Vào ngày được coi là “Ngày giải phóng”, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tung ra hàng loạt mức thuế quan mạnh mẽ: 20% đối với Liên minh châu Âu, 34% đối với Trung Quốc, 26% đối với Ấn Độ... Ngành công nghiệp ô tô cũng không thoát khỏi đợt tấn công này, với mức thuế 25% áp dụng ngay từ thứ Năm tới đối với ô tô và linh kiện nhập khẩu. Tuy nhiên, một số sản phẩm vẫn tránh được các lệnh trừng phạt này. Dưới đây là những lý do giải thích.
1. Chất bán dẫn
Ông Trump từng cảnh báo áp thuế 100% đối với chất bán dẫn nhập khẩu từ vùng lãnh thổ Đài Loan (Trung Quốc) – một trong những nhà sản xuất chip quan trọng nhất thế giới trong thời đại trí tuệ nhân tạo.
Tuy nhiên, TSMC - tập đoàn sản xuất chip lớn nhất Đài Loan - đã cam kết đầu tư 100 tỷ USD vào Mỹ vào tháng 3 vừa qua.
Hơn thế nữa, chip bán dẫn là mạch máu của nhiều lĩnh vực quan trọng, từ quốc phòng, hàng không vũ trụ, công nghệ thông tin đến các sản phẩm tiêu dùng như điện thoại thông minh (smartphone), máy tính, ô tô...
Mặc dù Mỹ cũng sản xuất chip, nhưng không đủ để đáp ứng nhu cầu. Tập đoàn Intel gặp nhiều khó khăn và trì hoãn trong việc xây dựng nhà máy mới. Nếu áp thuế lên chip nhập khẩu, các tập đoàn Mỹ như Nvidia, Apple và AMD – vốn thiết kế chip nhưng gia công sản xuất tại nước ngoài (đặc biệt là tại TSMC) – sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề.
2. Dược phẩm
Sản phẩm dược phẩm cũng không bị đánh thuế, mặc dù Mỹ đang thâm hụt thương mại 120 tỷ USD trong lĩnh vực này, trong đó 67 tỷ USD đến từ châu Âu. Trung Quốc cũng là nhà cung cấp quan trọng các hoạt chất dược phẩm.
Nếu tăng thuế, người Mỹ sẽ là những người chịu thiệt nhiều nhất: giá thuốc sẽ tăng cao, hơn 1/3 dược phẩm tiêu dùng tại Mỹ là hàng nhập khẩu và hơn hết, chi phí chăm sóc sức khỏe hiện nay đã là một gánh nặng lớn đối với người dân.
3. Khoáng sản “hiếm có khó tìm” ở Mỹ
Nhà Trắng đã công bố danh sách dài các khoáng sản quan trọng không bị đánh thuế, bao gồm: cobalt, graphite, lithium, tantalum
Các khoáng sản này là thành phần cốt lõi trong nhiều sản phẩm công nghệ cao như pin, chip bán dẫn, cũng như tuabin gió và tấm pin Mặt trời phục vụ chuyển đổi năng lượng.
Mỹ phụ thuộc rất nhiều vào nguồn cung khoáng sản từ nước ngoài. Nhà nghiên cứu Raphaël Deberd tại tổ chức tư vấn Ifri nhận định: graphite, mangan và đất hiếm gần như không có trong lòng đất Mỹ, trữ lượng nickel và cobalt của Mỹ rất nhỏ so với các nước như Cộng hòa Dân chủ Congo, Indonesia, Philippines.
4. Sản phẩm năng lượng
Là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, Mỹ không áp thêm thuế đối với dầu thô và các sản phẩm năng lượng.
Tuy nhiên, Mỹ đã có thuế 10% đối với dầu và khí đốt từ Canada (Ca-na-đa), dù vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu từ nước này. Năm 2023, 60% lượng dầu thô nhập khẩu của Mỹ đến từ Canada.
5. Vật liệu: Đồng, gỗ xây dựng, vàng miếng...
Một số vật liệu cũng thoát khỏi thuế quan, bao gồm: đồng, gỗ xây dựng, vàng miếng.
Năm 2023, Mỹ nhập khẩu hơn 3 tỷ USD đồng, theo số liệu của Trademap. Ông Trump từng chỉ trích việc Mỹ nhập khẩu đồng quá nhiều, ảnh hưởng đến ngành công nghiệp nội địa. Ông nói: “Đồng là kim loại chiến lược, quan trọng đối với an ninh quốc gia. Nhưng đồng nhập khẩu đang đè bẹp sản xuất trong nước.”
Đồng được nhập khẩu chủ yếu từ Canada và Chile (Chi-lê), dùng để sản xuất: máy bay quân sự, cáp điện, trung tâm dữ liệu. Gỗ xây dựng cũng được miễn thuế, dù từng là mục tiêu đánh thuế của ông Trump.
Tổng thống Mỹ tuyên bố: “Mỹ đang đối mặt với những lỗ hổng nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng gỗ, do tình trạng bán phá giá gỗ nhập khẩu”.
Theo Trademap, năm 2023: Mỹ nhập khẩu hơn 3 tỷ USD gỗ và Mỹ bị thâm hụt thương mại 1,1 tỷ USD trong lĩnh vực này.
