Thị trường tài chính toàn cầu cuối tuần trước đã chứng kiến một sự kiện hiếm gặp: Nhật Bản và Mỹ cùng lúc mua vào đồng yen để chặn đà mất giá của đồng tiền này.
Đây là lần đầu tiên hai nền kinh tế phối hợp can thiệp tỷ giá kể từ năm 1998, giúp đồng yen phục hồi khoảng 5% từ mức đáy của bốn thập kỷ là gần 164 yen đổi 1 USD.
Với Tokyo, can thiệp ngoại hối không phải công cụ xa lạ. Điều khiến lần can thiệp này khác biệt là sự tham gia của Washington sau khi hai bên đã dành nhiều tháng chuẩn bị cho một vấn đề vốn nhạy cảm.
Lý do đằng sau cái bắt tay
Lần hợp tác này bắt nguồn từ một nỗi lo chung. Với Nhật Bản, đồng yen yếu đẩy giá hàng nhập khẩu lên cao, làm tăng chi phí sinh hoạt và trở thành bài toán đau đầu cho chính phủ dưới thời Thủ tướng Sanae Takaichi.
Với Mỹ, một đồng yen quá yếu làm giảm hiệu quả của chính sách thuế quan mà Tổng thống Donald Trump theo đuổi, bởi hàng hóa Nhật Bản vẫn giữ được lợi thế giá. Bên cạnh đó, làn sóng bán tháo trái phiếu chính phủ Nhật Bản có nguy cơ lan sang thị trường Mỹ, kéo lợi suất Trái phiếu Kho bạc Mỹ tăng theo.
Chính mối lo chung đó đã kéo hai bên xích lại gần nhau. Theo truyền thông quốc tế, khả năng Mỹ tham gia can thiệp đã được tính đến từ tháng 1/2026. Khi đó, Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) chi nhánh New York đã tiến hành các cuộc thăm dò tỷ giá-động thái hiếm gặp và thường được xem như lời cảnh báo tới giới đầu cơ.
Trong giai đoạn đó, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nhật Bản Atsushi Mimura đã thay đổi chiến thuật, chuyển từ cảnh báo công khai sang đàm phán hậu trường với Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent. Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama cũng cho biết bà đã trao đổi với người đồng cấp Mỹ khoảng 10 lần về các nội dung liên quan đến tỷ giá, trong đó có cuộc thảo luận kéo dài ba tiếng rưỡi nhân chuyến thăm Nhật Bản hồi tháng 5 của ông.
Các cuộc trao đổi này diễn ra ngay sau đợt can thiệp quy mô lớn mà Nhật Bản đơn phương thực hiện từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5, vốn không đảo ngược được xu hướng giảm của đồng yen.
Nhu cầu hành động đạt đỉnh vào tháng 7, khi đồng yen chạm đáy 4 thập kỷ bất chấp Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ) nâng lãi suất lên mức cao nhất 31 năm hồi tháng 6. Tuy nhiên, do lãi suất thực tế-tức lãi suất sau khi trừ lạm phát-vẫn trong vùng âm, bước đi này không tạo được lực đỡ lâu dài cho đồng yen.
Báo cáo tiền tệ định kỳ nửa năm của Bộ Tài chính Mỹ lặp lại cảnh báo về biến động tỷ giá quá mức và cam kết tiếp tục tham vấn chặt chẽ với Nhật Bản. Kết quả là tối 30/7, giữa lúc Ngân hàng trung ương Nhật Bản đang họp chính sách, Thứ trưởng Bộ Tài chính Atsushi Mimura phát lệnh mua vào đồng yen. Thời điểm được chọn nằm ngoài giờ giao dịch tại Tokyo, khiến tỷ giá lập tức lùi từ khoảng 162,80 yen về 157,80 yen đổi 1 USD.
Sang ngày 31/7, Tokyo tiếp tục hành động và lần này có sự hợp sức trực tiếp từ Washington. Bộ Tài chính Mỹ đã thông báo cho một số ngân hàng về khả năng tham gia thị trường và đề nghị họ sẵn sàng, trong khi ảnh do truyền thông Mỹ ghi lại cho thấy sổ tay của ông Bessent có dòng ghi chú về việc mua vào 5-10 tỷ USD giá trị đồng yen.
Phép thử của thị trường
Sau đợt can thiệp lịch sử này, thị trường đang dồn sự chú ý về mốc 155 yen đổi 1 USD. Theo hãng tin Bloomberg, đây được xem là phép thử quyết định cho sức bền của đà phục hồi.
Mốc này mang ý nghĩa vượt xa các tính toán kỹ thuật thông thường. Các đợt can thiệp hồi tháng 4 và tháng 5 từng kéo tỷ giá về gần 155 trước khi đồng yen tiếp tục trượt giá, củng cố quan điểm cho rằng hành động của nhà chức trách chỉ mua thêm thời gian.
