Một thực trạng đang tồn tại xuất hiện trên thị trường chứng khoán Việt Nam: IPO sôi động trở lại nhưng không đồng nghĩa với niềm vui đến với nhà đầu tư tham gia.
Nhìn vào 7 thương vụ IPO đình đám giai đoạn 2025-2026, có tới 6/7 cổ phiếu đang giao dịch dưới giá IPO tính đến ngày 15/9/2026. Thậm chí, nhiều cổ phiếu còn giảm khoảng 30% so với giá IPO. Chỉ có TCBS là trường hợp hiếm hoi có thị giá đang cao hơn giá IPO, nhưng mức tăng cũng chỉ vỏn vẹn 1%.
Một cổ phiếu IPO có thể được đăng ký mua nhiều lần số lượng chào bán. Nhưng tỷ lệ đăng ký cao không đồng nghĩa với việc thị trường có một lượng tiền khổng lồ sẵn sàng mua cổ phiếu đó ở mọi mức giá sau khi niêm yết.
Định giá là một vấn đề nan giải
Một câu hỏi khác cũng cần được đặt ra: liệu vấn đề nằm ở doanh nghiệp hay ở giá IPO? Nếu một cổ phiếu giảm 30% sau khi lên sàn, điều đó không nhất thiết có nghĩa doanh nghiệp kém đi 30% chỉ trong vài tháng. Có thể doanh nghiệp vẫn tăng trưởng, nhưng mức giá IPO ban đầu đã phản ánh quá nhiều kỳ vọng. Đây là điểm rất quan trọng với thị trường IPO.
Khi thị trường kỳ vọng một thương vụ “bom tấn”, giá IPO dễ được đặt ở mức cao vì doanh nghiệp muốn tối ưu hóa giá trị huy động và cổ đông hiện hữu muốn tối ưu hóa giá trị bán ra. Nhưng sau khi lên sàn, cổ phiếu phải đối mặt với cung - cầu thực tế, không còn được hỗ trợ bởi câu chuyện “hàng hiếm” trước IPO. Khi đó, thị trường sẽ tự định giá lại.
Nhìn từ 7 thương vụ trên, vấn đề của thị trường IPO Việt Nam không nằm ở việc thiếu doanh nghiệp lớn. Ngược lại, Việt Nam đang có rất nhiều doanh nghiệp đủ quy mô để lên sàn. Vấn đề là thị trường cần những doanh nghiệp thực sự mới, những ngành nghề mới và những câu chuyện tăng trưởng đủ lớn để thu hút dòng tiền mới.
Nếu phần lớn IPO chỉ là công ty con của những tập đoàn đã niêm yết, hoặc tập trung vào những ngành đã quá quen thuộc, sức hấp dẫn sẽ giảm dần. Và khi thị trường lại thiếu tiền, cổ phiếu mới càng khó tạo ra hiệu ứng “IPO premium”.
Một thương vụ IPO thực sự thành công không phải chỉ cần bán được cổ phiếu, mà còn phải thuyết phục được nhà đầu tư rằng cổ phiếu đó đáng để nắm giữ sau ngày lên sàn. Với thực trạng thời gian qua, thị trường đang gửi đi một thông điệp khá rõ: nhà đầu tư đang ngày càng khó tính hơn với cái giá phải trả cho những “hàng mới” này.
