Tăng cường kiểm soát, kiểm toán nội bộ để bảo đảm an toàn và phát triển bền vững
Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thống đốc Phạm Đức Ấn đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, những nỗ lực đổi mới, ổn định và phát triển của hệ thống TCTD trong bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước có nhiều biến động phức tạp. Các TCTD đã nghiêm túc triển khai các chủ trương, chính sách của Chính phủ và NHNN, trong đó có các chương trình tín dụng ưu tiên, chính sách giảm lãi suất, góp phần hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận tín dụng và dịch vụ ngân hàng với chi phí hợp lý, qua đó đóng góp vào ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Theo Thống đốc, ngành Ngân hàng là “mạch máu” của nền kinh tế, có vai trò quan trọng trong khơi thông và phân bổ nguồn lực cho phát triển. Trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, ngành Ngân hàng cần tiếp tục phát huy vai trò trong cung ứng và phân bổ hiệu quả nguồn vốn cho nền kinh tế, đồng thời bảo đảm thận trọng, có kiểm soát, giữ vững an toàn, lành mạnh và hiệu quả hoạt động của hệ thống TCTD.
Nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của công tác kiểm soát, kiểm toán và kiểm tra nội bộ, Thống đốc Phạm Đức Ấn ví đây như là “hệ thống miễn dịch” của một cơ thể sống. Nếu hệ thống miễn dịch yếu hoặc không phát huy tác dụng, cơ thể sẽ suy yếu, không có sức đề kháng, dễ phát sinh bệnh tật, hoặc bị xâm nhập từ bên ngoài. Tương tự, tại các TCTD, nếu hệ thống kiểm soát, kiểm toán, kiểm tra nội bộ không phát huy đầy đủ vai trò thì các rủi ro trong hoạt động có thể không được nhận diện, cảnh báo, ngăn chặn và xử lý kịp thời.
Kiểm soát nội bộ không chỉ được thể hiện ở tổ chức bộ máy, mà còn bao gồm toàn bộ cơ chế, chính sách, quy trình và quy định nội bộ nhằm phòng ngừa, phát hiện và kịp thời xử lý rủi ro; bảo đảm an toàn trong hoạt động, quản lý và sử dụng hiệu quả tài sản, nguồn lực, bảo đảm hệ thống thông tin quản lý đầy đủ, kịp thời và việc tuân thủ quy định pháp luật, cơ chế, chính sách và quy định nội bộ.
Trước yêu cầu đó, Thống đốc Phạm Đức Ấn yêu cầu công tác kiểm tra, kiểm soát, kiểm toán nội bộ phải đi vào thực chất, được vận hành nghiêm túc, đầy đủ theo quy định của Luật Các TCTD và các văn bản hướng dẫn của NHNN. Đồng thời, mỗi TCTD cần chủ động đánh giá lại hệ thống kiểm soát, kiểm toán và kiểm tra nội bộ, xác định những vấn đề cần khắc phục và xây dựng lộ trình phù hợp để điều chỉnh, hoàn thiện; phát huy đầy đủ vai trò, trách nhiệm của chủ sở hữu, HĐQT/HĐTV, Tổng Giám đốc, Ban Kiểm soát và các bộ phận kiểm tra, kiểm soát, kiểm toán nội bộ.
Thống đốc cũng nhấn mạnh vai trò của Ban Kiểm soát trong việc thực hiện chức năng kiểm soát, góp phần bảo đảm bộ máy hoạt động an toàn, hiệu quả, quản lý và kiểm soát được rủi ro, đồng thời kiểm soát hoạt động của HĐQT và Ban điều hành.
Hệ thống kiểm soát nội bộ của các TCTD từng bước được hoàn thiện
Báo cáo tại Hội nghị, Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát TCTD Nguyễn Thị Thu Hương cho biết, các TCTD cơ bản đã thiết lập và duy trì hệ thống kiểm soát nội bộ, kiểm toán nội bộ phù hợp với quy mô, tính chất hoạt động; từng bước hoàn thiện quy định, quy trình nghiệp vụ, phân định trách nhiệm và từng bước chuyển sang kiểm tra, kiểm toán theo hướng dựa trên rủi ro. Công tác giám sát của NHNN cũng tập trung vào các lĩnh vực, hoạt động tiềm ẩn rủi ro, qua đó kịp thời lưu ý, cảnh báo và yêu cầu TCTD chấn chỉnh, khắc phục.
