Toyota và Sony: Hai cách để trở thành "tài sản quốc gia" Nhật Bản
Nếu Toyota là hình mẫu cho một doanh nghiệp lớn mạnh nhờ sự ổn định và tính hệ thống, thì Sony lại là câu chuyện về khả năng tái sinh - và cả hai, theo cách riêng, đều đã trở thành một phần không thể tách rời khỏi sức mạnh kinh tế Nhật Bản.
Toyota không đơn thuần là nhà sản xuất ô tô lớn nhất thế giới về sản lượng, mà còn là hạt nhân của một hệ sinh thái công nghiệp khổng lồ. Doanh thu toàn cầu của tập đoàn đạt khoảng 317 tỷ USD trong năm tài khóa 2025, tiếp tục là một trong những doanh nghiệp có doanh thu lớn nhất thế giới.
Đằng sau con số đó là mạng lưới hàng nghìn doanh nghiệp vệ tinh cùng vận hành theo mô hình sản xuất tinh gọn mà Toyota tiên phong - mô hình sau này trở thành chuẩn mực quản trị được cả thế giới học theo. Khi Toyota tăng trưởng, hàng loạt nhà cung cấp linh kiện, phụ tùng tại Nhật Bản và các thị trường Toyota đầu tư cũng tăng trưởng theo, tạo nên hiệu ứng lan tỏa hiếm doanh nghiệp nào làm được.
Trong khi đó, Sony lại minh chứng cho một mô hình khác: Doanh nghiệp Quốc gia không nhất thiết phải bất biến, mà phải biết chuyển mình. Từng chật vật vì mảng điện tử tiêu dùng truyền thống (tivi, điện thoại) suy yếu trước sự cạnh tranh của Samsung và các hãng Trung Quốc, Sony đã tái cấu trúc để đặt cược vào giải trí và công nghệ lõi.
Mảng game và dịch vụ mạng của Sony đạt doanh thu gần 30 tỷ USD trong năm tài khóa 2025, tiếp tục duy trì mốc kỷ lục. Cùng với mảng cảm biến hình ảnh - lĩnh vực Sony giữ vị trí nhà cung cấp hàng đầu thế giới cho ngành smartphone - và mảng âm nhạc, điện ảnh, Sony đã đưa mình trở lại nhóm các tập đoàn có vốn hóa lớn nhất Nhật Bản.
Câu chuyện Sony cho thấy: một Doanh nghiệp Quốc gia thực sự không chỉ tạo ra doanh thu, mà còn tạo ra sức mạnh mềm, thứ giúp thế giới có thể nhận diện và ngưỡng mộ.
Microsoft, Amazon, Meta: Những trụ cột của quyền lực công nghệ Mỹ
Trong khi đó, sức mạnh kinh tế của nước Mỹ trong hai thập niên qua không chỉ đến từ thể chế hay thị trường vốn sâu rộng, mà còn được củng cố bởi một nhóm nhỏ doanh nghiệp công nghệ có quy mô và ảnh hưởng vượt xa biên giới quốc gia.
Trong các chuyến công du của Tổng thống Mỹ, sự hiện diện của lãnh đạo những tập đoàn như Microsoft, Amazon, Nvidia, Meta, Google hay Tesla đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Điều này phản ánh cách các cường quốc xem những doanh nghiệp hàng đầu là tài sản chiến lược của quốc gia. Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế khổng lồ, các doanh nghiệp này còn đóng vai trò dẫn dắt đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng tầm ảnh hưởng của nước Mỹ trên toàn cầu.
Microsoft tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu trong cuộc đua điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo. Doanh thu mảng điện toán đám mây Azure đã lần đầu tiên vượt mốc 100 tỷ USD/năm, với tốc độ tăng trưởng 43% trong quý gần nhất (kết thúc vào 30/06; tính chung cả năm tài khóa 2026, tổng doanh thu mảng Microsoft Cloud đạt hơn 214 tỷ USD, tăng 27% so với năm trước). Quy mô này khiến Azure được so sánh với GDP của không ít nền kinh tế tầm trung, đồng thời là hạ tầng nền tảng cho hàng loạt chính phủ và doanh nghiệp trên thế giới vận hành hệ thống của mình.
