Nhờ các mỏ dầu trải dài từ Texas đến Alaska, Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu thô lớn nhất thế giới với sản lượng hơn 13 triệu thùng mỗi ngày.
Tuy nhiên, vị thế "siêu cường" này không thể ngăn cản giá xăng bán lẻ tại Mỹ tăng vọt kể từ khi xung đột tại Trung Đông bùng phát vào tuần trước.
Theo Hiệp hội Ôtô Mỹ (AAA), tính đến ngày 9/3, giá xăng trung bình trên toàn quốc hiện ở mức 3,32 USD/gallon. Con số này tăng khoảng 0,38 USD so với mức 2,98 USD/gallon của tuần trước.
Sự mâu thuẫn này phản ánh một thực tế căn bản của hệ thống năng lượng toàn cầu: giá xăng tại Mỹ bị gắn chặt vào một thị trường quốc tế, nơi những gián đoạn nguồn cung cách xa hàng nghìn km cũng có thể nhanh chóng tạo hiệu ứng dây chuyền đến túi tiền của người tiêu dùng Mỹ.
Dầu thô được giao dịch trên thị trường toàn cầu, nghĩa là giá cả phản ứng với sự thay đổi cung cầu của toàn thế giới chứ không phụ thuộc vào sản lượng của bất kỳ quốc gia đơn lẻ nào.
Trong tuần qua, Iran về cơ bản đã làm đình trệ hoạt động giao thông qua eo biển Hormuz - tuyến đường trung chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu. Iran cũng bắt đầu nhắm mục tiêu vào các cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu trong khu vực, bao gồm nhà máy lọc dầu Ras Tanura của Saudi Aramco và một số tàu chở dầu ở Vịnh Ba Tư.
Hệ quả là giá dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) giao kỳ hạn đã tăng 38% trong tuần qua và ghi dấu đợt tăng hàng tuần mạnh nhất kể từ năm 1985. Tương tự, giá dầu thô Brent - thước đo giá dầu quốc tế, cũng tăng hơn 28%. Đến sáng 9/3 trên thị trường châu Á, cả hai loại dầu này đều phá ngưỡng 110 USD/thùng, gây cú sốc cho một loạt thị trường hàng hóa và tài chính.
Theo công ty phân tích năng lượng Rystad Energy, tác động của cú sốc này đang lan rộng sang nhiều lĩnh vực, từ các trung tâm dữ liệu cho đến người tiêu dùng trực tiếp tại các trạm xăng. Các hợp đồng tương lai của xăng bán buôn cũng đã tăng vọt hơn 25% kể từ khi xung đột nổ ra.
Do xăng được tạo ra từ quá trình tinh chế dầu thô, khi chi phí mua nguyên liệu đầu vào của các nhà máy lọc dầu tăng lên, họ sẽ đẩy phần chi phí này sang giá bán các sản phẩm tinh chế như xăng và dầu diesel. Cuối cùng, người tiêu dùng phải gánh chịu những khoản gia tăng này.
Một nguyên nhân cấu trúc khác khiến Mỹ vẫn dễ tổn thương là hệ thống lọc dầu. Dù Mỹ sản xuất ra lượng dầu thô khổng lồ, phần lớn hệ thống lọc dầu của nước này được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước để xử lý các loại dầu thô nặng, chứa nhiều lưu huỳnh.
Trong khi đó, sự bùng nổ sản lượng của dầu Mỹ trong thập kỷ qua chủ yếu đến từ các mỏ đá phiến - nơi sản xuất loại dầu thô nhẹ và "ngọt" hơn.
Do sự "lệch pha" này, các nhà máy lọc dầu Mỹ vẫn phải nhập khẩu hàng triệu thùng dầu thô nặng mỗi ngày. Rất may, phần lớn lượng nhập khẩu này đến từ Canada và Mỹ Latinh, giúp Mỹ chịu ít ảnh hưởng trực tiếp từ sự gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông hơn so với châu Âu hay châu Á.
Dù vậy, thị trường nhiên liệu Mỹ vẫn liên kết chặt chẽ với các dòng chảy thương mại toàn cầu. Khi nguồn cung thế giới thắt chặt do gián đoạn vận chuyển hoặc chi phí bảo hiểm tăng cao, các nhà máy lọc dầu Mỹ có thể tăng cường xuất khẩu nhiên liệu sang các thị trường trả giá cao hơn, từ đó lại vô tình đẩy giá xăng trong nước lên cao.
Giới phân tích ước tính cứ mỗi 10 USD tăng thêm của giá dầu thô, giá xăng bán lẻ tại Mỹ sẽ nhích lên khoảng 0,25 USD. Nếu giá vượt mốc 100 USD/thùng và duy trì trên ngưỡng này, người Mỹ có thể phải trả thêm 0,50 USD mỗi gallon hoặc cao hơn.
Giới chuyên gia cảnh báo tác động của giá dầu thế giới lên giá xăng bán lẻ tại Mỹ sẽ không có độ trễ lên tới một tháng, mà người tiêu dùng Mỹ nhiều khả năng đã bắt đầu cảm nhận được ảnh hưởng tại các trạm xăng địa phương từ lúc này.