Bên cạnh đó, từ đầu năm 2026 đến nay, Cục Quản lý, giám sát TCTD đã tổ chức làm việc trực tiếp với gần 50 TCTD, tập trung vào các TCTD có hoạt động tiềm ẩn rủi ro cao, mức độ tập trung tín dụng lớn, cấp tín dụng đối với khách hàng và người có liên quan, lĩnh vực bất động sản và các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, cũng như các trường hợp còn tồn tại, hạn chế chưa được khắc phục đầy đủ sau các cảnh báo của NHNN.
Tại hội nghị, Chánh Thanh tra NHNN Lại Hữu Phước cho biết, hoạt động kiểm tra, kiểm soát, giám sát, kiểm toán nội bộ tại các ngân hàng thương mại thời gian qua có những chuyển biến tích cực; tính độc lập của bộ phận kiểm tra, kiểm toán nội bộ được tăng cường, một số ngân hàng đã ứng dụng công nghệ, dữ liệu để nâng cao hiệu quả giám sát. Tuy nhiên, vẫn còn một số tồn tại, vi phạm chưa được phát hiện hoặc chưa được phát hiện kịp thời qua công tác kiểm tra, kiểm soát, kiểm toán nội bộ.
Để nâng cao hiệu quả hoạt động, các ngân hàng thương mại cần tiếp tục nâng cao chất lượng kiểm tra, kiểm toán theo định hướng rủi ro, tập trung vào các lĩnh vực trọng yếu; làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và kiến nghị xử lý đối với các tồn tại, vi phạm; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) trong giám sát, kiểm toán, cảnh báo sớm rủi ro và xây dựng văn hóa tuân thủ.
Trong khuôn khổ hội nghị, các đại biểu cũng đã nghe Cục trưởng Cục An toàn hệ thống các TCTD Nguyễn Đức Long trình bày tham luận về một số yêu cầu, lưu ý trong triển khai hệ thống kiểm soát nội bộ theo Thông tư số 83/2025/TT-NHNN quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Nội dung tham luận tập trung vào công tác quản lý rủi ro, kiểm toán nội bộ và trách nhiệm của Hội đồng quản trị/Hội đồng thành viên, Tổng Giám đốc, Ban Kiểm soát trong tổ chức thực hiện.
Bên cạnh đó, đại diện lãnh đạo NHNN một số chi nhánh Khu vực đã trao đổi về tình hình hoạt động của các TCTD trên địa bàn, những vấn đề cần lưu ý trong công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ và giải pháp tăng cường nhận diện, phòng ngừa rủi ro.
Trưởng ban kiểm soát các TCTD cũng chia sẻ thực tiễn triển khai công tác kiểm soát, kiểm toán, kiểm tra nội bộ tại các TCTD; tập trung trao đổi về những vấn đề cần lưu ý, hạn chế, nguyên nhân và các giải pháp đã, đang và sẽ triển khai nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống kiểm soát, kiểm toán, kiểm tra nội bộ.
Tăng cường hiệu lực, hiệu quả kiểm soát nội bộ
Trên cơ sở báo cáo của các đơn vị và ý kiến trao đổi tại Hội nghị, Phó Thống đốc Phạm Quang Dũng đánh giá, về cơ bản, HĐQT/HĐTV, Ban điều hành và Ban Kiểm soát của các TCTD đã nỗ lực thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao, đặc biệt trong triển khai các mục tiêu, giải pháp quan trọng của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng và bảo đảm an toàn hoạt động của hệ thống TCTD.
