Mỹ và Canada đang tiến gần hơn tới một thỏa thuận nhằm ngăn việc áp mức thuế trừng phạt 50% đối với các sản phẩm của Canada như gậy khúc côn cầu, rượu vang và ximăng.
Tờ The Washington Post dẫn lời các lãnh đạo doanh nghiệp và chuyên gia thương mại theo dõi các cuộc đàm phán cho biết, những người theo dõi các cuộc đàm phán yêu cầu giấu tên cho biết, các chi tiết vẫn đang thay đổi, và những cuộc đàm phán gần đây diễn ra căng thẳng khi hai bên chạy đua đạt thỏa thuận trước thời hạn vào đầu ngày 19/8.
Tuy nhiên, thỏa thuận đang hình thành có thể kết hợp các nhượng bộ về thuế quan của Canada cùng những cam kết về năng lượng, quốc phòng và khoáng sản quan trọng, đổi lại Mỹ đồng ý tạm gác các mức thuế mới theo Mục 338 mà Tổng thống Donald Trump đề xuất và nới lỏng thuế đối với thép và nhôm.
Nếu đạt được thỏa thuận, điều này được kỳ vọng sẽ tạo động lực cho quá trình đàm phán lại đang diễn ra về thỏa thuận thương mại Bắc Mỹ được ký kết trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump. Thỏa thuận cũng sẽ giúp chính quyền tránh thêm một cuộc chiến pháp lý liên quan đến quyền áp thuế của tổng thống.
Theo các lãnh đạo doanh nghiệp, các mức thuế theo Mục 338 của Tổng thống Trump sẽ chỉ áp dụng đối với 5% trong số hàng hóa trị giá 382 tỷ USD mà Mỹ nhập khẩu từ Canada trong năm ngoái. Tuy nhiên, nếu được áp dụng theo đúng lịch trình vào lúc 0 giờ 1 phút sáng 19/8, chúng có thể phá tan hy vọng duy trì một khối thương mại Bắc Mỹ thống nhất.
Việc áp các mức thuế mới, đặc biệt ở mức 50% có thể gây đóng băng thương mại, sẽ làm trầm trọng thêm tâm lý chống Mỹ tại Canada, vốn đã rất gay gắt sau những lần ông Trump liên tục chế giễu về việc biến Canada thành bang thứ 51 của Mỹ.
Thủ tướng Mark Carney cho biết “tất cả các phương án đều đang được đặt lên bàn” liên quan đến việc trả đũa bất kỳ động thái mới nào của Mỹ.
Mối quan hệ vốn hài hòa và gần như không có thuế quan giữa Mỹ với quốc gia láng giềng phía Bắc đã trải qua một loạt đòn thương mại chóng mặt trong năm qua.
Tháng trước, Tổng thống Trump đã viện dẫn một điều khoản chưa từng được thử nghiệm của một đạo luật năm 1930, được gọi là “Mục 338” để đe dọa áp các mức thuế mới, cho rằng việc Canada trả đũa các mức thuế mà ông áp đặt vào năm 2025 đã tạo thành hành vi “phân biệt đối xử” vô lý đối với hàng hóa Mỹ.
Các quan chức Mỹ cũng muốn thúc đẩy Canada đáp ứng yêu cầu của tổng thống về việc sửa đổi Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada năm 2020 (USMCA), vốn điều chỉnh thương mại Bắc Mỹ.
Các quan chức chính quyền Mỹ, trong đó có Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Đại diện Thương mại Jamieson Greer, đã bất bình trước quyết định trả đũa của ông Carney vào năm ngoái, lưu ý rằng chỉ Canada và Trung Quốc phản ứng với các mức thuế “Ngày Giải phóng” của ông Trump.
Chính phủ Canada cho rằng nước này hoàn toàn có quyền đáp trả sau khi ông Trump nâng các rào cản đối với hàng xuất khẩu của Canada. Các quan chức chính quyền Mỹ cho rằng hành động trả đũa của Canada đã gây thiệt hại không công bằng cho 3 ngành công nghiệp Mỹ: đồ uống có cồn, ôtô và sữa.
Các quan chức tại hầu hết các tỉnh của Canada, trong đó có Ontario, tỉnh đông dân nhất, đã loại bỏ rượu vang và rượu mạnh của Mỹ khỏi các cửa hàng do chính quyền điều hành vào tháng 3/2025, sau khi ông Trump áp thuế đối với hàng hóa Canada với lý do nước này không ngăn chặn được fentanyl bất hợp pháp xâm nhập vào Mỹ.
