Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang nỗ lực chuyển mình để đáp ứng các tiêu chuẩn nâng hạng, những chia sẻ của bà Wanming Du – Giám đốc Chính sách khu vực châu Á – Thái Bình Dương của FTSE Russell và ông Phạm Lưu Hưng – Kinh tế trưởng SSI Research tại webinar mới đây đã phác họa một bức tranh toàn cảnh về các tiêu chuẩn khắt khe từ dòng vốn quốc tế.
Tiêu chí lựa chọn cổ phiếu sau nâng hạng
Theo bà Wanming Du, nền tảng cốt lõi để một mã cổ phiếu lọt vào danh sách theo dõi của FTSE Russell không chỉ dừng lại ở quy mô vốn hóa mà tập trung đặc biệt vào tính thanh khoản và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float). Đây là nền tảng để xác định mức độ “đầu tư được” (investability) của một cổ phiếu.
Trong đó, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float) được xem là thước đo phản ánh trực tiếp mức độ dồi dào của nguồn cung giao dịch, đảm bảo rằng nhà đầu tư ngoại có thể thực hiện các vị thế mua bán một cách minh bạch và nhất quán.
Chính những nguyên tắc này là nền tảng để xây dựng và đánh giá chất lượng của một bộ chỉ số, nơi một chỉ số được coi là tốt khi đảm bảo các tiêu chí rõ ràng về quy mô và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư. Trên cơ sở đó, thị trường sẽ xác định có bao nhiêu cổ phiếu Việt Nam đủ điều kiện được đưa vào rổ chỉ số.
Đi sâu vào sự khác biệt giữa các bộ chỉ số nội địa và quốc tế, đại diện FTSE Russell cho rằng điểm khác biệt quan trọng nằm ở giới hạn sở hữu nước ngoài (room ngoại). Đối với nhà đầu tư quốc tế, các hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ cổ phiếu thực sự có thể tiếp cận và giao dịch. Khi room ngoại bị giới hạn, “headroom” dành cho khối ngoại sẽ thu hẹp, kéo theo việc giảm sức hấp dẫn của cổ phiếu trong mắt các quỹ đầu tư toàn cầu.
Trong khi đó, với nhà đầu tư trong nước, yếu tố room ngoại không phải là rào cản lớn. Do đó, rổ VN30 hiện nay chủ yếu phản ánh góc nhìn và khả năng tiếp cận của dòng vốn nội, thay vì đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của nhà đầu tư quốc tế.
Chính sự khác biệt này tạo ra khoảng cách giữa các bộ chỉ số nội địa như VN30 và các bộ chỉ số do FTSE Russell xây dựng. Các bộ chỉ số quốc tế thường đặt trọng tâm lớn hơn vào tính minh bạch, khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và mức độ tự do giao dịch của cổ phiếu.
"Do đó, những doanh nghiệp có vốn hóa lớn, thanh khoản cao, tỷ lệ free float đủ lớn và còn dư địa room ngoại sẽ có lợi thế rõ rệt. Ngược lại, các cổ phiếu bị giới hạn sở hữu nước ngoài hoặc có thanh khoản thấp sẽ gặp bất lợi trong quá trình sàng lọc", đại diện FTSE cho biết.
Loạt nhóm ngành dự báo hút tiền
Đứng từ góc độ điều hành và phân tích thị trường, ông Phạm Lưu Hưng nhấn mạnh Việt Nam đang dần trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn trên bản đồ đầu tư toàn cầu, khi những cải cách về chính sách và hạ tầng thị trường đang được đẩy mạnh.
Trong ngắn hạn, việc nâng hạng thị trường có thể tạo ra những tác động rõ rệt lên giá cổ phiếu nhờ sự gia nhập mạnh mẽ của dòng tiền ngoại. Tuy nhiên, về dài hạn, câu chuyện không chỉ dừng lại ở nâng hạng thị trường. Điều quan trọng hơn là sự thay đổi mang tính nền tảng của thị trường vốn, từ việc phát triển đồng bộ các kênh cổ phiếu, trái phiếu cho đến mở rộng các sản phẩm tài chính mới. Đây sẽ là yếu tố giúp nâng cao thanh khoản, cải thiện chất lượng thị trường và tạo nền tảng thu hút dòng vốn bền vững.
Mặc dù nhóm ngành ngân hàng – vốn chiếm tỷ trọng lớn trong rổ chỉ số VN30 với mức phân bổ khoảng 10% trong tổng số 30% tỷ trọng chung vẫn đang gặp vướng mắc về room ngoại, song chuyên gia tin rằng đây không phải trở ngại quá lớn nếu nhà đầu tư nước ngoài được hỗ trợ tiếp cận thông qua các hình thức đầu tư phù hợp.
Nhìn về triển vọng dòng vốn trong giai đoạn tới, ông Hưng cho rằng dòng tiền đang có xu hướng ưu tiên các nhóm ngành gắn với tăng trưởng kinh tế thực, trong đó nổi bật là câu chuyện Net Zero và đầu tư công với các đại diện như STB, SGB. Ở mảng tiêu dùng, Masan (MSN) và Vinamilk (VNM) được đánh giá tích cực nhờ hưởng lợi từ đà mở rộng của thị trường nội địa. Trong khi đó, lĩnh vực tài chính ghi nhận sự chú ý đối với Vietcombank (VCB) nhờ nền tảng vận hành vững chắc và chất lượng dịch vụ thuộc nhóm dẫn đầu thị trường.
Đây là những nhóm ngành không chỉ hưởng lợi từ dòng vốn ngoại mà còn gắn với câu chuyện tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế Việt Nam.
