Dữ liệu công bố ngày 17/6 cho thấy xuất khẩu của Nhật Bản trong tháng 5/2026 đã tăng tháng thứ chín liên tiếp, khi đồng yen suy yếu, giá hàng hóa tăng và nhu cầu mạnh đối với chất bán dẫn đã bù đắp tác động tiêu cực từ những gián đoạn nguồn cung lớn liên quan đến cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran.
Sự bùng nổ của lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu đã giúp một số bộ phận của nền kinh tế thế giới chống chịu tốt hơn trước các rủi ro do xung đột gây ra, qua đó hỗ trợ những quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu như Nhật Bản giảm bớt cú sốc tức thời đối với tăng trưởng và thương mại.
Theo số liệu của Chính phủ Nhật Bản, tổng giá trị xuất khẩu trong tháng 5/2026 của nước này tăng 17% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức dự báo trung vị của thị trường là tăng 16,2% và nối tiếp mức tăng 14,8% trong tháng 4. Tuy nhiên, xét theo khối lượng, xuất khẩu chỉ tăng 0,5% trong tháng trước.
Ông Koki Akimoto, chuyên gia kinh tế tại Viện Nghiên cứu Daiwa, cho biết tác động về giá cả, xuất phát từ sự suy yếu của đồng yen và chi phí năng lượng tăng mạnh, là yếu tố quan trọng thúc đẩy cả xuất khẩu lẫn nhập khẩu. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng mức tăng rất thấp về khối lượng cho thấy xuất khẩu của Nhật Bản vẫn thiếu động lực tăng trưởng thực chất.
Xuất khẩu các linh kiện điện tử là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng chung, khi nhu cầu mạnh từ lĩnh vực AI và các trung tâm dữ liệu đã đẩy giá chip nhớ cùng nhiều kim loại màu lên cao. Trong tháng 5, kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản sang Mỹ tăng 12,5% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 17,9%.
Ở chiều ngược lại, tổng giá trị nhập khẩu của Nhật Bản trong tháng 5 vừa qua tăng 12,5% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn đôi chút so với dự báo tăng 12,8% của thị trường. Mức tăng này diễn ra bất chấp lượng dầu thô nhập khẩu giảm mạnh, do việc đóng cửa eo biển Hormuz khiến giá dầu thô và các sản phẩm liên quan tăng vọt.
Kết quả là Nhật Bản ghi nhận thâm hụt thương mại 378,7 tỷ yen (khoảng 2,36 tỷ USD) trong tháng 5/2026, thấp hơn đáng kể so với mức thâm hụt 564,6 tỷ yen mà các nhà kinh tế dự báo.
Một báo cáo khác cũng được công bố trong ngày cho thấy đơn đặt hàng máy móc cốt lõi của Nhật Bản trong tháng 4/2026 tăng 8,7% so với tháng trước đó, vượt xa dự báo trung vị của thị trường là tăng 0,9%. Số liệu này cho thấy các doanh nghiệp có thể đang bắt đầu gia tăng đầu tư.
Là nền kinh tế phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu, Nhật Bản đã phải đối mặt với chi phí tăng cao sau khi các tuyến cung ứng từ Trung Đông bị gián đoạn. Mặc dù Chính phủ Nhật Bản đã nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung dầu bằng cách tìm kiếm các nguồn thay thế ngoài Trung Đông, trong đó có nguồn từ Mỹ, nhưng những biện pháp này vẫn chưa đủ để bù đắp hoàn toàn tác động từ cuộc khủng hoảng.
Trong tháng trước, khối lượng dầu thô mà Nhật Bản nhập khẩu từ Trung Đông giảm tới 61,9%, trong khi lượng nhập khẩu từ Mỹ tăng 24%.
Hôm 14/6, các quan chức Mỹ và Iran cho biết hai bên đã đạt được khuôn khổ cho một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột, dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với Iran và mở cửa trở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các nhà phân tích nhận định quá trình bình thường hóa hoàn toàn hoạt động vận tải biển sẽ cần thêm thời gian do cơ sở hạ tầng chế biến dầu bị hư hại, các rủi ro an ninh vẫn còn hiện hữu và thị trường cần khôi phục lại các hợp đồng bảo hiểm hàng hải.
Theo ông Akimoto, giá dầu tăng do gián đoạn nguồn cung thường làm suy giảm xuất khẩu ròng của Nhật Bản, bởi điều kiện thương mại xấu đi và nhu cầu toàn cầu suy yếu sẽ cùng gây sức ép lên triển vọng xuất khẩu của nước này.
