Kế hoạch chung của Liên minh châu Âu (EU) nhằm lấy lại sức cạnh tranh cho nền kinh tế đang có nguy cơ không kịp tiến độ. Sau khi kịp hai mốc hẹn trong tháng 6/2026, lộ trình gần như chắc chắn sẽ lỡ mốc tiếp theo.
Theo kế hoạch, Gói lưới điện châu Âu phải đạt thỏa thuận trong quý III/2026, tức chậm nhất là ngày 30/9. Nhưng đến nay, đàm phán giữa Nghị viện và Hội đồng EU vẫn đang diễn ra. Nhiều dự luật lớn khác cũng chưa được thông qua, trong khi hạn chót cuối năm 2026 của chúng chỉ còn ba tháng.
Kế hoạch này mang tên lộ trình "Một châu Âu, Một thị trường." Văn bản gồm 42 sáng kiến, chia thành 5 nhóm lớn và phải hoàn tất chậm nhất vào cuối năm 2027.
Lộ trình do ba thể chế của EU cùng ký ngày 24/4/2026 tại Cyprus, gồm Nghị viện châu Âu, Hội đồng EU và Ủy ban châu Âu (EC). Theo EC, đây vừa là cam kết chính trị, vừa là cam kết hành động, có cơ chế theo dõi và báo cáo định kỳ.
Vì sao EU cần gấp như vậy?
Hai bản báo cáo về thị trường chung của cựu Thủ tướng Italy Enrico Letta và về năng lực cạnh tranh của cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Mario Draghi đã chỉ ra vấn đề.
Cả hai cùng kết luận rằng kinh tế châu Âu tăng trưởng chậm hơn Mỹ và Trung Quốc, chi phí cao hơn, còn doanh nghiệp muốn đổi mới thì vướng quá nhiều rào cản. Báo cáo của ông Draghi năm 2024 ước tính EU cần thêm 750-800 tỷ euro đầu tư mỗi năm để không bị tụt lại.
Tại Hội nghị thượng đỉnh tháng 3/2026, các nhà lãnh đạo EU yêu cầu biến những khuyến nghị ấy thành luật, với tiến triển rõ rệt ngay trong năm nay.
Nhìn vào từng nhóm sáng kiến, bức tranh không đồng đều.
Nhóm thứ nhất là cắt giảm thủ tục cho doanh nghiệp. EC ước tính khi nhiệm kỳ kết thúc năm 2029, doanh nghiệp châu Âu sẽ tiết kiệm được 37,5 tỷ euro chi phí hành chính mỗi năm. Công cụ chính là các gói luật Omnibus, mỗi gói sửa cùng lúc nhiều văn bản trong một lĩnh vực. Một số gói đã về đích.
Gói về phát triển bền vững giảm bớt nghĩa vụ báo cáo và kiểm tra chuỗi cung ứng của doanh nghiệp, và được thông qua toàn bộ vào cuối tháng 2/2026. Gói về kỹ thuật số, trong đó có phần nới lỏng quy định về trí tuệ nhân tạo (AI), được thông qua một phần ngày 29/6. Gói về quốc phòng đã được Nghị viện thông qua ngày 16/9, còn gói về hóa chất đã có thỏa thuận tạm thời. Các gói về ôtô, môi trường và an toàn thực phẩm vẫn đang chờ, phần lớn với hạn chót cuối năm nay.
Nhóm thứ hai nhằm xóa bỏ tình trạng một thị trường chung nhưng vẫn bị chia thành 27 hệ thống luật riêng. Dự án nổi bật nhất là "EU Inc", được EC đề xuất ngày 18/3/2026.
Nếu được thông qua, doanh nghiệp có thể chọn đăng ký theo một bộ quy tắc chung của EU, song song với luật của từng nước, và hoạt động trên toàn khối mà không phải làm thủ tục riêng ở từng nơi. Tuy nhiên, hồ sơ này vẫn còn ở giai đoạn đầu. Đầu tháng 9, các nước thành viên mới xem xét bản thỏa hiệp thứ hai do Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU đưa ra.
Đi kèm là các đề xuất giúp tiền tiết kiệm của người dân chảy vào doanh nghiệp dễ hơn, như gói hội nhập và giám sát thị trường vốn hay gói lương hưu bổ sung. Tất cả đều phải đạt thỏa thuận vào cuối năm 2026, nhưng tất cả vẫn đang trong quá trình thảo luận.
Thương mại là nhóm có nhiều kết quả nhất. Hiệp định với khối Mercosur ở Nam Mỹ được áp dụng tạm thời từ ngày 1/5/2026. EU đã ký hiệp định thương mại tạm thời với Mexico ngày 22/5 và các thỏa thuận với Thụy Sĩ ngày 2/3. EU cũng đã kết thúc đàm phán với Ấn Độ, Australia và Indonesia.
