Các thị trường chứng khoán đang trải qua những biến động giá lịch sử. Trong phiên cuối tuần qua, chỉ số chuẩn Kospi của Hàn Quốc tăng gần 18%, mức tăng lớn nhất từng được ghi nhận.
Chỉ riêng hôm thứ Năm, cổ phiếu của Microsoft tăng 15%, nâng vốn hóa thị trường của gã khổng lồ phần mềm này lên khoảng 450 tỷ USD - một kỷ lục.
Đáng chú ý là đà tăng mạnh hiện nay diễn ra ngay sau sự sụp đổ chưa từng có của giá cổ phiếu chip tại Mỹ và châu Á. Tâm lý thị trường, đặc biệt là đối với cổ phiếu công nghệ, hiện đang dao động giữa sợ hãi và hưng phấn. Ngay cả các chuyên gia cũng khó đánh giá được tình hình.
Nhà phân tích Jochen Stanzl của Consorsbank cho biết: "Sự rớt giá cổ phiếu chip ở châu Á lại theo sau bởi một đợt tăng giá cực mạnh khiến các nhà đầu tư khó nắm bắt được liệu đây là sự khởi đầu của một đợt phục hồi mới hay chỉ là nhất thời."
Hỗn loạn trên thị trường chứng khoán bắt nguồn từ sự không chắc chắn về tính bền vững của bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI). Hiệu ứng này lại được khuếch đại hơn nữa bởi những thay đổi cấu trúc trong thị trường tài chính.
Trong nhiều năm, AI là một chủ đề đầu tư thúc đẩy giá cổ phiếu trong lĩnh vực công nghệ. Việc người dùng cá nhân và doanh nghiệp áp dụng rộng rãi, cùng với những tiến bộ nhanh chóng trong các ứng dụng AI như ChatGPT và Claude AI, đã nuôi dưỡng hy vọng về một lĩnh vực tăng trưởng gần như không giới hạn.
Suy sụp rồi lại tăng vọt
Cổ phiếu của các nhà điều hành trung tâm dữ liệu (hyperscalers), những đơn vị cung cấp năng lực điện toán đám mây cần thiết cho các ứng dụng AI và những công ty sản xuất chip, được săn đón đặc biệt. Tuy nhiên, gần đây lại nổi lên nhiều lo ngại về việc liệu giá cổ phiếu này có vượt ranh giới các yếu tố cơ bản hay không.
Chỉ riêng hôm thứ Ba tuần trước, chỉ số Nasdaq 100 của Mỹ, vốn bị chi phối bởi nhà sản xuất chip Nvidia và các nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây quy mô lớn như Alphabet, Amazon và Microsoft, đã giảm điểm và rơi vào trạng thái điều chỉnh. Chỉ số này đã giao dịch ở mức thấp hơn 10% so với mức cao kỷ lục.
Chỉ số Kospi, vốn phụ thuộc rất nhiều vào các nhà sản xuất chip nhớ SK Hynix và Samsung, thậm chí còn giao dịch ở mức thấp hơn 36% so với mức cao kỷ lục sau đợt tăng mạnh.
Liệu những lo ngại về sự bùng nổ AI có chính đáng hay không phụ thuộc vào câu trả lời cho một câu hỏi, theo chiến lược gia đầu tư Ulrich Stephan của Deutsche Bank là "Liệu cuối cùng có đủ người dùng đầu cuối hay không?"
Về vấn đề này, sự tăng trưởng trong mảng điện toán đám mây được các nhà cung cấp dịch vụ quy mô lớn Amazon và Microsoft công bố vào tối thứ Tư và thứ Năm tuần trước đã giúp thị trường an tâm phần nào.
Doanh thu trong lĩnh vực này của Microsoft tăng 43% trong quý 2, và Amazon tăng 37%. Stephan Kemper, Chiến lược gia đầu tư trưởng tại công ty quản lý tài sản BNP Paribas, cho biết: "Tốc độ tăng trưởng điện toán đám mây cực kỳ mạnh mẽ, là dấu hiệu cho thấy các khoản đầu tư đang bắt đầu mang lại hiệu quả."
Các cổ phiếu phản ứng tương đồng. Serge Nussbaumer, chuyên gia thị trường vốn tại công ty chứng khoán Maverix Securities, giải thích: "Microsoft tiếp tục đầu tư hàng chục tỷ USD vào các trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng AI, đồng thời duy trì được biên lợi nhuận, dòng tiền và lợi tức trên vốn ở mức đặc biệt cao."
Alphabet, Amazon và Microsoft đầu tư hơn 500 tỷ USD
Thứ Năm tuần trước, Amazon cũng báo cáo doanh thu điện toán đám mây tăng. Cùng với số liệu của Microsoft, điều này không chỉ kích hoạt sự phục hồi đáng kể của các chỉ số chứng khoán mà còn gây ra những biến động giá ngoạn mục ở các cổ phiếu riêng lẻ. Cổ phiếu SK Hynix đã tăng 30% phiên thứ Sáu, sau khi giảm 27% trong ba ngày trước đó.
Điều này không chỉ phản ánh sự lo lắng của nhà đầu tư mà còn cho thấy chuỗi tăng AI phụ thuộc vào các khoản đầu tư hàng tỷ USD của các nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây quy mô lớn.
Chỉ riêng Alphabet, Amazon và Microsoft dự kiến sẽ chi hơn 500 tỷ USD trong năm nay – chủ yếu vào các trung tâm dữ liệu, chip, nguồn cung cấp điện, cơ sở hạ tầng mạng và nền tảng AI.
