Nút thắt lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở chi phí đi vay, mà chủ yếu xuất phát từ những rào cản về điều kiện tiếp cận, tiêu chuẩn tín dụng khắt khe và khả năng hấp thụ vốn của chính khối doanh nghiệp này.
Thời gian qua, mặt bằng lãi suất ghi nhận chiều hướng giảm rõ rệt. Hầu hết các ngân hàng thương mại đã đồng loạt điều chỉnh giảm ít nhất 0,5 điểm phần trăm đối với lãi suất tiền gửi niêm yết ở các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên. Đến cuối tháng 10, lãi suất bình quân khoản tiền gửi mới giảm khoảng 0,4%/năm, trong khi lãi suất khoản vay mới giảm 0,2–0,5%/năm so với đầu tháng. Bên cạnh đó, hơn 20 ngân hàng thương mại cũng chủ động công bố các gói tín dụng ưu đãi với mức giảm từ 1,5% đến 2%/năm.
Sự dịch chuyển này đã mang lại những hỗ trợ thiết thực cho một số doanh nghiệp. Đại diện lãnh đạo Công ty Tôn Thép Việt – Pháp chia sẻ, đến cuối tháng 10, lãi suất khoản vay của công ty giảm về khoảng 6,1%/năm, tiệm cận mặt bằng năm 2025. Nhờ đó, doanh nghiệp tiết kiệm hàng trăm triệu đồng chi phí lãi vay mỗi tháng, gia tăng nguồn lực mua nguyên liệu, thúc đẩy tái đầu tư và chi trả lương thưởng cuối năm.
Tuy nhiên, những lợi ích trên không đồng nghĩa với việc mọi doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) đều dễ dàng tiếp cận nguồn vốn do những hạn chế về tài sản bảo đảm, năng lực quản trị và mức độ minh bạch tài chính.
Đáng chú ý, theo bà Trịnh Quỳnh Giao, CEO Công ty cổ phần Quản lý quỹ PVI (PVI AM), chương trình tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa với sự tham gia đăng ký của 9 ngân hàng có quy mô khoảng 409.000 tỷ đồng. Thế nhưng, đến đầu tháng 10/2026, dư nợ mới đạt 18.600 tỷ đồng, tương đương khoảng 4,5% quy mô chương trình.
Con số này phơi bày khoảng cách đáng kể giữa nguồn vốn được công bố và khả năng hấp thụ thực tế trên thị trường. Thực tế này đặt ra vấn đề về khả năng tiếp cận và hấp thụ nguồn vốn của doanh nghiệp, trong bối cảnh đầu tư công và khu vực FDI vẫn đang đóng vai trò những động lực tăng trưởng chủ yếu.
Ông Nguyễn Việt Anh, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Chiến lược và Quản trị Ngân hàng TPBank, nhận định phần lớn dòng vốn hiện nay dường như chưa lan tỏa mạnh đến khu vực tư nhân.
Theo ông, doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp xuất khẩu đang phát triển mạnh hơn, trong khi hoạt động mở rộng sản xuất, kinh doanh của nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế. Cá nhân và hộ gia đình cũng thận trọng hơn trong chi tiêu.
Một trong những nguyên nhân là năm 2026 chứng kiến nhiều thay đổi, khiến không ít doanh nghiệp lựa chọn chờ đợi, quan sát trước khi đưa ra quyết định đầu tư.
Bên cạnh những bất định từ môi trường quốc tế, các thay đổi trong nước về công nghệ, hệ thống kế toán, kiểm soát kế toán và triển khai các dự án lớn cũng khiến doanh nghiệp cần thêm thời gian thích nghi.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao Công ty Quản lý quỹ Manulife Investments Việt Nam, cho rằng rào cản lớn nhất không chỉ nằm ở lãi suất mà còn xuất phát từ mức độ rủi ro và tính minh bạch của doanh nghiệp. So với các tập đoàn lớn, các SME thường có mức độ minh bạch thấp hơn, khiến các ngân hàng thiếu động lực mạnh mẽ để mở rộng cấp tín dụng. Mức độ rủi ro cao buộc tổ chức tín dụng phải áp dụng các tiêu chuẩn thẩm định khắt khe và gánh chịu chi phí lớn hơn. Do đó, nếu chỉ yêu cầu giảm lãi suất mà thiếu đi cơ chế chia sẻ rủi ro đồng bộ, việc mở rộng cho vay đối với khu vực này sẽ khó đạt kết quả như kỳ vọng.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, nhận định nhóm SME hiện đang đối mặt với những khó khăn chồng lớp từ đất đai, nguồn vốn, tài nguyên, khoa học công nghệ cho đến chất lượng lao động. Do đó, các giải pháp hỗ trợ không thể chỉ cô lập ở mỗi yếu tố tín dụng mà đòi hỏi phải giải quyết đồng bộ toàn bộ các điểm nghẽn.
Đề xuất những giải pháp để dòng vốn được lan toả đến SME, theo ông Nguyễn Đức Hải, ngân hàng cần nghiên cứu thiết lập cơ chế bảo lãnh tín dụng dành riêng cho SME hoặc xây dựng phương thức hạch toán kế toán phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả thu hồi vốn và tái quay vòng dòng tiền cho các doanh nghiệp khác.
Còn TS. Cấn Văn Lực đề cập đến việc sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. TS. Cấn Văn Lực cho biết các nội dung trọng tâm bao gồm triển khai voucher đào tạo CEO hướng tới 10.000 nhà lãnh đạo; đặt mục tiêu hệ thống tài chính cấp vốn cho ít nhất 300.000 SME đến năm 2030. Bên cạnh đó là các chính sách hỗ trợ chuyển đổi xanh với lãi suất khoảng 2% và hỗ trợ chuyển đổi số, trong đó một số địa phương hỗ trợ tới 50% chi phí đầu tư công nghệ.
Ông Lực cũng khuyến nghị doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị, minh bạch hoạt động và tích cực đa dạng hóa nguồn vốn, tận dụng kênh cho thuê tài chính trung và dài hạn như một giải pháp thay thế không đòi hỏi tài sản thế chấp cứng nhắc.
Ở góc độ ngân hàng thương mại, ông Nguyễn Việt Anh (TPBank) nhìn nhận dòng vốn chưa lan tỏa mạnh do doanh nghiệp thận trọng trước biến động kinh tế. Doanh nghiệp còn đối mặt áp lực chi phí vay có thể tăng khi kinh tế phục hồi. Hiện nền kinh tế không thể tiếp tục phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng. Việc khơi thông thị trường vốn, huy động hiệu quả các nguồn lực tài chính trung và dài hạn từ trong nước và quốc tế sẽ đóng vai trò then chốt giúp giảm tải áp lực cho hệ thống ngân hàng, đồng thời mở rộng thêm các lựa chọn tiếp cận nguồn vốn cho doanh nghiệp.
