Thông tin nêu trên được Sở Xây dựng đưa ra tại cuộc họp mới đây do Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng chủ trì. Theo đó, nhu cầu tái định cư bằng căn hộ để phục vụ giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư sử dụng vốn ngân sách thành phố dự kiến khoảng 22.957 căn.
Trong đó, năm 2026 cần khoảng 6.524 căn; năm 2027 khoảng 5.415 căn; năm 2028 khoảng 3.932 căn; năm 2029 khoảng 2.657 căn và năm 2030 khoảng 4.429 căn.
Hiện, thành phố có 204 tòa nhà tái định cư với 19.379 căn hộ, nhưng toàn bộ quỹ nhà này đã được bố trí cho các dự án giải phóng mặt bằng giai đoạn 2021–2025. Quỹ nhà chuyển tiếp có khả năng đưa vào cân đối trong giai đoạn 2026–2030 còn khoảng 708 căn hộ.
Trên cơ sở rà soát, Sở Xây dựng đề xuất sử dụng khoảng 22.249 căn hộ tại 64 dự án nhà ở xã hội để phục vụ tái định cư, với nguyên tắc sử dụng tối đa 80% số căn hộ của mỗi dự án. Việc bố trí được thực hiện theo tiến độ hoàn thành dự án, ưu tiên những khu nhà gần địa bàn giải phóng mặt bằng theo các bán kính 5km, 10km và 15km.
Theo phương án cân đối, nguồn nhà tái định cư và nhà ở xã hội dự kiến đáp ứng đủ nhu cầu của cả giai đoạn vào cuối năm 2029. Tuy nhiên, trong các năm 2026–2028, quỹ nhà hoàn thành chưa đủ đáp ứng nhu cầu phát sinh. Phương án sơ bộ xác định số căn hộ chưa thể bố trí tái định cư vào cuối năm 2026, 2027 và 2028 lần lượt khoảng 6.464 căn, 11.392 căn và 7.289 căn. Đây là số liệu cân đối dự báo giữa nhu cầu và khả năng bố trí, không đồng nghĩa với số hộ thực tế đang tạm cư.
Báo cáo tại cuộc họp, lãnh đạo Sở Xây dựng cho biết, thành phố Hà Nội đang theo dõi 187 dự án nhà ở xã hội, trong đó có 30 dự án nhà ở cho lực lượng vũ trang, với tổng diện tích đất khoảng 709 ha, tổng mức đầu tư khoảng 365.623 tỷ đồng và quy mô khoảng 168.892 căn hộ.
Đến nay, 106 dự án đã hoàn thành quy hoạch chi tiết, 93 dự án hoàn thành giải phóng mặt bằng, 56 dự án được giao đất, 44 dự án được cấp giấy phép xây dựng hoặc thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi và 44 dự án đã khởi công, với quy mô khoảng 46.970 căn hộ, chiếm 27,8% tổng số căn hộ của các dự án đang được theo dõi.
Lời giải cho bài toán quỹ nhà tái định cư
Để giải quyết vấn đề này, Sở Xây dựng đề xuất đẩy nhanh các dự án nhà tái định cư chuyển tiếp; nghiên cứu mua nhà ở xã hội để bố trí tái định cư, tạm cư; huy động doanh nghiệp tham gia tạo lập quỹ nhà; nghiên cứu đầu tư các khu tái định cư tập trung.
Theo Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng, thực tế cho thấy, tại dự án đường Vành đai 1, người dân đã đồng thuận, bàn giao mặt bằng phục vụ triển khai công trình, nhưng việc bố trí nhà tái định cư còn chậm.
Do đó, ông Thắng yêu cầu các sở, ngành khẩn trương xây dựng phương án tổng thể về quỹ đất, quỹ nhà tái định cư giai đoạn 2026–2030; xác định rõ nhu cầu, nguồn cung, tiến độ thực hiện và trách nhiệm của từng đơn vị.
Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cũng yêu cầu nghiên cứu cơ chế huy động nguồn lực xã hội, khuyến khích doanh nghiệp có năng lực tham gia tạo lập quỹ nhà; xem xét phương án mua hoặc thuê nhà ở xã hội để phục vụ tái định cư theo quy định. Đồng thời, cần nghiên cứu tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng nhà ở xã hội và nhà ở tái định cư theo hướng đồng bộ với nhà ở thương mại, bảo đảm điều kiện sống của người dân.
Dưới góc độ chuyên gia, từ việc quan sát chính sách và thực tế, liên quan đến công tác bố trí tái định cư trong quá trình tái thiết đô thị, GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cho rằng, với một dự án có quy mô tái thiết lớn, tái định cư không chỉ là bố trí một lô đất hay căn nhà thay thế. Nguyên tắc cần ưu tiên là tái định cư tại chỗ, trừ trường hợp người dân có nguyện vọng khác.
Trong điều kiện quỹ đất nội đô hạn chế, GS. Đặng Hùng Võ đề xuất nghiên cứu phương thức "tái điều chỉnh đất đai" trên phạm vi đủ lớn, thay vì giải quyết riêng lẻ từng thửa đất. Cách làm này cho phép tổ chức lại không gian, hạ tầng, đồng thời tạo quỹ để người dân có thể tiếp tục sinh sống trong khu vực.
Theo ông Võ, để nơi ở mới thực sự bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, phương án tái định cư phải tính đầy đủ điều kiện sống của người dân, từ hạ tầng, dịch vụ thiết yếu đến khả năng duy trì sinh kế.