Các nhà phân tích bộ phận chiến lược tỷ giá Nhật Bản tại ngân hàng BofA Securities nhận định lần này nhà chức trách quyết tâm phá vỡ ngưỡng 155 yen đổi 1 USD. Vì nếu thất bại, thị trường sẽ cho rằng họ đã cạn kiệt các lựa chọn chính sách.
Ngược lại, nếu tỷ giá trụ vững dưới ngưỡng 155 yen đổi 1 USD, cấu trúc thị trường có thể thay đổi. Lực mua USD sẽ yếu dần, trong khi doanh nghiệp xuất khẩu và nhà đầu tư Nhật Bản đẩy mạnh bán USD. Khi đó, tâm lý mua vào mỗi khi giá giảm sẽ nhường chỗ cho xu hướng bán ra khi giá tăng.
Hoạt động trên thị trường có thể khuếch đại chuyển động này. Số liệu của Ủy ban Giao dịch hàng hóa tương lai Mỹ (CFTC) cho thấy lượng vị thế bán khống đồng yen (tức các giao dịch đặt cược đồng tiền này tiếp tục giảm giá) đã lên mức cao nhất kể từ năm 2024.
Các chuyên gia tại ngân hàng Wells Fargo cảnh báo nếu mốc 155 yen bị xuyên thủng, các quỹ đầu tư sẽ buộc phải mua vào ồ ạt để đóng vị thế bán khống, qua đó có thể đẩy tỷ giá về vùng 152 yen.
Dù vậy, không ít ý kiến trên Phố Wall vẫn hoài nghi. Ngân hàng Citigroup cho rằng đà mạnh lên của đồng yen chỉ là ngắn hạn, bởi một khi hoạt động can thiệp dừng lại, nhà đầu tư nhiều khả năng quay lại vay yen với lãi suất thấp để đầu tư vào các tài sản sinh lời cao hơn. Ngân hàng dự báo tỷ giá sẽ dao động trong vùng 156-161 yen đổi 1 USD và trên thực tế lực mua USD đã tăng trở lại trong các phiên gần đây.
Chìa khóa nằm ở lãi suất
Theo giới quan sát, chặng tiếp theo phụ thuộc vào việc Nhật Bản có thuyết phục được thị trường rằng tổng thể chính sách của nước này đang thay đổi hay không. Các nhà phân tích tại ngân hàng Rabobank cho rằng để đồng yen thực sự hồi phục, thị trường cần thấy Ngân hàng trung ương Nhật Bản đẩy nhanh nhịp tăng lãi suất và chính phủ cam kết kỷ luật tài khóa rõ ràng hơn.
Những tín hiệu gần đây từ Ngân hàng trung ương Nhật Bản được đánh giá là cứng rắn nhất từ trước đến nay. Sau cuộc họp cuối tháng 7, Thống đốc Kazuo Ueda nhấn mạnh cần phải cảnh giác hơn bao giờ hết trước rủi ro giá cả tăng-một phát ngôn được giới phân tích xem như gần như xác nhận một đợt nâng lãi suất trong tháng 9.
Thông điệp của ông Ueda cũng lập tức nhận được sự ủng hộ từ Washington, khi Bộ trưởng Bessent công khai hoan nghênh các bước đi "dứt khoát" của Nhật Bản. Ông cũng lên lịch gặp Thống đốc Ueda tại hội nghị các nhà lãnh đạo tài chính Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) do Mỹ chủ trì vào cuối tháng 8, ngay trước cuộc họp chính sách của Ngân hàng trung ương Nhật Bản trong hai ngày 17-18/9.
Bộ phận chiến lược trái phiếu tại Mitsubishi UFJ Morgan Stanley Securities cho rằng Ngân hàng trung ương Nhật Bản gần như chắc chắn tăng lãi suất vào tháng 9. Sẽ không có ý nghĩa gì nếu Ngân hàng trung ương Nhật Bản chờ đến tháng 10 để rồi đối mặt một đợt sụt giảm mới của đồng yen.
Tuy nhiên, giới phân tích Phố Wall cũng lưu ý một rủi ro lớn với đồng yen lại nằm ngoài tầm kiểm soát của Tokyo: nếu Cục Dự trữ liên bang Mỹ tiếp tục tăng lãi suất trong những tháng tới, chênh lệch lợi suất giữa hai đồng tiền sẽ càng nới rộng và tạo sức ép mới. Khi đó, dù có thêm những đợt can thiệp chung, việc giữ tỷ giá dưới mốc 155 yen đổi 1 USD vẫn sẽ là bài toán khó.