Ngày 22/9 vừa qua, EU và Philippines đạt thỏa thuận về cơ bản đối với hiệp định thương mại tự do, dự kiến ký vào năm 2027. Đàm phán với Thái Lan, Malaysia và Các Tiểu vương quốc Arập thống nhất vẫn tiếp tục. Ngày 8/6, quy định mới về kiểm soát đầu tư nước ngoài được thông qua, nhằm giảm sự phụ thuộc của châu Âu vào bên ngoài.
Năng lượng là nhóm chịu sức ép lớn nhất, vì người dân cảm nhận ngay qua hóa đơn và giá xăng dầu. Theo phân tích của hãng tin AFP dựa trên số liệu EC công bố ngày 24/9, giá diesel trung bình trong EU đã lên mức kỷ lục 2,23 euro/lít.
Tại Bỉ, con số này gần 2,40 euro/lít. Nguyên nhân là chiến sự tại Trung Đông và Ukraine làm gián đoạn nguồn cung dầu thô và gây hư hại nhiều nhà máy lọc dầu.
EU đặt nhiều kỳ vọng vào Gói lưới điện, do EC đề xuất ngày 10/12/2025, nhằm kết nối tốt hơn lưới điện giữa các nước, giảm chi phí và bảo đảm nguồn cung. Đây cũng chính là hồ sơ sắp lỡ hẹn. Gói gồm hai văn bản. Với chỉ thị đẩy nhanh cấp phép dự án, hãng tin chuyên về EU Agence Europe cho biết vòng đàm phán chính trị tiếp theo chỉ diễn ra vào tháng 10.
Với quy định về hạ tầng năng lượng xuyên châu Âu, Nghị viện mới hoàn tất lập trường vào tháng 9. Các bên đặt mục tiêu đạt thỏa thuận vào cuối năm. Các bước tiếp theo trong nhóm này còn nằm ở năm 2027.
Đó là rà soát hệ thống buộc doanh nghiệp trả tiền cho lượng khí thải (ETS), với hạn quý I/2027, và đề xuất về phí mạng lưới và thuế năng lượng, với hạn quý II/2027.
Nhóm cuối cùng là kỹ thuật số và AI. Ngày 3/6/2026, EC đề xuất cùng lúc hai đạo luật là Đạo luật Chip 2.0 về chất bán dẫn và Đạo luật phát triển Điện toán đám mây và AI.
Thời hạn cho hai văn bản này lần lượt là quý II và quý IV/2027, nên còn khá xa. Theo EC, trong khuôn khổ sáng kiến InvestAI, EU dự kiến dành 20 tỷ euro để xây dựng các siêu nhà máy AI.
Gánh nặng lúc này đặt lên vai Ireland, nước giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU đến ngày 31/12/2026. Theo tính toán của tổ chức Phong trào châu Âu tại Ireland, 16 trong 42 sáng kiến của lộ trình đến hạn trong nhiệm kỳ của Dublin.
Danh sách ưu tiên gồm Gói lưới điện, EU Inc, các gói Omnibus, các đề xuất về thị trường vốn và Đạo luật Thúc đẩy công nghiệp. Đạo luật này, được EC đề xuất ngày 4/3/2026, đưa ưu tiên "Sản xuất tại EU" vào mua sắm công, nhằm nâng tỷ trọng công nghiệp chế tạo lên 20% GDP của EU vào năm 2035.
Nước Chủ tịch luân phiên Ireland cho biết sẽ dùng mọi công cụ trong tay để thúc đẩy thỏa thuận. Tuy nhiên, Dublin cũng nhấn mạnh rằng thành công đòi hỏi tất cả các nước và các thể chế sẵn sàng hợp tác và nhượng bộ.
Điểm mới của lộ trình là ba thể chế phải họp mỗi quý để kiểm tra tiến độ, chỉ ra chỗ vướng và điều chỉnh khi cần. Cơ chế này giúp việc chậm trễ khó bị che giấu. Theo trang theo dõi của EC, cập nhật lần gần nhất ngày 11/8, phần lớn các hồ sơ lớn vẫn ở trạng thái "đã đề xuất, chờ thông qua." Nhiều hồ sơ quan trọng cùng dồn về mốc cuối năm 2026.
Các nhà lãnh đạo EU sẽ họp thượng đỉnh ngày 15-16/10 và 17-18/12. Năng lực cạnh tranh là vấn đề đầu tiên trong chương trình nghị sự tháng 10. Hai cuộc họp này sẽ cho thấy cam kết ký hồi tháng 4 có còn đúng nhịp hay không.
Ba tháng cuối năm 2026 vì thế là phép thử thực sự đầu tiên cho tham vọng biến châu Âu thành "một thị trường" đúng nghĩa.
