Ngày 30/1, Bộ Nông, Lâm, Ngư nghiệp Nhật Bản cho biết tính đến cuối tháng 12/2025, lượng gạo tồn kho trong khu vực tư nhân đạt 3,38 triệu tấn, tăng 850.000 tấn (tương đương 34%) so với cùng kỳ năm trước, là mức tăng lớn nhất kể từ năm 2008.
Sau “cuộc khủng hoảng gạo thời Lệnh Hòa,” tình trạng cung-cầu hiện nay rõ ràng đã hạ nhiệt, nhưng giá bán lẻ gạo vẫn duy trì ở mức cao. Nguyên nhân là giá thu mua của các hợp tác xã nông nghiệp (JA) đang trở thành “bức tường” cản trở việc giảm giá.
Theo phóng viên TTXVN tại Tokyo, Bộ Nông, Lâm, Ngư nghiệp Nhật Bản tổng hợp lượng tồn kho vào cuối mỗi tháng do các đơn vị thu mua như Liên đoàn Hợp tác xã Nông nghiệp Toàn quốc (JA Zen-Noh) và các doanh nghiệp bán buôn nắm giữ. Số liệu này bao phủ khoảng 78% toàn bộ thị trường lưu thông.
Số liệu chỉ rõ lượng gạo tồn kho cuối tháng 12 đã đạt đỉnh cao nhất trong vòng 4 năm qua và so với tháng trước cũng tăng thêm 90.000 tấn (khoảng 3%). Đây là hiện tượng bất thường bởi vì lượng tồn kho sau khi đạt đỉnh vào tháng 11, khi vụ thu hoạch kết thúc, thường bắt đầu giảm từ tháng 12.
Có nhiều nguyên nhân khiến lượng gạo tồn kho gia tăng. Trước hết là giá gạo tăng đã khôi phục động lực sản xuất của nông dân, khiến sản lượng gạo dùng làm lương thực chính vụ năm 2025 tăng 10% so với năm trước.
Bên cạnh đó là việc chính phủ xả kho gạo dự trữ với tổng cộng 590.000 tấn được đưa ra thị trường.
Ngoài ra, lượng gạo nhập khẩu của khu vực tư nhân lại tăng đột biến. Trong năm 2025, con số này đạt 96.834 tấn, gấp 95 lần so với năm trước, mức cao nhất kể từ khi cơ chế hiện hành bắt đầu vào năm 1999. Nguyên nhân là dù phải chịu thuế quan cao 341 yen/kg, giá gạo nhập khẩu vẫn rẻ hơn gạo sản xuất trong nước.
Ở thời điểm hiện tại, nhu cầu tiêu dùng suy giảm do giá cao cũng đang tác động tiêu cực.
Theo số liệu do Bộ Nông, Lâm, Ngư nghiệp công bố cùng ngày, giá gạo bán lẻ trung bình trong giai đoạn từ ngày 19-25/1, dựa trên dữ liệu POS của các siêu thị toàn quốc và phân tích của KSP-SP là 4.188 yen/5 kg. Như vậy, giá gạo đã duy trì trên mức 4.000 yen trong 21 tuần liên tiếp, vẫn cao hơn trên 10% so với cùng kỳ năm trước.
Khoảng một năm rưỡi đã trôi qua kể từ mùa Hè năm 2024, khi tình trạng cháy hàng gạo tại các cửa hàng trở thành vấn đề xã hội, được gọi là “cuộc khủng hoảng gạo thời Lệnh Hòa.” Hiện nay, dù tình trạng dư thừa gạo đã rõ rệt, giá vẫn ở mức cao, một phần do giá thu mua của JA đóng vai trò như “bức tường” ngăn giá giảm.
Trong năm 2025, khoản tiền tạm ứng (giá ước tính) mà các JA địa phương trả cho nông dân khi thu mua, tại các vùng sản xuất chính như Hokuriku và Tohoku, thường vào khoảng 30.000 yen cho 60kg gạo lứt, gần gấp đôi so với năm trước. Nguyên nhân là cuộc cạnh tranh thu mua gay gắt với các doanh nghiệp tư nhân kéo dài đến tận mùa thu hoạch. Quy đổi ra 5kg gạo xay xát thì tương đương khoảng trên 4.000 yen.
Trong thị phần lưu thông gạo, hệ thống JA chiếm khoảng 40%. Dù những năm gần đây thị phần có giảm do nông dân mở rộng bán trực tiếp và sự vươn lên của các doanh nghiệp tư nhân, vai trò của JA vẫn rất lớn. Đặc biệt, các chuỗi bán lẻ lớn hoạt động trên toàn quốc thường mua nhiều gạo của JA thông qua các nhà buôn để đảm bảo nguồn cung ổn định.
Trên thị trường giao ngay giữa các nhà buôn, giá giao dịch đang có xu hướng giảm, nhưng khối lượng lưu thông chỉ chiếm chưa tới 10% toàn thị trường.
Dù tại một số cửa hàng đã xuất hiện gạo dưới 4.000 yen/5 kg, nhưng việc giảm giá trên diện rộng vẫn cần thêm thời gian.
