Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất phát khoảng 5.000 USD cho mỗi công dân trưởng thành nếu đảng của ông giành chiến thắng trong cuộc bầu cử. Tuy nhiên, nếu ví nước Mỹ như một doanh nghiệp, việc chi tới 1.200 tỷ USD trong bối cảnh ngân sách đang thâm hụt có thể là một quyết định tài chính thiếu hợp lý, tờ Financial Times nhận định.
Ông Donald Trump thường ví nền kinh tế Mỹ như một doanh nghiệp. Mới đây, ông tiếp tục sử dụng phép so sánh này khi hứa hẹn trả một khoản “cổ tức” khoảng 5.000 USD cho mỗi công dân trưởng thành nếu đảng của ông giành chiến thắng trong cuộc bầu cử.
Tạm gác những tranh luận về chính trị và đạo đức, câu hỏi đặt ra là: Nếu nước Mỹ thực sự là một doanh nghiệp, liệu việc chi một khoản tiền lên tới 1.200 tỷ USD để phân phát cho người dân có phải là một quyết định tài chính hợp lý?
Câu trả lời hiển nhiên là nước Mỹ không có lượng tiền mặt dư thừa để thực hiện khoản chi này. Chính phủ dự kiến chi vượt thu khoảng 1.800 tỷ USD trong năm tới.
Tuyên bố của ông Trump rằng “đất nước chúng ta đang kiếm được rất nhiều tiền” không hoàn toàn sai. Doanh thu ngân sách Mỹ đã đạt mức kỷ lục 5.200 tỷ USD vào năm ngoái. Nhưng doanh thu lớn không đồng nghĩa với có lợi nhuận. Nền kinh tế Mỹ vẫn trong tình trạng thâm hụt ngân sách và vấn đề này đã kéo dài từ năm 2001.
Nói cách khác, nếu thực hiện khoản “cổ tức” nói trên, chính phủ Mỹ không lấy tiền từ một khoản lợi nhuận dư thừa mà phải dựa vào tiền đi vay, tức làm tăng thêm nợ công.
Trong thế giới doanh nghiệp, việc trả cổ tức dù dòng tiền âm không phải chưa từng xảy ra. Theo dữ liệu của S&P Capital IQ, trong nhóm S&P 500 có 47 công ty ghi nhận dòng tiền tự do âm trong năm ngoái, nhưng 40 công ty trong số đó vẫn trả cổ tức.
Meta Platforms, công ty mẹ của Facebook, là một ví dụ. Theo LSEG, doanh nghiệp này dự kiến hoàn lại 15 tỷ USD cho cổ đông vào năm tới, dù dòng tiền của công ty đang âm khoảng 22 tỷ USD.
Một số doanh nghiệp thuộc sở hữu của các quỹ đầu tư tư nhân thậm chí còn vay tiền để trả cổ tức cho chủ sở hữu, trong một số trường hợp đẩy doanh nghiệp đến bờ vực phá sản. Tất nhiên, nước Mỹ không đứng trước nguy cơ sụp đổ theo cách tương tự. Nhưng phép so sánh này cho thấy một doanh nghiệp hoàn toàn có thể lựa chọn trả tiền cho cổ đông ngay cả khi không thực sự có tiền nhàn rỗi.
Vấn đề quan trọng hơn là: Một doanh nghiệp có cách nào tốt hơn để sử dụng số tiền đó hay không?
Nếu doanh nghiệp không tìm thấy những cơ hội đầu tư đủ hấp dẫn, việc trả tiền cho cổ đông có thể là lựa chọn hợp lý. Một số tập đoàn lớn từng thực hiện những khoản chi trả đặc biệt sau khi tích lũy lượng tiền mặt lớn.
Microsoft từng trả khoản cổ tức đặc biệt lên tới 32 tỷ USD vào năm 2004. Vodafone chi 24 tỷ USD vào năm 2014, còn BHP trả 5,2 tỷ USD vào năm 2019. Những khoản tiền này được thực hiện sau khi các tập đoàn thu về lượng tiền mặt lớn từ các thương vụ thoái vốn.
Việc trả tiền trực tiếp cho người dân cũng có một ưu điểm: mỗi cá nhân có thể tự quyết định cách sử dụng số tiền đó, từ chi tiêu đến tiết kiệm hoặc trả nợ.
Không khó để tìm thấy những người Mỹ, bất kể thuộc đảng nào, cho rằng họ có thể sử dụng 5.000 USD hiệu quả hơn chính phủ. Theo dữ liệu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), gần 40% người Mỹ không có đủ tiền mặt để trang trải một khoản chi phí khẩn cấp 400 USD. Trong khi đó, số dư nợ thẻ tín dụng trung bình của một người Mỹ hiện vào khoảng 6.600 USD.
Tuy nhiên, điểm khác biệt lớn giữa nước Mỹ và một doanh nghiệp nằm ở chỗ: Mỹ đang rất cần đầu tư.
Cơ sở hạ tầng của quốc gia này đang xuống cấp, trong khi hệ thống chăm sóc sức khỏe vẫn tụt hậu đáng kể so với nhiều nền kinh tế phát triển khác. Một doanh nghiệp có thể quyết định trả tiền cho cổ đông khi không còn dự án sinh lời đủ hấp dẫn để đầu tư. Nhưng nước Mỹ khó có thể nói rằng mình đang thiếu những lĩnh vực cần rót vốn.
Đó chính là bài toán mà một CEO thông thường không phải đối mặt.
Một doanh nghiệp có thể lựa chọn dự án mang lại lợi nhuận cao nhất cho cổ đông. Chính phủ thì khác. Mỗi khoản đầu tư công đều tạo ra người hưởng lợi và những người không được hưởng lợi trực tiếp. Vì vậy, quyết định phân bổ nguồn lực luôn phức tạp hơn rất nhiều.
Nếu coi nước Mỹ là một doanh nghiệp, câu hỏi không đơn giản là “có nên trả cổ tức hay không”, mà là “liệu có cách nào sử dụng số tiền đó để tạo ra giá trị lớn hơn trong tương lai hay không?”.
Khoản “cổ tức” của ông Trump còn có thể tạo ra một vấn đề khác: rất khó dừng lại sau khi đã bắt đầu.
Trong thế giới doanh nghiệp, nhà đầu tư thường nhanh chóng coi cổ tức hoặc hoạt động mua lại cổ phiếu là một phần lợi ích thường xuyên mà họ được hưởng. Việc cắt giảm những khoản chi trả này sau đó có thể khiến giá cổ phiếu chịu sức ép.
Trong chính trị cũng vậy. Một khi cử tri đã quen với việc nhận tiền trực tiếp từ chính phủ, việc dừng hoặc giảm các khoản chi trả trong tương lai có thể trở thành quyết định đầy rủi ro về mặt chính trị.
Nếu được thực hiện, khoản “cổ tức” 5.000 USD có thể vì thế không chỉ là một khoản tiền phát một lần. Nó có nguy cơ trở thành một cam kết mà chính phủ khó rút lại, giống như cách một doanh nghiệp đã nâng cổ tức thường rất khó quay đầu.
Tham khảo: Financial Times
