Sự kiện khởi đầu cho một sự thay đổi mang tính hệ thống trong trật tự năng lượng toàn cầu diễn ra vào ngày 28/2/2026, khi Mỹ và Israel phối hợp tấn công, nhắm vào các trung tâm chỉ huy và hạ tầng chiến lược của Iran. Cuộc xung đột này nhanh chóng leo thang và tạo ra nguy cơ của một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Việc đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến đường thủy vận chuyển khoảng 20% lưu lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới – đã tạo ra một cú sốc với nhiều quốc gia, đặc biệt tại Châu Á. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng này lại tạo ra triển vọng tích cực cho lĩnh vực năng lượng tái tạo vốn đang đối mặt áp lực từ suy thoái kinh tế.
Kể từ khi xung đột bắt đầu, giá một lít dầu diesel tại Australia đã chạm mức cao kỷ lục khoảng 3 AUD (tương đương 2,09 USD), tăng 36%. Trong khi đó tại Nhật Bản, giá xăng đã tăng 18%.
Kể từ khi eo biển Hormuz bị kiểm soát chặt chẽ, hơn số lượng tàu thuyền đi qua eo biển này giảm 90%. Trong đó chủ yếu là các tàu chở dầu và LNG. Giá dầu thô Brent tương lai tăng khoảng 42% kể từ đầu xung đột, đạt mức trên 105 USD.
Giá dầu Gasoil Singapore (nguyên liệu nền cho dầu diesel) tăng 104% kể từ ngày 27/2, kết thúc ở mức 186,43 USD/thùng vào thứ Hai. Giá xăng tăng 91%, chạm mức kỷ lục 151,60 USD/thùng.
Những mức tăng mạnh này dự báo người tiêu dùng khắp châu Á sẽ còn phải chịu thêm nhiều "đau đớn" trong những tuần và tháng tới, đi kèm rủi ro thiếu hụt nguồn cung khi các nhà máy lọc dầu trong khu vực gặp khó khăn trong việc tìm nguồn dầu thô.
Cú sốc giá và nỗi lo thiếu hụt đang thúc đẩy sức hấp dẫn của xe điện (EV), xe hybrid (PHEV) và cả xe máy điện tại châu Á. Năm ngoái, tại Trung Quốc, doanh số EV và PHEV đạt khoảng 12 triệu chiếc, lần đầu tiên chiếm hơn 50% thị phần xe mới. Con số này có thể lên tới 60% trong năm nay.
Cùng kỳ, tại Australia xe điện và PHEV chiếm khoảng 12,7% tổng lượng xe nhẹ mua mới. Việc hơn 1/3 hộ gia đình Australia có điện mặt trời áp mái là động lực lớn để họ chuyển sang xe điện nhằm tận dụng nguồn điện tự có, giúp giảm chi phí tối đa.
Tại Nhật Bản và Đông Nam Á tiềm năng tăng trưởng nhanh hơn khi các nhà sản xuất lớn bắt đầu bắt kịp xu hướng. Tại Đông Nam Á và Ấn Độ, xe máy điện đang tạo ra tác động lớn. Riêng Ấn Độ đã bán được gần 1,3 triệu xe hai bánh điện vào năm 2025 (chiếm hơn 6% thị phần).
Lĩnh vực vận tải đường bộ tiêu thụ gần một nửa sản lượng dầu mỏ toàn cầu. Do đó, việc chuyển đổi sang xe điện được coi là "siêu đòn bẩy" để các quốc gia nhập khẩu tự cách ly khỏi các biến động tại eo biển Hormuz. Cuộc khủng hoảng năm 2026 đã đẩy nhanh quá trình này.
Theo các kịch bản của Wood Mackenzie, nếu giá dầu Brent duy trì ở mức 110-150 USD/thùng, xe điện sẽ có chỉ số tiêu thụ thấp hơn xe chạy xăng tại hầu hết các thị trường lớn ngay từ năm 2027. Sự phát triển vượt bậc của công nghệ sạc nhanh (sạc 80% trong 5-10 phút) đã loại bỏ rào cản về "tâm lý lo ngại phạm vi di chuyển" của người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, cuộc chiến tại Iran không chỉ nhắm vào các tàu dầu mà còn làm tê liệt nguồn cung LNG dùng làm nguyên liệu đầu vào cho ngành phân bón và hóa chất. Điều này đã tạo ra một "nỗi sợ hãi hiện sinh" về an ninh lương thực, thúc đẩy các tập đoàn lớn đẩy nhanh quá trình chuyển dịch sang hydro xanh được sản xuất từ quá trình điện phân nước bằng năng lượng tái tạo.
Nhu cầu điện trong năm nay vốn đã được dự báo ở mức cao, kết hợp với nhu cầu gia tăng trong lĩnh vực xe điện, cuộc khủng hoảng năng lượng hóa thạch có thể kéo theo cuộc khủng hoảng điện nếu không có sự bù đắp từ các nhà máy sản xuất năng lượng sạch (phi hóa thạch).
Hỗ trợ kép từ vai trò trú ẩn và vai trò công nghiệp
Đứng trước ngưỡng cửa quyết định, bạc đang trở thành một kim loại không thể thiếu trong tiến trình chuyển đổi xanh toàn cầu. Trung Quốc đang là quốc gia đi đầu xu thế khi liên tục nhập khẩu bạc trong năm 2026. Theo số liệu hải quan Trung Quốc công bố, quốc gia này đã nhập khẩu hơn 790 tấn trong hai tháng đầu năm, chỉ tính riêng trong tháng 2, gần 470 tấn bạc đã được đưa vào Trung Quốc, mức cao nhất từ trước đến nay trong tháng này.
Nhu cầu mua của Trung Quốc đang hỗ trợ cho giá bạc, biến kim loại này trở thành kim loại quý có hiệu suất đầu tư tốt nhất kể từ đầu năm 2025, ghi nhận mức tăng hơn 149%. Với xu hướng xanh hóa và nếu các quốc gia theo sau xu hướng tích trữ bạc của Trung Quốc thì giá bạc có thể tiếp tục được hỗ trợ, đặc biệt khi mà các sản phẩm bạc được dùng trong công nghiệp gần như không thể tái chế.
Cùng với đó, dư địa hạ lãi suất của các ngân hàng trung ương, cùng với rủi ro lạm phát từ việc giá lương thực và giá năng lượng tăng cao cũng hỗ trợ nhu cầu trú ẩn của nhóm kim loại quý như vàng và bạc. Do đó, kim loại quý màu trắng này đang đứng trước cơ hội được hỗ trợ kép từ cả vai trò trú ẩn và vai trò công nghiệp của mình. Tuy nhiên, với biên độ biến động giá lớn, nhà đầu tư cần phải cân nhắc kỹ trước khi đưa ra quyết định đầu tư.
