Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cho biết đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng. Tuy nhiên, trong dư luận hiện nay đang có một số thông tin chưa đúng về bản chất pháp lý và một số quy định tại dự thảo Thông tư.
Trong đó, một số thông tin diễn giải dự thảo là: "Phòng chống rửa tiền với khách VIP, lãnh đạo ngân hàng"; "đưa khách VIP, lãnh đạo ngân hàng vào diện giám sát chống rửa tiền"; "những nhóm khách hàng đặc thù, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên... đều phải được thống kê và theo dõi riêng biệt".
Theo NHNN, cần phân biệt việc giám sát tổ chức tín dụng (TCTD) với việc giám sát, theo dõi cá nhân là khách hàng VIP, lãnh đạo hoặc người quản lý của TCTD.
Dự thảo xác định đối tượng giám sát là các đối tượng báo cáo, gồm TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức trung gian thanh toán… Đây là các tổ chức, không phải cá nhân khách hàng hay lãnh đạo ngân hàng.
Việc dự thảo đề cập đến thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành và kiểm soát của đối tượng giám sát, trong đó có Hội đồng quản trị, Ban Giám đốc, Ban kiểm soát, cổ đông lớn, tỷ lệ sở hữu, quy mô vốn… không đồng nghĩa với việc các cá nhân liên quan trở thành đối tượng bị giám sát riêng.
NHNN cho biết đây là những thông tin ngân hàng đã có trách nhiệm báo cáo trong Báo cáo giám sát an toàn vi mô theo quy định tại Thông tư 08/2022/TT-NHNN, Luật Các tổ chức tín dụng và pháp luật về chứng khoán. Các dữ liệu này mang tính cơ bản, tổng quan, phục vụ giám sát và đánh giá TCTD từ góc độ cơ cấu lãnh đạo, quản lý, quy mô và cấu trúc của đơn vị.
NHNN cũng làm rõ quy định thu thập số liệu về các nhóm khách hàng, trước thông tin cho rằng khách hàng đặc thù, khách VIP, khách hàng ưu tiên và khách hàng tổ chức sẽ phải được thống kê, theo dõi riêng biệt.
Theo dự thảo, các TCTD có trách nhiệm báo cáo tổng số lượng khách hàng, phân tách thành các nhóm theo những đặc điểm khác nhau.
Các nhóm này có thể bao gồm khách hàng cá nhân, khách hàng tổ chức, khách VIP hoặc doanh nghiệp hoạt động trong những lĩnh vực được phân loại phục vụ mục đích giám sát phòng, chống rửa tiền, như cung cấp dịch vụ chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, sòng bạc, kinh doanh bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức.
Cách thu thập, phân loại thông tin được xây dựng trên cơ sở phương pháp luận và khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Mục đích là đánh giá mức độ rủi ro của TCTD dựa trên đặc điểm hoạt động kinh doanh và khách hàng của tổ chức.
“Các thông tin về khách hàng, cổ đông, người quản lý và các chủ thể liên quan được thu thập làm dữ liệu đầu vào để phân tích, đánh giá bức tranh rủi ro tổng thể của đối tượng báo cáo, không có nghĩa các chủ thể này trở thành đối tượng giám sát riêng hoặc được mặc định là có rủi ro, vi phạm quy định về phòng chống rửa tiền”, NHNN khẳng định.
Đối với nhận định dự thảo mở rộng đối tượng từ lãnh đạo ngân hàng đến khách VIP và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm nhằm tăng cường kiểm soát, NHNN cho rằng cách diễn giải này chưa đúng với nội dung dự thảo.
Cụ thể, dự thảo Thông tư không mở rộng bất kỳ “đối tượng báo cáo” hay “đối tượng giám sát” nào so với Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022. Thông tư này chỉ quy định về trình tự, thủ tục nghiệp vụ giám sát của NHNN đối với các tổ chức thuộc phạm vi quản lý.
Do đó, việc nhận định "mở rộng đối tượng từ lãnh đạo ngân hàng đến khách VIP" tạo ra cảm giác cơ quan nhà nước coi lãnh đạo ngân hàng và người gửi tiền nhiều tiền là đối tượng tiềm ẩn tội phạm, đi ngược lại nguyên tắc pháp quyền và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền.
