Khép lại phiên giao dịch cuối cùng của tháng 4, VN-Index đóng cửa tại mốc 1.854 điểm (tăng 180 điểm so với tháng trước), qua đó hoàn tất một tháng giao dịch khá rực rỡ.
Dù vậy, cảm giác chung của nhiều nhà đầu tư cá nhân lại không mấy tích cực. Chỉ số đi lên, nhưng tài khoản không tăng tương ứng, thậm chí nhiều danh mục vẫn âm sâu do dòng tiền chỉ tập trung vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn. Trạng thái “xanh vỏ đỏ lòng” vì vậy tiếp tục là nỗi ám ảnh của không ít nhà đầu tư, đặc biệt sau giai đoạn thị trường phân hóa mạnh và các nhịp hồi thiếu sự lan tỏa.
Theo ông Nguyễn Đức Khang, Trưởng phòng Phân tích Chứng khoán Pinetree, đây là nghịch lý phản ánh sự phân hóa mạnh của thị trường, khi đà tăng chủ yếu tập trung ở một số cổ phiếu trụ trong khi phần lớn danh mục của nhà đầu tư không được hưởng lợi.
Thị trường chứng khoán đang xuất hiện một thực tế khá "khốc liệt": chỉ số tăng nhưng tài khoản nhà đầu tư không tăng, thậm chí tiếp tục sụt giảm. Điều này khiến tâm lý thận trọng bao trùm, đặc biệt trong nhóm nhà đầu tư cá nhân sau nhiều lần mua vào khi thị trường hưng phấn nhưng danh mục vẫn không cải thiện.
Sự thận trọng của nhà đầu tư cá nhân có thể tạo ra một “vòng xoáy” tác động mạnh đến thanh khoản cũng như xu hướng ngắn hạn của thị trường.
Theo ông Khang, VN-Index có thể tăng điểm, nhưng thanh khoản lại suy giảm, phản ánh sự đứt gãy nhất định về niềm tin. Nguyên nhân là dòng tiền không lan tỏa đồng đều mà chỉ tập trung vào một số ít cổ phiếu vốn hóa lớn, chẳng hạn nhóm cổ phiếu trụ hoặc một vài mã có câu chuyện riêng.
Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư nắm giữ các nhóm ngành khác gần như không cảm nhận được thành quả từ đà tăng của chỉ số. Thậm chí, nhiều cổ phiếu vẫn đi ngang hoặc giảm giá, khiến tài khoản tiếp tục hao hụt dù thị trường chung nhìn bề ngoài vẫn tích cực.
“Sau nhiều lần thử và sai, mua vào khi thị trường xanh nhưng kết quả lại thua lỗ do sự phân hóa quá gắt gao, nhà đầu tư bắt đầu có tâm lý sợ hãi. Họ thà đứng ngoài quan sát còn hơn tiếp tục bị thị trường bào mòn vốn”, ông Khang nhận định.
Vị chuyên gia cho rằng trong một thị trường mà cơ hội chỉ tập trung ở khoảng 10-20% số cổ phiếu, việc giao dịch quá thường xuyên có thể trở thành con đường ngắn nhất dẫn đến thua lỗ. Nhà đầu tư càng cố gắng “trading” trong các nhịp tăng ngắn, rủi ro càng lớn nếu chọn sai nhóm cổ phiếu hoặc mua đúng vào các nhịp hồi kỹ thuật.
Không chỉ chịu áp lực từ biến động giá, nhà đầu tư còn bị bào mòn bởi phí giao dịch, thuế và các nhịp “bull-trap” ngắn hạn. Những khoản chi phí tưởng như nhỏ này có thể nhanh chóng nuốt chửng phần lợi nhuận ít ỏi, đặc biệt khi thị trường không có xu hướng rõ ràng và dòng tiền luân chuyển quá nhanh giữa các nhóm cổ phiếu.
Theo vị chuyên gia từ Pinetree, nếu dòng tiền cá nhân – vốn là một trong những động lực quan trọng của thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam – tiếp tục thận trọng, thị trường ngắn hạn có thể diễn biến “uể oải” và dễ tổn thương hơn trước các thông tin bất lợi.
Khi thiếu lực cầu đối ứng từ nhà đầu tư cá nhân, những nhịp điều chỉnh của nhóm cổ phiếu trụ hoặc các biến động tiêu cực từ thị trường quốc tế có thể khiến chỉ số rơi nhanh hơn. Nói cách khác, thanh khoản thấp không chỉ làm giảm cơ hội kiếm lời mà còn khiến thị trường thiếu đi lớp đệm cần thiết khi áp lực bán xuất hiện.
Chiến lược ưu tiên là giao dịch có chọn lọc hơn
Trong bối cảnh đó, ông Khang cho rằng thị trường ngắn hạn sẽ không còn là “sân chơi dễ dàng” dành cho số đông. Cơ hội vẫn có, nhưng chỉ phù hợp với dòng tiền kiên nhẫn, có khả năng chọn lọc doanh nghiệp và không bị cuốn vào các nhịp tăng nóng ngắn hạn.
Với nhà đầu tư cá nhân, điều quan trọng lúc này không phải là cố gắng giao dịch liên tục để “gỡ lỗ”, mà là đánh giá lại danh mục, hạn chế mua đuổi theo chỉ số và ưu tiên quản trị rủi ro. Những cổ phiếu không có nền tảng cơ bản rõ ràng, thiếu dòng tiền hoặc đã vi phạm ngưỡng cắt lỗ cần được xem xét lại thay vì nắm giữ chỉ vì kỳ vọng thị trường chung sẽ kéo lên.
Ngược lại, với các cổ phiếu có nền tảng doanh nghiệp tốt, triển vọng lợi nhuận rõ ràng và đang chịu áp lực điều chỉnh do tâm lý chung, nhà đầu tư có thể kiên nhẫn chờ các nhịp “cạn kiệt thanh khoản” để quan sát cơ hội. Tuy nhiên, việc giải ngân nên được thực hiện từng phần, tránh tâm lý tất tay khi thị trường chỉ vừa xuất hiện tín hiệu hồi phục.
Nói cách khác, trong một thị trường “chỉ số tăng nhưng tài khoản không tăng”, chiến lược phù hợp không phải là giao dịch nhiều hơn, mà là giao dịch ít hơn nhưng chọn lọc hơn. Nhà đầu tư cần chấp nhận rằng không phải mọi nhịp tăng của VN-Index đều đồng nghĩa với cơ hội kiếm tiền dễ dàng, nhất là khi sự phân hóa vẫn là đặc điểm nổi bật của thị trường.