Amazon đã thay đổi hoàn toàn cách thế giới mua sắm và vận hành hạ tầng số. Mảng điện toán đám mây AWS ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong 15 quý trở lại đây (28%), trong khi mảng quảng cáo đã vượt mốc doanh thu 70 tỷ USD tính theo 12 tháng gần nhất; vốn hóa thị trường của Amazon cũng lần đầu tiên vượt ngưỡng 3.000 tỷ USD. Từ một sàn thương mại điện tử, Amazon đã trở thành một phần hạ tầng số thiết yếu mà cả nền kinh tế Mỹ dựa vào.
Trong khi đó, Meta, với hệ sinh thái Facebook, Instagram, WhatsApp và Messenger, hiện kết nối khoảng 3,56 tỷ người dùng hoạt động mỗi ngày trên các nền tảng của mình – một quy mô dân số số hóa lớn hơn bất kỳ quốc gia nào trên thế giới. Doanh thu quý gần nhất của Meta tăng hơn 33% so với cùng kỳ, chủ yếu đến từ quảng cáo số, đồng thời tập đoàn này đang đặt cược hàng trăm tỷ USD cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo nhằm giữ vững vị thế dẫn dắt nền kinh tế sáng tạo và quảng cáo toàn cầu.
Mỹ vẫn luôn dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực công nghệ. Nhưng những gã khổng lồ công nghệ toàn cầu như Apple, Amazon, Microsoft, Google, Tesla…. không phải những cái tên được chọn. Đây chỉ là những cái tên trưởng thành từ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Mỹ, được vận hành theo một vòng tuần hoàn: từ đại học và các trung tâm nghiên cứu để tạo ra tri thức, thu hút nhân tài; từ đó hình thành doanh nghiệp, nhận vốn đầu tư để phát triển sản phẩm; đưa sản phẩm ra thị trường rộng lớn, tăng trưởng và niêm yết trên sàn chứng khoán; sau IPO, doanh nghiệp tiếp tục huy động nguồn vốn mới để mở rộng quy mô và đầu tư cho những vòng đổi mới tiếp theo.
Nền tảng Doanh nghiệp Quốc gia mang bản chất Việt
Qua những bài học chung được rút ra từ các cường quốc phát triển trên thế giới như Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc hay Đức, Việt Nam đang từng bước hình thành những thương hiệu toàn cầu theo cách của riêng mình với một chiến lược dài hạn. Trong việc phát triển Doanh nghiệp Quốc gia quy mô lớn, Việt Nam đã ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân lần đầu tiên xác định kinh tế tư nhân là "một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia". Cơ chế quản lý chuyển từ “Nhà nước dẫn dắt - doanh nghiệp thực thi”, sang “Nhà nước kiến tạo - doanh nghiệp dẫn dắt thị trường”.
Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang xây dựng các định chế tài chính mang tầm khu vực, đồng thời Hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng ra quốc tế. Hiện tại, Bộ Công Thương đang triển khai chương trình "Go Global" giai đoạn 2026 - 2030 chuyển trọng tâm từ chỉ thúc đẩy xuất khẩu sang xây dựng doanh nghiệp toàn cầu thực thụ, với mục tiêu đào tạo 10.000 doanh nghiệp, hỗ trợ 1.000 doanh nghiệp xây dựng chiến lược toàn cầu và 100 doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài.
Với nguồn lực có hạn, Việt Nam đang tập trung vào các lĩnh vực, những ngành có ý nghĩa chiến lược, có khả năng tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn như AI, bán dẫn, công nghiệp chế tạo đồng thời dành nguồn lực có hạn cho những mục tiêu trọng điểm. Nền tảng chính sách là Nghị quyết số 57-NQ/TW (22/12/2024) về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia — được xác định là "đột phá quan trọng hàng đầu" trong kỷ nguyên mới.
Việt Nam hiện đang có những doanh nghiệp hạt nhân đầy triển vọng theo hướng đó. Viettel, Vingroup, Vinamilk, Techcombank, Masterise Group, Masan Group và nhiều doanh nghiệp lớn khác đang mở rộng quy mô ở các lĩnh vực từ công nghệ, tài chính – ngân hàng, bất động sản, công nghiệp đến tiêu dùng...
Nếu tiếp tục được ủng hộ và tạo điều kiện phát triển, đây không chỉ đơn thuần là những doanh nghiệp thành công, mà hoàn toàn có thể trở thành những "Doanh nghiệp Quốc gia" đúng nghĩa – đóng vai trò đầu tàu, cùng Chính phủ hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam vượt bẫy thu nhập trung bình, trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao trong những thập niên tới.
