Chuyên gia phát triển năng lực tại Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế Vĩ mô ASEAN+3 Aziz Durrani vừa có bài phân tích được đăng trên trang mạng của Viện nghiên cứu ASPI với tựa đề: “Resetting Southeast Asia’s climate agenda” (tạm dịch: Tái định hình chương trình khí hậu của Đông Nam Á”).
Bài viết nói về những thách thức mà ASEAN+3, một cơ chế hợp tác giữa ASEAN và ba quốc gia Đông Bắc Á gồm Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, đang phải đối mặt và các giải pháp cần thiết để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.
Các yếu tố như lạm phát cao, lãi suất tăng, giá trị đồng tiền giảm và giá năng lượng biến động, cùng với suy thoái kinh tế và khủng hoảng ngân sách sau đại dịch có thể làm tăng áp lực buộc ASEAN+3 phải giảm bớt những nỗ lực nhằm giảm thiểu rủi ro khí hậu. Mặc dù sự thay đổi chính sách này có thể có ý nghĩa về mặt tài khóa nhưng sẽ là một sai lầm có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng hơn cho khu vực và cuối cùng dẫn đến tăng trưởng kinh tế chậm và bất ổn tài chính lớn hơn.
Nếu không được giải quyết, những rủi ro mà biến đổi khí hậu gây ra cho các nước ASEAN+3 có thể có những tác động sâu rộng đến sản xuất nông nghiệp, nguồn nước, an ninh năng lượng, giao thông và cơ sở hạ tầng, du lịch và tài nguyên ven biển của khu vực.
Trong hai năm qua, lũ lụt, lốc xoáy, hạn hán, nước biển dâng và sạt lở đất ngày càng trở thành một đặc điểm thường xuyên. Myanmar, Philippines, Thái Lan nằm trong số 10 quốc gia dễ bị tổn thương về khí hậu nhất trên thế giới, với số người tử vong và thiệt hại lớn về kinh tế lớn nhất thế giới do thiên tai từ năm 1999 đến năm 2018.
Việc chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải carbon thấp mang theo những rủi ro riêng. Đối với các quốc gia mới bắt đầu, các ngành công nghiệp phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch đang ngày càng phải đối mặt với gánh nặng pháp lý lớn hơn.
Những thay đổi trong chính sách năng lượng cũng có khả năng làm tăng rủi ro tín dụng của các ngân hàng. Ví dụ, nếu Indonesia và Philippines thực hiện các cam kết của họ trong Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, các nhà máy nhiệt điện than trị giá 60 tỷ USD sẽ trở thành tài sản bị mắc kẹt trong 15 năm, thay vì 40 năm.
Quá trình chuyển đổi xanh rất có thể cũng sẽ ảnh hưởng đến lợi nhuận của các mỏ than ở những nơi khác trong khu vực chẳng hạn như ở Indonesia. Và những nỗ lực của Liên minh châu Âu (EU) nhằm chuyển khỏi nhiên liệu sinh học từ dầu cọ và khuyến khích sử dụng các sản phẩm không phá rừng, có thể khiến các quỹ đất ở Malaysia và Indonesia trở thành tài sản bị mắc kẹt.
Mặc dù vậy, bất chấp những rủi ro chuyển đổi này, việc không làm gì cuối cùng sẽ gây tốn kém hơn cho các nền kinh tế ASEAN. Các nước ASEAN đã thực hiện một số bước để giảm thiểu rủi ro khí hậu. Brunei đã triển khai các cấu trúc bảo vệ bờ biển. Indonesia đã thúc đẩy các giống cây trồng thích nghi với khí hậu. Lào đã phát triển kỹ thuật quản lý cây trồng bền vững và Malaysia đã theo đuổi công nghệ thích ứng với khí hậu và canh tác hữu cơ.
Nhưng bất chấp những cải tiến này, ASEAN+3 vẫn cần làm nhiều hơn nữa để đáp ứng các mục tiêu về năng lượng tái tạo. Một số sáng kiến có thể hỗ trợ nỗ lực của khu vực như Kế hoạch Hành động ASEAN về Hợp tác Năng lượng, nhằm nâng nguồn cung năng lượng tái tạo lên 23% nguồn cung năng lượng của khu vực vào năm 2025, so với mức 14% vào năm 2017. Diễn đàn về các mục tiêu trung hòa carbon của Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng đã vạch ra những ý tưởng cụ thể để đạt được mức phát thải ròng bằng 0 thông qua hợp tác ba bên về đổi mới và công nghệ.
Việc định giá carbon là cần thiết cho quá trình chuyển đổi xanh. Các nước ASEAN+3 đã tổ chức các cuộc thảo luận về phương án cân bằng giá phù hợp với nhu cầu kích thích tăng trưởng kinh tế. Vào tháng 7/2021, Trung Quốc đã đưa vào hoạt động Hệ thống thương mại khí thải quốc gia (EST), được thiết kế để trở thành một “công cụ thị trường quan trọng” nhằm giúp nước này đạt được các mục tiêu về khí hậu.
Một năm trôi qua, mặc dù vẫn đang giải quyết vấn đề về chất lượng dữ liệu, ETS của Trung Quốc là công ty lớn nhất thế giới với lượng khí thải được bao phủ và giá cả đang tăng đều đặn. Mặc dù có những lời kêu gọi áp dụng thuế carbon trên toàn khu vực, nhưng ý tưởng này khó có thể được thực hiện trong ngắn hạn, do có sự khác biệt về chế độ thuế. Tuy nhiên, thuế carbon có thể sẽ vẫn là trọng tâm chính trong các cuộc thảo luận giữa ASEAN+3 trong vài năm tới.
Thúc đẩy tài chính bền vững cũng sẽ là điều cần thiết để chuyển đổi thành công, vì tài chính lành mạnh thúc đẩy sự chuyển dịch trên toàn nền kinh tế. Trong vài năm qua, nhiều ngân hàng trung ương và cơ quan giám sát tài chính ở châu Á đã thực hiện hoặc đã bắt đầu thực hiện các biện pháp như vậy, bất chấp những hạn chế về năng lực và nguồn lực.
Trong ngắn hạn, ngân hàng trung ương ASEAN+3 và các cơ quan quản lý tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc đưa ra động lực để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp bằng cách định hướng các doanh nghiệp và bên cho vay giảm sử dụng carbon và tập trung vào năng lượng tái tạo và công nghệ xanh. Những biện pháp như vậy sẽ khuyến khích một sự thay đổi tương tự trong toàn bộ nền kinh tế và thúc đẩy các công ty định giá rủi ro khí hậu vào các sản phẩm và dịch vụ của họ.
Bằng cách thúc đẩy các chính sách carbon thấp và khuyến khích tài chính xanh, các nhà hoạch định chính sách có thể thúc đẩy các ngành năng lượng tái tạo mới và kích thích tăng trưởng kinh tế. Việc giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch cũng sẽ cho phép các nước ASEAN+3 chuyển nguồn thu của chính phủ từ việc duy trì dự trữ ngoại hối lớn sang các chính sách trong nước.
Để giảm thiểu tác hại của biến đổi khí hậu đối với dân số và nền kinh tế, các nhà hoạch định chính sách ASEAN+3 phải thực hiện các chính sách giảm thiểu rủi ro giúp ngăn chặn ảnh hưởng trong khu vực và khuyến khích sự xuất hiện của các ngành công nghiệp và công nghệ mới.
Việc thực hiện như vậy cũng sẽ giúp tăng cường an ninh năng lượng. Trên thực tế, điều khiển nắng và gió khó hơn nhiều so với việc từ bỏ đường ống dẫn khí đốt.
