Cuộc xung đột tại Trung Đông đã chạm mốc 100 ngày, trong bối cảnh các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran đang rơi vào thế giằng co, trong khi triển vọng của hoạt động vận tải hàng hải qua eo biển Hormuz vẫn bất ổn.
Kể từ khi chiến sự bùng nổ vào cuối tháng 2, tác dộng của cuộc chiến này đã lan rộng ra ngoài phạm vi khu vực, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng, làm gia tăng trở lại các áp lực lạm phát và khiến các thị trường tài chính chao đảo. Các định chế quốc tế hiện đang cảnh báo rằng cuộc xung đột này đang trở thành một lực cản ngày càng lớn đối với nền kinh tế toàn cầu.
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cùng các cơ quan khác gần đây đã đồng loạt hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu, trong đó cuộc xung đột kéo dài này được xem là nguồn cơn chính dẫn đến những bất ổn. Mối lo ngại ban đầu của thị trường về sự tăng vọt ngắn hạn của giá dầu giờ đây đã chuyển biến thành nỗi lo rộng hơn về tình trạng tăng trưởng suy yếu, lạm phát tăng cao và những tác động tiêu cực lâu dài đối với các chuỗi cung ứng.
* Cú sốc nguồn cung năng lượng
Tác động trực tiếp nhất của cuộc xung đột thể hiện rõ qua nguồn cung năng lượng. Tình trạng tắc nghẽn tại eo biển Hormuz đã gây ra một cuộc khủng hoảng mà Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) mô tả là sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu, đẩy giá dầu, giá khí đốt cũng như chi phí vận chuyển đường biển tăng vọt.
Theo một báo cáo gần đây của IEA, kể từ tháng 2, nguồn cung dầu toàn cầu đã giảm 12,8 triệu thùng/ngày, có nghĩa là tổng nguồn cung dầu bị gián đoạn từ đầu chiến sự đến nay đã lên tới hơn 1,2 tỷ thùng, khiến hệ thống dự trữ và mạng lưới vận tải năng lượng toàn cầu chịu áp lực lớn. IEA dự đoán trung bình nguồn cung dầu toàn cầu trong cả năm 2026 sẽ duy trì mức giảm 3,9 triệu thùng/ngày, ngay cả khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz dần được khôi phục.
Trong một tuyên bố chung, IEA cùng các tổ chức khác cảnh báo rằng nếu hoạt động vận tải hàng hải không thể trở lại bình thường và các kho dự trữ dầu toàn cầu tiếp tục sụt giảm nhanh chóng, khả năng chống chịu của kinh tế toàn cầu có thể phải đối mặt với những rủi ro nghiêm trọng.
Cú sốc này không chỉ giới hạn ở dầu mỏ. Ngân hàng Thế giới (WB) dự báo giá năng lượng toàn cầu sẽ tăng tới 24% trong năm 2026 do hệ quả của cuộc xung đột. Giá hàng hóa tổng thể được dự báo sẽ tăng 16%, chủ yếu do nhóm năng lượng, phân bón và một số loại kim loại.
Ông John Roper, Giám đốc điều hành khu vực Trung Đông của công ty năng lượng Đức Uniper, nhận định rằng việc đóng cửa eo biển Hormuz và những thiệt hại đối với các cơ sở hạ tầng đã xóa sổ phần lớn mức tăng trưởng nguồn cung khí đốt của giai đoạn 2025–2026 khỏi thị trường. Ông cũng đưa ra lời cảnh báo rằng những hệ quả từ sự thiếu hụt nguồn cung này có thể sẽ kéo dài ít nhất là đến năm 2030.
* Áp lực lạm phát quay trở lại
Trong một báo cáo gần đây, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho biết ngay cả trong kịch bản xung đột diễn ra trong thời gian ngắn và giá năng lượng cũng như giá hàng hóa chỉ tăng vừa phải, lạm phát toàn cầu vẫn sẽ chạm mức 4,4% trong năm 2026. Con số này làm thay đổi đáng kể xu hướng giảm lạm phát ghi nhận được trong thời gian gần đây.