Điều này sẽ mang lại lợi nhuận kỷ lục cho các công ty sản xuất chip, và các công ty năng lượng cũng như các nhà cung cấp thiết bị trung tâm dữ liệu cũng được hưởng lợi. Kết quả là, toàn bộ hệ sinh thái sẽ chịu áp lực khi các nhà đầu tư gần đây bắt đầu nghi ngờ liệu khoản đầu tư của họ có sinh lời hay không.
Giá cổ phiếu chip giảm mạnh
Sự nghi ngờ mạnh đến mức các nhà đầu tư thậm chí không mua khi các cổ phiếu chip riêng lẻ có lợi nhuận cao được định giá thấp hơn năm lần thu nhập ròng – một điểm vào lệnh hấp dẫn. Tỷ lệ giá trên thu nhập (P/E) thậm chí còn thuận lợi hơn so với các nhà sản xuất ô tô Đức BMW và Mercedes.
Theo chiến lược gia đầu tư Ulrich Stephan của Deutsche Bank, yếu tố quyết định cho diễn biến tiếp theo của đợt tăng giá do AI mang lại sẽ là việc các công ty áp dụng AI. Họ phải thấy được lợi ích về năng suất từ các ứng dụng vượt trội so với chi phí phát sinh khi áp dụng AI.
Trong kịch bản đó, doanh thu của các nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây quy mô lớn sẽ giảm, trong khi khấu hao đầu tư sẽ ảnh hưởng đến lợi nhuận hoạt động, từ đó ảnh hưởng đến các nhà sản xuất chip, vì nhu cầu về cơ sở hạ tầng AI sẽ giảm.
Do đó, các nhà đầu tư muốn thấy hàng tỷ USD đầu tư mang lại lợi nhuận kinh tế có thể đo lường được, chuyên gia Nussbaumer của Maverix cho biết: “AI chắc chắn sẽ vẫn là động lực tăng trưởng cấu trúc quan trọng nhất trong những năm tới. Tuy nhiên, nếu chỉ công bố các chương trình đầu tư lớn thì chưa đủ mà khả năng mở rộng, sự xuất sắc trong hoạt động, tăng dòng tiền tự do và phân bổ vốn có kỷ luật là rất quan trọng.”
Việc Microsoft và Alphabet tăng mạnh doanh thu từ điện toán đám mây hiện đang làm dịu tình hình, ít nhất là ở một số lĩnh vực. Chừng nào tâm lý còn dao động giữa các thái cực, thị trường vẫn dễ bị tổn thương, nhà phân tích Violeta Todorova của công ty môi giới trực tuyến Leverage Shares cho biết.
Bên cạnh đó, biến động giá còn được khuếch đại bởi những thay đổi cấu trúc. Đặc biệt, các nhà đầu tư cá nhân ngày càng sử dụng nhiều sản phẩm đầu tư đòn bẩy, tùy thuộc vào mức đòn bẩy, có thể đạt được lợi nhuận gấp hai lần hoặc hơn mức biến động giá hàng ngày của cổ phiếu cơ sở.
Enguerrand Artaz, chiến lược gia tại công ty quản lý tài sản LFDE, cho rằng sự biến động giá mạnh là do việc sử dụng các quỹ ETF đòn bẩy chỉ theo dõi biến động giá của Samsung hoặc SK Hynix: “Với lượng nắm giữ tăng gấp 2,7 lần từ cuối tháng Năm đến giữa tháng Bảy, các quỹ ETF đòn bẩy này chiếm gần 40% khối lượng giao dịch của tất cả các quỹ ETF Hàn Quốc.”
Đồng thời, khối lượng mua cổ phiếu bằng đòn bẩy tại Mỹ tiếp tục tăng trưởng, theo dữ liệu từ Cơ quan Quản lý Thị trường Tài chính Mỹ (FINRA). Theo dữ liệu, các khoản vay chứng khoán do nhà đầu tư vay từ các công ty môi giới (nợ ký quỹ) đã tăng lên hơn 1,5 nghìn tỷ USD trong tháng Sáu, mức cao kỷ lục và tăng gần 50% so với cùng kỳ năm ngoái.
Các giao dịch mua bán tài chính bằng hình thức cho thuê có thể làm tăng biến động giá vì nhà đầu tư thế chấp giá trị danh mục đầu tư của họ. Nếu giá giảm thay vì tăng, giá trị tài sản thế chấp này sẽ giảm.
Khi đó, các nhà môi giới yêu cầu nhà đầu tư bơm thêm tiền – gọi là lệnh ký quỹ (margin call). Nếu nhà đầu tư không đáp ứng, các nhà môi giới sẽ bán cổ phiếu để hạn chế thua lỗ cho tất cả các bên, có thể làm gia tăng áp lực giảm giá trên thị trường.
Do đó, nhà phân tích Stanzl từ Consorsbank cho rằng những biến động giá gần đây cũng phần nào do những thay đổi cấu trúc này.
Một phép thử cho điều này có thể đến sớm, ngay trong phiên giao dịch ngày 4/8, khi công ty vũ trụ SpaceX của tỷ phú Elon Musk công bố kết quả kinh doanh quý.
Vào thời điểm IPO, công ty này được định giá hàng nghìn tỷ USD, dựa trên triển vọng SpaceX xây dựng các trung tâm dữ liệu trong không gian. Kể từ đỉnh điểm vào cuối tháng Sáu, giá cổ phiếu này đã giảm hơn một nửa.