Canada cũng áp mức thuế 25% đối với một số loại ô tô của Mỹ để đáp trả động thái tương tự của ông Trump, khiến một ngành công nghiệp vốn thường xuyên vận chuyển các phương tiện đang trong quá trình hoàn thiện qua lại giữa ba quốc gia Bắc Mỹ trước khi hoàn tất sản xuất bị chia rẽ.
Tổng thống Trump cũng phàn nàn rằng pho mát châu Âu được hưởng quyền tiếp cận ưu đãi vào thị trường Canada so với các sản phẩm tương tự của Mỹ được vận chuyển lên phía Bắc.
Các cuộc đàm phán hiện nay nhằm ngăn chặn một sự đổ vỡ thương mại có thể gây tốn kém và mở đường cho việc bắt đầu các cuộc đàm phán chính thức giữa Mỹ và Canada về việc cập nhật USMCA.
Mỹ đã bắt đầu đàm phán với Mexico từ nhiều tháng trước về những thay đổi có thể có đối với thỏa thuận thương mại Bắc Mỹ mà ông Trump đã thương lượng trong nhiệm kỳ đầu tiên. Tuy nhiên, chưa có cuộc đàm phán chính thức nào diễn ra với Ottawa. Một thỏa thuận đạt được trước thời hạn có thể thay đổi điều đó.
Jake Colvin, Chủ tịch Hội đồng Ngoại thương Quốc gia Mỹ, cho rằng “tùy thuộc vào kết quả, đây có thể là một bước xây dựng lòng tin, tạo tiền đề cho những tiến triển tiếp theo về USMCA, hoặc là một mâu thuẫn khác trong quan hệ và có thể nhanh chóng leo thang.”
Theo các lãnh đạo doanh nghiệp, Thủ tướng Carney cho biết ông muốn có một giải pháp toàn diện, chứ không chỉ một thỏa thuận hạn chế. Các nhà đàm phán đang cố gắng tìm sự cân bằng giữa những gì ông Trump muốn và những gì chính trị nội bộ Canada có thể chấp nhận.
Bên cạnh thuế quan, hai bên đang thảo luận về hợp tác trong các vấn đề năng lượng và quốc phòng, bao gồm việc Canada tham gia hệ thống phòng thủ tên lửa “Vòm Vàng” (Golden Dome) của Mỹ và mua máy bay chiến đấu F-35. Mỹ cũng muốn đảm bảo quyền tiếp cận nguồn cung khoáng sản quan trọng của Canada, điều có thể giúp Washington giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc.
Một mục tiêu quan trọng của Canada là yêu cầu Mỹ giảm mức thuế 25% vì lý do an ninh quốc gia đối với thép và nhôm. Các biện pháp theo Mục 232 này, được đặt tên theo một điều khoản trong đạo luật thương mại năm 1962, có thể được chuyển thành sự kết hợp giữa thuế quan và hạn ngạch nhập khẩu.
Canada có thể giành được một thắng lợi có ý nghĩa chính trị khi thuế đối với gỗ xuất khẩu sang Mỹ giảm. Các lãnh đạo doanh nghiệp cho biết trong một cuộc rà soát thường niên của Bộ Thương mại Mỹ đối với các mức thuế chống bán phá giá, những khoản thuế lâu nay có thể giảm khoảng 10 điểm phần trăm.
Mặc dù Canada và Mỹ từ lâu là những người bạn và đồng minh thân thiết, căng thẳng xuyên biên giới đã trở thành một đặc điểm thường thấy trong thời kỳ Trump. Đầu tháng này, ông Trump chỉ trích các nhà lãnh đạo Canada là “đáng ghét” trong một bài phát biểu tại Las Vegas. Ông Carney đáp lại bằng cách dùng tính từ này để mô tả quan hệ thương mại giữa hai nước.
Theo một nghiên cứu của Oxford Economics, mức thuế cao hơn vĩnh viễn do USMCA sụp đổ sẽ khiến nền kinh tế Mỹ thiệt hại 1.000 tỷ USD trong 10 năm.
Beth Burke, người đứng đầu Hội đồng Kinh doanh Canada-Mỹ - tổ chức tài trợ cho nghiên cứu, nhận định rằng “có rất nhiều điều đang bị đặt cược. Đây không phải vấn đề mang tính lý thuyết. Nó có những hệ quả thực tế đối với người dân Mỹ và Canada.”