Áp lực lạm phát đã có dấu hiệu quay trở lại tại châu Âu và Mỹ. Giá xăng tại Mỹ trong tháng 4 đã tăng tới 50% so với thời điểm trước chiến tranh, trong khi thu nhập khả dụng thực tế của người dân đã giảm ba tháng liên tiếp. Tại Khu vực sử dụng đồng tiền chung euro (Eurozone), lạm phát tại Pháp, Italy (I-ta-li-a), Tây Ban Nha và Đức đã cao hơn mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) trong ba tháng liên tiếp, khi chi phí năng lượng cao hơn đang lan nhanh sang giá thực phẩm và dịch vụ.
Các nền kinh tế đang phát triển thậm chí phải chịu gánh nặng lớn hơn. WB dự báo tỷ lệ lạm phát tại các nền kinh tế đang phát triển sẽ ở mức trung bình 5,1% trong năm 2026, cao hơn 1 điểm phần trăm so với các dự báo trước chiến tranh.
Chuyên gia kinh tế trưởng của WB, ông Indermit Gill, phân tích rằng những người nghèo nhất, vốn phải dành tỷ trọng thu nhập cao nhất cho thực phẩm và nhiên liệu, sẽ là đối tượng chịu tổn thương nặng nề nhất. Ông cho biết thực trạng này cũng sẽ xảy ra tương tự đối với các nền kinh tế đang phát triển vốn đã và đang phải chật vật dưới gánh nặng nợ.
* Triển vọng tăng trưởng u ám
Cuộc xung đột cũng đang che phủ triển vọng tăng trưởng kinh tế. OECD dự báo tăng trưởng toàn cầu sẽ chậm lại, từ mức 3,4% của năm 2025 xuống còn 2,8% trong năm 2026, giảm 0,1 điểm phần trăm so với dự báo đưa ra hồi tháng 3. Nếu tình trạng gián đoạn đối với hoạt động sản xuất và xuất khẩu năng lượng của vùng Vịnh kéo dài sang năm 2027, tăng trưởng toàn cầu năm 2026 có thể sẽ giảm sâu hơn nữa, xuống mức 2,1%.
IMF đã xếp cuộc xung đột Trung Đông là một trong những phép thử lớn đối với nền kinh tế toàn cầu, đồng thời hạ dự báo tăng trưởng năm 2026 xuống còn 3,1%, giảm so với mức dự báo 3,3% được đưa ra hồi tháng 1. Trong khi đó, Liên hợp quốc dự báo tăng trưởng toàn cầu chỉ ở mức 2,5%, thấp hơn 0,2 điểm phần trăm so với ước tính hồi đầu năm.
Chiến sự đang kìm hãm tăng trưởng thông qua các kênh lạm phát, tiêu dùng và đầu tư. Chi phí năng lượng và nguyên liệu thô tăng cao làm xói mòn lợi nhuận của doanh nghiệp và làm giảm nhu cầu đầu tư. Giá cả leo thang còn bào mòn thu nhập thực tế và kìm hãm chi tiêu của người tiêu dùng. Thêm vào đó, chi phí tài chính gia tăng đang tạo thêm áp lực lên các công ty và chính phủ vốn đang gánh những khoản nợ lớn.
Thực trạng đó đẩy các nền kinh tế lớn vào thế tiến thoái lưỡng nan trong điều hành chính sách. Tốc độ tăng trưởng chậm lại, tiêu dùng suy yếu và chi phí kinh doanh tăng cao đòi hỏi phải có các chính sách hỗ trợ. Thế nhưng, giá năng lượng leo thang và lạm phát quay trở lại đã làm thu hẹp dư địa cho việc nới lỏng tiền tệ. Sau đại dịch và nhiều năm duy trì mức lãi suất cao, chính phủ nhiều nước hiện không còn đủ năng lực để bù đắp cú sốc năng lượng thông qua các khoản trợ cấp hay cắt giảm thuế.
