Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa nâng thuế quan với ô tô nhập khẩu từ Liên minh châu Âu (EU) lên 25% (từ mức 15% hiện tại) không chỉ là một thách thức chính trị với Đức, mà còn có nguy cơ gây ra hiệu ứng domino cho toàn bộ nền kinh tế châu Âu, trong đó có Italy (I-ta-li-a).
Với một thị trường xuyên Đại Tây Dương có trị giá gần 39 tỷ euro, tác động từ mức thuế quan nói trên với những nhà sản xuất không có cơ sở sản xuất tại Mỹ là không thể chống đỡ. Tác động trực tiếp nhất tập trung vào những tập đoàn ô tô lớn của Đức như Volkswagen, Mercedes-Benz và BMW - những nhà xuất khẩu chính của châu Âu sang thị trường Mỹ, trong bối cảnh đây là thị trường đặc biệt quan trọng với phân khúc xe cao cấp và SUV, vốn chiếm phần lớn tỷ trọng lợi nhuận của những tập đoàn này.
Việc tăng thuế quan sẽ dẫn đến một lựa chọn bắt buộc. Hoặc các hãng sẽ phải tự hấp thụ chi phí bổ sung, hoặc chuyển mức tăng giá sang người tiêu dùng cuối cùng. Trong cả hai trường hợp, kết quả dự kiến đều là áp lực lên biên lợi nhuận và khả năng cầu giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất công nghiệp và tài chính của các nhà sản xuất lớn tại châu Âu.
Trong khi tác động trực tiếp sẽ nhắm vào các nhà sản xuất Đức, tác động mang tính cấu trúc hơn lại liên quan đến toàn bộ chuỗi cung ứng châu Âu. Trong đó, Italy chiếm giữ một vị trí chiến lược nhưng ít “lộ diện” hơn, khi là một trong những trung tâm cung ứng linh kiện ô tô chính của EU.
Ngành sản xuất của Italy đã hội nhập sâu rộng vào chuỗi sản xuất châu Âu, đặc biệt là thông qua việc cung cấp các hệ thống cơ khí, điện tử, linh kiện an toàn và các giải pháp thiết kế công nghiệp. Một phần đáng kể xuất khẩu của Italy trong lĩnh vực này là tới các nhà máy ở Đức, khiến hệ thống sản xuất quốc gia phụ thuộc chặt chẽ vào “sức khỏe” của ngành ô tô châu Âu nói chung.
Việc sụt giảm doanh số bán hàng tại Mỹ của các nhà sản xuất châu Âu sẽ ngay lập tức gây hiệu ứng lan tỏa lên đơn hàng mà doanh nghiệp Italy nhận được, kéo theo rủi ro thu hẹp sản xuất dọc toàn bộ chuỗi cung ứng.
Đặc biệt dễ bị tổn thương là Motor Valley. Đây là một trong những đặc khu nổi tiếng nhất thế giới về xe sang. Những thương hiệu như Ferrari và Lamborghini đang phụ thuộc đáng kể vào thị trường Mỹ - nơi chiếm tỷ trọng lớn trong tổng doanh số của họ.
Ở phân khúc này, việc Mỹ áp thuế quan cao hơn có thể gây tác động kép. Một mặt, giá bán tăng có thể làm giảm khả năng cạnh tranh tại Mỹ. Mặt khác, việc bị nén biên lợi nhuận có thể ảnh hưởng đến khả năng đầu tư và phát triển công nghệ của doanh nghiệp. Trong cả hai trường hợp, rủi ro là một ngành có giá trị gia tăng cực cao với nền kinh tế Italy sẽ rơi vào tình trạng trì trệ.
Trong kịch bản này, Stellantis có vẻ được bảo vệ tốt hơn nhờ mô hình sản xuất đã được nội địa hóa mạnh mẽ tại Bắc Mỹ. Những thương hiệu chính phục vụ thị trường Mỹ như Jeep, Ram và Dodge thực tế được sản xuất trực tiếp tại Mỹ hoặc Mexico (Mê-hi-cô), giúp giảm thiểu rủi ro từ mức thuế quan mới.
Tuy nhiên, vẫn còn những khu vực nhạy cảm liên quan đến các thương hiệu châu Âu của tập đoàn như Alfa Romeo và Maserati, những cái tên có thể chịu ảnh hưởng nặng nề hơn từ các rào cản thuế quan mới, dù doanh số của chúng chiếm tỷ trọng nhỏ trong cấu trúc tổng thể của tập đoàn.
Logic đằng sau chính sách thương mại của Mỹ dường như là nhằm mục tiêu khuyến khích sản xuất nội địa. Việc miễn thuế thực tế cho xe sản xuất tại Mỹ khiến nhiều nhà sản xuất châu Âu sẽ thấy có lợi hơn khi đầu tư trực tiếp trên lãnh thổ Mỹ. Động lực này đang thúc đẩy nhiều tập đoàn cân nhắc việc tăng cường năng lực sản xuất tại Mỹ để bảo vệ khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, việc dịch chuyển sản xuất dần dần có thể gây những hậu quả sâu sắc với sự cân bằng công nghiệp của châu Âu, làm suy yếu vai trò của những khu vực sản xuất có tính lịch sử.
