không tự xây dựng “các tuyến đường số” của riêng mình, khu vực này có nguy cơ phải phụ thuộc hoàn toàn vào những hạ tầng do nước khác phát triển.
Trong vài năm gần đây, nhiều ngân hàng, quỹ đầu tư và tổ chức tài chính lớn đã đẩy mạnh thử nghiệm “token hóa” các tài sản tài chính.
Đây là quá trình chuyển các tài sản như trái phiếu hay quỹ đầu tư thành các token kỹ thuật số có thể giao dịch trên blockchain hoặc các hệ thống sổ cái phân tán (DLT). Công nghệ này được kỳ vọng giúp tự động hóa giao dịch, giảm chi phí và rút ngắn thời gian thanh toán.
Tuy nhiên, một vấn đề lớn đặt ra là các giao dịch đó sẽ được thanh toán bằng loại tiền nào. Hiện nay, phần lớn các thử nghiệm trên blockchain vẫn sử dụng stablecoin tư nhân hoặc tiền gửi ngân hàng được số hóa. ECB muốn đưa ra một giải pháp khác dựa trên tiền của ngân hàng trung ương – tức loại tiền mà các ngân hàng thương mại sử dụng để thanh toán với nhau và với ECB.
Theo kế hoạch, từ quý III/2026, hệ thống Pontes sẽ được triển khai nhằm kết nối các nền tảng tài chính blockchain với hệ thống thanh toán Target của ECB – mạng lưới đang được các ngân hàng châu Âu sử dụng mỗi ngày để luân chuyển hàng nghìn tỷ euro.
ECB cho biết sau hơn 50 cuộc thử nghiệm với các tổ chức tài chính trong năm 2024, công nghệ blockchain hiện đã đủ độ trưởng thành để bước sang giai đoạn vận hành thực tế. Giai đoạn đầu, hệ thống này chủ yếu phục vụ những tài sản có thanh khoản thấp như một số loại trái phiếu doanh nghiệp, nơi blockchain có thể giúp giao dịch diễn ra nhanh và linh hoạt hơn.
Dù vậy, ECB khẳng định blockchain chưa nhằm thay thế các hạ tầng tài chính hiện nay như Target hay T2S – những hệ thống đang xử lý hàng trăm nghìn giao dịch mỗi ngày tại châu Âu. Trong giai đoạn đầu, quy mô giao dịch qua Pontes dự kiến vẫn còn hạn chế.
Một trong những lo ngại lớn nhất của ECB là nguy cơ thị trường tài chính số bị chia cắt do mỗi ngân hàng hoặc tổ chức phát triển một hệ thống blockchain riêng, không tương thích với nhau. Theo ông Piero Cipollone, hiện nhiều mạng lưới DLT đang hoạt động song song nhưng không thể chuyển tài sản hoặc đồng bộ dữ liệu với nhau.
ECB đặc biệt lo ngại trước sự phát triển nhanh của các sáng kiến tư nhân tại Mỹ. Các ngân hàng lớn như JPMorgan đang phát triển đồng tiền số riêng phục vụ thanh toán giữa các tổ chức tài chính, trong khi tập đoàn lưu ký chứng khoán DTCC của Mỹ cũng đang xây dựng những nền tảng token hóa tài sản.
Theo ECB, sự thống trị ngày càng lớn của các stablecoin gắn với đồng USD có thể tạo ra rủi ro đối với chủ quyền tiền tệ của châu Âu nếu thị trường tài chính số trong tương lai phụ thuộc quá nhiều vào những nền tảng bên ngoài.
Ngoài Pontes, ECB còn phát triển dự án Appia với tham vọng lớn hơn: xây dựng kiến trúc chung cho các thị trường tài chính token hóa tại châu Âu vào năm 2028. Mục tiêu là giúp các nền tảng blockchain của ngân hàng và tổ chức tài chính có thể hoạt động tương thích với nhau, tránh tình trạng thị trường bị phân mảnh thành nhiều hệ thống riêng biệt.
