Từng coi việc rời khỏi thị trường Trung Quốc là điều không thể, tập đoàn công nghệ Microsoft đang phải thực hiện một chiến lược rút lui từng phần trong bối cảnh áp lực kép ngày càng gia tăng từ các quy định sở tại và rào cản địa chính trị.
Năm 2010, khi Google quyết định rời thị trường Trung Quốc vì lo ngại về kiểm duyệt, các lãnh đạo của Microsoft lúc bấy giờ là Bill Gates và Steve Ballmer đã cho rằng Google đang phản ứng quá mức. Quan điểm này đã thay đổi hoàn toàn.
Trong 5 năm qua, các hồ sơ doanh nghiệp cho thấy Microsoft đã đóng cửa ít nhất 15 văn phòng chi nhánh và liên doanh tại quốc gia này. Dưới góc nhìn của giới quan sát, Microsoft đang theo đuổi một "chiến lược rút lui" âm thầm.
Về mặt hiệu quả kinh doanh, Trung Quốc hiện chỉ đóng góp khoảng 1,5% tổng doanh thu toàn cầu của Microsoft tính đến năm 2024. Vào năm 2023, tập đoàn từng cân nhắc rút lui hoàn toàn do rủi ro địa chính trị quá lớn trong khi lợi nhuận kinh tế mang lại không tương xứng. Dù hiện tại một tình huống như vậy vẫn chưa xảy ra sớm, nhưng niềm tin của “gã khổng lồ” phần mềm này đã bị sụt giảm nghiêm trọng.
Nguyên nhân chính là chiến dịch sử dụng phần mềm nội địa do Trung Quốc thúc đẩy từ năm 2017. Chính quyền coi phần mềm trong nước là an toàn hơn, đồng thời chất lượng cũng ngày càng cạnh tranh ngang ngửa với Windows và Office.
Trong khi đó, các quy định hạn chế từ phía Mỹ, bao gồm kiểm soát xuất khẩu công nghệ tiên tiến, đã cản trở nỗ lực mở rộng mảng điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo (AI), vốn là "con gà đẻ trứng vàng" của Microsoft.
Dù gặp nhiều khó khăn, Microsoft vẫn quyết định bám trụ tại đây nhờ một "ngách" kinh doanh màu mỡ khác.
Tập đoàn đã xây dựng được tệp khách hàng lợi nhuận cao là các doanh nghiệp Trung Quốc đang vươn tầm thế giới, điển hình như ByteDance (chủ sở hữu TikTok) hay nền tảng kinh doanh thời trang Shein.
Các đơn vị này cần công nghệ phương Tây như nền tảng đám mây Azure để quản lý hoạt động tại nước ngoài và tuân thủ các quy định quốc tế.
Đặc biệt, Azure hiện là cầu nối duy nhất giúp các khách hàng doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận với các mô hình AI tiên tiến từ OpenAI, đơn vị vốn không trực tiếp phục vụ thị trường này.
Một lý do quan trọng khác khiến Microsoft chưa thể rời đi hoàn toàn chính là nguồn lực con người.
Kể từ thập niên 1990, tập đoàn này đóng vai trò trung tâm trong việc đào tạo nhân tài công nghệ tại Trung Quốc thông qua Microsoft Research Asia.
Tuy nhiên, áp lực chính trị gần đây đã ảnh hưởng đến khả năng giữ chân nhân sự. Microsoft đã phải mở thêm các phòng thí nghiệm tại Vancouver (Canada), Singapore và Tokyo (Nhật Bản) để chuyển dịch những tài năng hàng đầu ra khỏi Trung Quốc đại lục.
Trong một nỗ lực nhằm duy trì đội ngũ, năm 2024, Microsoft đã đề nghị chuyển công tác sang Mỹ và ba quốc gia phương Tây khác cho 1.000 kỹ sư hàng đầu tại Trung Quốc, nhưng chỉ khoảng 30% trong số đó chấp nhận.
Nhiều kỹ sư cấp cao đã quyết định rời đi để gia nhập các đại học hoặc công ty công nghệ trong nước nhằm duy trì môi trường nghiên cứu mà vẫn gần gũi gia đình.
Trong phản hồi chính thức, người phát ngôn của Microsoft khẳng định tập đoàn vẫn cam kết với thị trường Trung Quốc và đang hoạt động trong một môi trường quản lý chung đối với mọi nhà cung cấp quốc tế.
Tuy nhiên, các chuyên gia phân tích vẫn đặt dấu hỏi về tính bền vững của mảng kinh doanh AI tại đây, nhất là khi các mô hình AI nội địa của Trung Quốc như Kimi đang ngày càng rẻ hơn và có năng lực cạnh tranh mạnh mẽ.
Sự xoay trục của Microsoft không chỉ là câu chuyện của riêng một doanh nghiệp, mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc của hệ sinh thái công nghệ toàn cầu.
Từ vị thế là nhà cung cấp phần mềm hàng đầu cho chính phủ Trung Quốc, Microsoft nay đang thu mình lại để trở thành một đối tác hỗ trợ các doanh nghiệp nội địa vươn ra quốc tế, đồng thời nỗ lực bảo tồn "di sản" nhân tài của mình trước những biến động địa chính trị không ngừng.
