Trong thông điệp đăng trên Truth Social ngày 9/11, Tổng thống Trump viết: “Toàn bộ số tiền còn lại từ khoản chi 2.000 USD cho công dân Mỹ có thu nhập thấp và trung bình - được trích từ nguồn thuế quan khổng lồ mà các quốc gia khác đang nộp cho Mỹ - sẽ được sử dụng để TRẢ MỘT PHẦN LỚN NỢ QUỐC GIA. Xin cảm ơn quý vị đã quan tâm đến vấn đề này! - Tổng thống Donald J. Trump”.
Theo thông báo từ Nhà Trắng, chính quyền Tổng thống Trump đang huy động khoản thu thuế quan kỷ lục từ các nước như Trung Quốc, Mexico và Liên minh châu Âu (EU) để tài trợ cho gói hỗ trợ trực tiếp đến người dân Mỹ (Direct Relief Payments), trong đó mỗi công dân có thu nhập thấp và trung bình sẽ nhận được 2.000 USD. Phần tiền dư sau khi chi trả sẽ được chuyển trực tiếp để thanh toán nợ công liên bang.
Một cố vấn kinh tế cấp cao tại Bộ Tài chính cho biết đây là chiến lược kép của Tổng thống Trump - vừa giúp người dân Mỹ giảm gánh nặng chi tiêu, vừa buộc các quốc gia từng hưởng lợi từ thương mại bất công phải trả lại cho Mỹ. Quan chức này nói: “Chưa từng có chính quyền nào trong lịch sử hiện đại vừa giảm thuế nội địa cho dân, vừa dùng thuế quan quốc tế để trả nợ công như thế”.
Tổng thống Trump khẳng định rằng chính sách “America First Trade Policy” đã đảo ngược hoàn toàn tình trạng thâm hụt ngân sách kéo dài suốt nhiều thập niên, khiến “các quốc gia từng lợi dụng Mỹ nay buộc phải trả lại hàng chục tỷ USD mỗi năm”.
Giới quan sát tài chính tại New York nhận định, động thái này là “một bước đi chiến lược và biểu tượng” thể hiện rõ mục tiêu của Tổng thống Trump: sử dụng sức mạnh kinh tế và thuế quan để tái lập công bằng thương mại, đồng thời củng cố niềm tin vào đồng USD và sức mạnh của Mỹ.
Ý tưởng này không phải là mới, nhưng khá mâu thuẫn với những tuyên bố trước đó của giới chức chính quyền và ngay chính cả Tổng thống Trump. Mùa Hè vừa qua, Thượng nghị Sĩ Josh Hawley (Cộng hòa, bang Missouri) đã giới thiệu một dự luật tương tự, đề nghị trả lại 600 USD cho hầu hết người Mỹ và con cái phụ thuộc, gọi đó là “tariff rebate” tức hoàn tiền từ thuế quan. Ông Hawley nói: "Dự luật của tôi cho phép người lao động Mỹ được hưởng lợi từ khoản tiền mà các thuế quan của ông Trump đang mang về cho đất nước".
Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent lại cho biết trên kênh CNBC hồi tháng 8 rằng ưu tiên hàng đầu của chính phủ là dùng nguồn thu thuế quan để trả nợ công. Ngay chính ông Trump trong tin nhắn gần đây cũng nhắc lại rằng “số tiền khổng lồ từ thuế quan sẽ được dùng để trả nợ quốc gia khổng lồ này”.
Theo Bộ Tài chính Mỹ, chính phủ chỉ thu được 195 tỷ USD tiền thuế nhập cảng trong 3 quý đầu năm nay. Con số này thấp hơn rất xa so với mức cần thiết để chi trả khoản tiền 2.000 USD cho mỗi người Mỹ, vốn sẽ đòi hỏi hàng nghìn tỷ USD, một con số không thực tế về mặt ngân sách.
Ngoài ra, theo Đại học Yale, đến ngày 17/10, người tiêu dùng Mỹ đang phải chịu mức thuế nhập khẩu trung bình 18%, mức cao nhất kể từ năm 1934. Sau khi Tổng thống Trump áp thuế diện rộng lên các đối tác thương mại toàn cầu hồi tháng 4/2025, các doanh nghiệp đã chuyển phần chi phí thuế này vào giá bán, khiến người dân phải trả giá hàng hóa cao hơn.
Các nhà kinh tế cho rằng ý tưởng “phát tiền từ thuế quan” là một vòng luẩn quẩn, chính phủ đánh thuế hàng hoá nhập cảng khiến giá tiêu dùng tăng, rồi lại dùng số tiền đó phát cho dân như một “phần thưởng”. Nhiều chuyên gia gọi đây là “con rắn ăn cái đuôi của chính nó”, vì nguồn tiền mà người dân nhận được thực chất chính là khoản họ đã phải trả thêm khi mua hàng.
Nếu kế hoạch của Tổng thống Trump thành hiện thực, người dân có thể nhận được vài nghìn USD, nhưng chi phí sinh hoạt tăng, lạm phát cao và giá hàng nhập đắt đỏ có thể khiến phần “lợi tức” ấy không đủ bù đắp thiệt hại.
Các nhà lập pháp tại Washington vẫn đang chờ Nhà Trắng làm rõ chi tiết kế hoạch trên của Tổng thống Trump.
