Lãi suất vay nợ đang tăng mạnh tại nhiều nền kinh tế phát triển, từ Mỹ, châu Âu đến Nhật Bản, khiến gánh nặng nợ công ngày càng lớn và thu hẹp dư địa ngân sách của các chính phủ trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế suy yếu.
Theo tờ Le Monde (Pháp) ngày 8/6, sự kết hợp giữa lạm phát kéo dài, nợ công gia tăng và xu hướng thắt chặt chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương đang đẩy chi phí vay mượn của các chính phủ lên mức cao nhất trong nhiều năm.
Tại Pháp, ngày 4/6, Cơ quan Quản lý nợ công đã phát hành lô trái phiếu kỳ hạn 10 năm trị giá 9,2 tỷ euro (khoảng 10,4 tỷ USD) với lãi suất 3,8%, mức cao nhất kể từ năm 2009. Đây được xem là dấu hiệu cho thấy các nhà đầu tư đang yêu cầu mức sinh lời cao hơn khi cho các chính phủ vay vốn.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại nhiều nền kinh tế lớn khác. Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm có thời điểm vượt 5%, mức cao nhất kể từ năm 2007. Tại Vương quốc Anh, lãi suất cùng kỳ hạn lên gần 6%, cao nhất kể từ năm 1998, trong khi Nhật Bản cũng ghi nhận mức cao kỷ lục trong lịch sử.
Theo giới phân tích, nguyên nhân đầu tiên là lạm phát đang có dấu hiệu quay trở lại. Sau đại dịch COVID-19 và cuộc xung đột tại Ukraine (U-crai-na), giá dầu tăng mạnh do căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục tạo thêm áp lực lên giá cả toàn cầu. Tại Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone), lạm phát đã tăng lên 3,2% trong tháng 5, trong khi tại Mỹ là 3,8%.
Nhiều nhà đầu tư lo ngại thế giới đang bước vào một giai đoạn lạm phát cao kéo dài tương tự thập niên 1970. Điều này khiến họ yêu cầu mức lãi suất cao hơn để bảo toàn giá trị các khoản đầu tư.
Bên cạnh đó, nợ công của nhiều quốc gia phát triển cũng đang tăng nhanh. Nợ công của Pháp hiện tương đương 118% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tăng khoảng 30 điểm phần trăm so với một thập niên trước. Tại Mỹ, tỷ lệ này đã lên tới 126% GDP.
Các chuyên gia cho rằng sau đại dịch COVID-19, nhiều chính phủ đã chi tiêu mạnh để hỗ trợ nền kinh tế nhưng chưa thể đưa ngân sách trở lại trạng thái cân bằng. Trong khi đó, tăng trưởng chậm lại khiến việc giảm thâm hụt ngân sách ngày càng khó khăn hơn.
Một yếu tố khác góp phần đẩy lãi suất tăng là lập trường thận trọng của các ngân hàng trung ương. Trước khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) và Ngân hàng Trung ương Anh được cho là sẽ bắt đầu giảm lãi suất. Tuy nhiên, lạm phát tăng trở lại đã làm thay đổi triển vọng này. Một số nhà đầu tư thậm chí dự báo Fed có thể tiếp tục nâng lãi suất.
Tại châu Âu, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng đang cân nhắc nâng lãi suất cơ bản nhằm kiểm soát lạm phát và duy trì niềm tin của thị trường vào khả năng ổn định giá cả.
Đối với Pháp, xu hướng này tạo thêm áp lực lên ngân sách vốn đã căng thẳng. Theo các chuyên gia của ngân hàng Natixis, chi phí trả lãi nợ công của Pháp đã tăng từ 36 tỷ euro (khoảng 40,7 tỷ USD) năm 2021 lên khoảng 74 tỷ euro (khoảng 83,6 tỷ USD) trong năm nay và có thể tiếp tục tăng trong những năm tới.
Trong khi đó, triển vọng tăng trưởng kinh tế của Pháp cũng đang xấu đi. Một số tổ chức tài chính đã hạ dự báo tăng trưởng của nước này từ 1,1% xuống còn khoảng 0,6% trong năm nay do tác động của giá năng lượng cao và môi trường kinh tế quốc tế bất ổn.
