Trong suốt 2 năm qua, thị trường tài chính đã chờ đợi các ngân hàng trung ương lớn cắt giảm lãi suất. Câu chuyện giờ đây trở nên phức tạp hơn. 3 Ngân hàng Trung ương lớn trên thế giới: FED, ECB và BOJ cùng đã thắt chặt chính sách lần thứ hai trong năm nay. Những động thái này được thúc đẩy bởi rủi ro lạm phát dai dẳng, giá năng lượng cao hơn và lo ngại rằng áp lực giá cả có thể duy trì ở mức cao hơn mục tiêu của các ngân hàng trung ương trong thời gian dài hơn. Câu hỏi đặt ra cho thị trường toàn cầu là liệu những động thái này đánh dấu sự khởi đầu của một giai đoạn tăng lãi suất mới hay các ngân hàng trung ương đang phản ứng với các vấn đề kinh tế khác nhau cùng một lúc.
FED chuyển hướng sang lãi suất cao hơn
Ngày 16/9, FED đã tăng lãi suất chuẩn thêm 25 điểm cơ bản, đưa lãi suất trong khoảng từ 3,75 - 4%. Đây là lần tăng lãi suất đầu tiên của Mỹ kể từ năm 2023. Quan trọng hơn, các dự báo mới nhất của FED cho thấy cóthể sẽ có thêm một đợt tăng lãi suất nữa. 16 trong số 18 nhà hoạch định chính sách dự đoán ít nhất sẽ có thêm một đợt tăng 25 điểm cơ bản nữa trong năm nay. Chủ tịch FED Kevin Warsh cho biết lạm phát vẫn còn quá cao và áp lực giá cả cơ bản chưa cho thấy sự cải thiện đáng kể. Dữ liệu kinh tế mạnh mẽ của Mỹ cũng làm giảm sự cấp bách đối với ngân hàng trung ương trong việc hỗ trợ tăng trưởng thông qua chi phí vay thấp hơn. Do đó, nền kinh tế Mỹ đã rơi vào một vị thế bất thường. Tăng trưởng vẫn mạnh mẽ trong khi lạm phát khó kiểm soát. Điều đó cho phép FED có thêm dư địa để duy trì lãi suất cao. Doanh số bán lẻ của Mỹ tăng 1,2% trong tháng 8, vượt kỳ vọng. Doanh số bán lẻ cốt lõi tăng 1,4%. Dữ liệu này củng cố quan điểm rằng nhu cầu tiêu dùng vẫn đủ mạnh để chịu được chi phí vay cao hơn hiện tại.
Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã thắt chặt chính sách tiền tệ
ECB đi ngược lại với câu chuyện cắt giảm lãi suất từng thống trị thị trường trước đó. Ngày 10/9, ECB đã tăng lãi suất tiền gửi thêm 25 điểm cơ bản lên 2,5%. Đây là lần tăng lãi suất thứ hai của ECB trong năm nay. Lý do tương tự nhưng không hoàn toàn giống với Mỹ. Giá năng lượng tăng cao đã đẩy lạm phát vượt quá mục tiêu 2% của ECB. Ngân hàng trung ương dự kiến lạm phát khu vực đồng Euro sẽ đạt mức trung bình 3% trong năm nay. Thị trường hiện đang chuẩn bị cho khả năng tăng lãi suất hơn nữa. Lợi suất trái phiếu chính phủ Đức kỳ hạn 10 năm gần đây đã đạt mức cao nhất kể từ năm 2011, phản ánh kỳ vọng rằng lãi suất có thể duy trì ở mức cao hơn trong thời gian dài hơn. Nhưng ECB cũng phải đối mặt với vấn đề tăng trưởng. Lãi suất cao hơn có thể làm giảm lạm phát, nhưng cũng có thể làm suy yếu nhu cầu vào thời điểm nền kinh tế châu Âu vẫn còn mong manh.
Nhật Bản là quốc gia tiếp theo
Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã tăng lãi suất chính sách vào ngày 18/9. Mức tăng 25 điểm cơ bản đã đưa lãi suất ở Nhật Bản lên mức chưa từng thấy trong khoảng 31 năm. Động thái của Nhật Bản khác với FED. Trong nhiều năm, Nhật Bản đã duy trì lãi suất cực thấp. BOJ hiện dần chuyển hướng khỏi chính sách đó khi lạm phát trở nên dai dẳng hơn và nền kinh tế trong nước điều chỉnh theo giá cả và tiền lương cao hơn. Việc tăng lãi suất dự kiến cũng có ý nghĩa quan trọng đối với thị trường toàn cầu vì đồng Yên theo truyền thống được sử dụng để tài trợ cho các giao dịch chênh lệch lãi suất (carry trade). Các nhà đầu tư vay tiền rẻ bằng đồng Yên và đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao hơn ở những nơi khác. Nếu lãi suất của Nhật Bản tăng và đồng Yên mạnh lên, một số giao dịch đó có thể trở nên kém hấp dẫn hơn. Điều đó có thể ảnh hưởng đến thị trường trái phiếu và các tài sản rủi ro ngoài Nhật Bản.
Còn Ngân hàng Trung ương Anh thì sao? Tình hình ở Anh cho thấy có lẽ còn quá sớm để mô tả đây là một chu kỳ tăng lãi suất toàn cầu phối hợp. Ngân hàng Trung ương Anh vẫn giữ nguyên lãi suất chính sách ở mức 3,75% tại cuộc họp chính sách ngày 17/9. Lạm phát ở Anh đã tăng lên 3,1% trong tháng 8, chủ yếu do chi phí năng lượng và vận tải tăng cao. Tuy nhiên, thị trường vẫn đang theo dõi khả năng tăng lãi suất trong tương lai nếu giá năng lượng tiếp tục đẩy lạm phát lên cao. Tình hình của Anh cho thấy sự lựa chọn khó khăn mà các ngân hàng trung ương đang phải đối mặt. Giá năng lượng có thể đẩy lạm phát lên cao đồng thời gây tổn hại đến chi tiêu hộ gia đình và tăng trưởng kinh tế.
Liệu một chu kỳ tăng lãi suất toàn cầu mới có thực sự bắt đầu?
Những động thái gần đây rất quan trọng, nhưng không có nghĩa là tất cả các ngân hàng trung ương lớn đều đang đi theo cùng một con đường. FED đang phản ứng với lạm phát dai dẳng và nhu cầu mạnh mẽ tại Mỹ. ECB đang đối phó với cú sốc lạm phát do giá năng lượng tăng cao. Nhật Bản đang dần dần thoát khỏi nhiều năm lãi suất cực thấp. Ngân hàng Trung ương Anh vẫn đang cân nhắc giữa lạm phát cao với điều kiện thị trường lao động yếu và tăng trưởng chậm hơn. Thay đổi lớn hơn nằm ở kỳ vọng của thị trường. Các nhà đầu tư dã đang cho rằng động thái lớn tiếp theo của các ngân hàng trung ương sẽ là cắt giảm lãi suất. Giả định đó hiện đang bị thách thức.
