Theo Hamid Hosseini, người phát ngôn của Hiệp hội xuất khẩu dầu, khí và hóa dầu Iran, Tehran muốn duy trì quyền kiểm soát chặt chẽ dòng chảy qua tuyến vận tải chiến lược này.
Ông cho hay: “Iran cần giám sát mọi thứ đi vào và ra khỏi eo biển để đảm bảo không có việc vận chuyển vũ khí trong thời gian ngừng bắn.”
Hormuz từ lâu đã là “yết hầu” của thị trường dầu mỏ. Trong bối cảnh xung đột với Mỹ và Israel leo thang, Iran đã siết chặt việc qua lại và chỉ cho phép các tàu được phê duyệt trước.
Theo đề xuất mới, các tàu chở dầu muốn đi qua phải gửi email khai báo hàng hóa. Sau khi đánh giá, phía Iran sẽ thông báo mức phí khoảng 1 USD cho mỗi thùng dầu. Đáng chú ý, khoản phí này phải được thanh toán bằng tiền số, như Bitcoin, trong vòng vài giây sau khi nhận thông báo.
Mục tiêu, theo phía Iran, là tránh các giao dịch bị theo dõi hoặc bị phong tỏa bởi các lệnh trừng phạt quốc tế. Các tàu không chở hàng có thể được miễn phí, nhưng vẫn phải tuân thủ quy trình kiểm tra.
Bên cạnh đó, Tehran cũng yêu cầu các tàu đi theo tuyến phía Bắc, gần bờ biển Iran. Đây là một điều kiện có thể khiến nhiều tàu phương Tây hoặc các quốc gia vùng Vịnh e ngại do rủi ro an ninh.
Không chỉ dừng lại ở kiểm soát hành chính, Iran còn phát đi cảnh báo cứng rắn. Một thông điệp phát qua radio đã cảnh báo rằng bất kỳ tàu nào cố vượt eo biển mà không có sự cho phép sẽ có nguy cơ bị tấn công quân sự. Thông báo nêu rõ rằng, nếu không được chấp thuận, các tàu sẽ bị tấn công.
Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau những tuyên bố về cơ chế thu phí, Iran lại thông báo tạm dừng hoàn toàn việc cho tàu chở dầu đi qua Hormuz, nhằm đáp trả các cuộc không kích của Israel tại Lebanon. Điều này cho thấy chính sách của Tehran vẫn có thể thay đổi nhanh chóng theo diễn biến chiến sự.
Trong bối cảnh đó, tương lai của Hormuz trở thành một trong những vấn đề khó giải quyết nhất trên bàn đàm phán. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhấn mạnh rằng việc mở lại eo biển một cách “hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn” là điều kiện tiên quyết cho bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào.
Phía Iran, thông qua Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, đã đưa ra một loạt điều kiện, trong đó có việc thiết lập một “quy trình đảm bảo an toàn” cho tàu thuyền dưới sự phối hợp của lực lượng vũ trang nước này. Điều này đồng nghĩa với việc Tehran muốn duy trì vai trò kiểm soát lâu dài đối với tuyến đường huyết mạch.
Phản ứng từ thị trường và giới vận tải biển cho thấy sự thận trọng cao độ. Tập đoàn vận tải Maersk cho biết đang khẩn trương làm rõ các điều kiện vận hành mới, nhưng nhấn mạnh rằng lệnh ngừng bắn hiện tại chưa đủ để đảm bảo an toàn hàng hải.
Trong khi đó, các quốc gia vùng Vịnh như Saudi Arabia, Qatar hay UAE được cho là khó chấp nhận việc Iran kiểm soát Hormuz, bởi điều này có thể trao cho Tehran quyền lực lớn trong việc quyết định dòng chảy dầu của các đối thủ.
Giới phân tích cũng cảnh báo rằng nếu Iran duy trì quyền kiểm soát như đề xuất, cán cân quyền lực trong OPEC+ có thể bị thay đổi đáng kể, khi Tehran có khả năng tác động trực tiếp đến xuất khẩu của các nước thành viên khác.
Theo Irish Times