Phó Thống đốc lưu ý, trong thời gian qua, khuôn khổ pháp lý về hệ thống kiểm soát nội bộ của TCTD đã có nhiều thay đổi, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản trị, điều hành, kiểm soát và quản lý rủi ro. Do đó, các TCTD cần tiếp tục rà soát, đánh giá toàn diện hệ thống kiểm soát nội bộ, bảo đảm cơ chế, chính sách, quy trình, quy định nội bộ và cơ cấu tổ chức được cập nhật, phù hợp với quy định pháp luật và thực tế hoạt động; đồng thời phát huy đầy đủ vai trò, trách nhiệm của HĐQT/HĐTV, Ban điều hành, Ban Kiểm soát, bộ phận kiểm toán nội bộ và các bộ phận kiểm tra, kiểm soát, quản lý rủi ro.
Các TCTD cần tăng cường kiểm soát từ sớm, từ xa; nâng cao chất lượng đánh giá, phân loại tài sản, trích lập dự phòng và phản ánh kết quả kinh doanh đúng thực chất, qua đó nâng cao khả năng chống chịu và bảo đảm an toàn hoạt động. Đồng thời, tiếp tục rà soát, đánh giá các tồn tại, vi phạm được chỉ ra qua công tác thanh tra, giám sát và các văn bản chỉ đạo, lưu ý của NHNN để kịp thời chấn chỉnh, xử lý dứt điểm; thường xuyên rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định, quy trình nội bộ phù hợp với quy định pháp luật và tình hình thực tế.
Đối với công tác kiểm tra, kiểm soát, kiểm toán nội bộ, cần tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, tăng cường kiểm tra, kiểm soát, kiểm toán theo định hướng rủi ro, phát huy vai trò, trách nhiệm của Ban Kiểm soát và bộ phận kiểm toán nội bộ, bảo đảm tính độc lập, khách quan; kịp thời phát hiện, cảnh báo sớm và chủ động có phương án khắc phục hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý các sai phạm. Các TCTD cũng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, phân tích dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI), nền tảng e-Audit và các công cụ cảnh báo sớm trong hoạt động kiểm toán, kiểm soát nội bộ.
Phó Thống đốc yêu cầu các TCTD khẩn trương kiện toàn các chức danh quản lý, điều hành, kiểm soát và các vị trí chủ chốt còn khuyết. Đáng chú ý, Phó Thống đốc yêu cầu các đơn vị thuộc NHNN và các TCTD tăng cường giám sát việc đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện của người quản lý, người điều hành và thành viên Ban Kiểm soát. Theo Công văn số 8659/NHNN-TTGSNH ngày 21/9/2026 của NHNN về phối hợp giám sát tuân thủ tiêu chuẩn, điều kiện của người quản lý, người điều hành, thành viên Ban Kiểm soát của TCTD, việc đánh giá không chỉ được thực hiện tại thời điểm xem xét, bổ nhiệm mà cần được theo dõi trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ, gắn với việc chấp hành quy định và khắc phục các tồn tại, vi phạm.
Để bảo đảm các TCTD hoạt động an toàn, lành mạnh, hiệu quả và tuân thủ pháp luật, Phó Thống đốc đề nghị các đơn vị thuộc NHNN tiếp tục quán triệt, thực hiện nghiêm túc, hiệu quả các nhiệm vụ tại các văn bản chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và NHNN.
Đối với NHNN chi nhánh Khu vực, tiếp tục theo dõi sát tình hình kinh tế - xã hội, hoạt động tiền tệ, ngân hàng trên địa bàn; tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát đối với các TCTD và đơn vị mạng lưới thuộc phạm vi quản lý, kịp thời phát hiện, cảnh báo và xử lý các vấn đề rủi ro, tiềm ẩn rủi ro, nhất là trong quản trị, điều hành, hoạt động tín dụng, huy động vốn, chất lượng tín dụng và xử lý nợ.
Các đơn vị thuộc NHNN theo chức năng, nhiệm vụ được giao tiếp tục rà soát, hoàn thiện hành lang pháp lý; Cục Quản lý, giám sát TCTD, Cục An toàn hệ thống các TCTD và Thanh tra NHNN tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện, cảnh báo, ngăn ngừa rủi ro và có biện pháp xử lý phù hợp, góp phần bảo đảm an toàn hoạt động của từng TCTD và toàn hệ thống.
