Ngày 21/9 tới đây, bộ chỉ số FTSE Emerging All Cap Index (FTSE GEIS) sẽ chính thức có hiệu lực khi Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp. Các quỹ mô phỏng FTSE GEIS, dẫn đầu là nhóm Vanguard ETF sẽ hoàn tất cơ cấu danh mục vào ngày 18/9/2026. Đây cũng là thời hạn cuối cùng để các ETF ngoại như Xtrackers, VanEck và Fubon thực hiện tái cơ cấu danh mục quý 3.
Theo SSI Research, tổng giá trị mua vào của các ETF trong đợt tái cơ cấu ngày 18/9 ước đạt khoảng 450 triệu USD, trong khi giá trị bán ra khoảng 204 triệu USD, tương ứng mua ròng 246 triệu USD. Đây là một trong những đợt cơ cấu lớn nhất thị trường chứng khoán từ trước đến nay với quy mô giao dịch có thể lên đến cả chục nghìn tỷ đồng.
Tăng cường giám sát trước, trong và sau đợt cơ cấu
Nhằm đảm bảo tính minh bạch cho thị trường chứng khoán khi chính thức nâng hạng, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) đã ban hành quy chế giám sát nhằm ngăn chặn kiểm soát các hành vi trục lợi và thao túng cổ phiếu. Điểm sáng của quy chế mới là giám sát không chỉ đóng khung vào ngày quỹ ETF thực hiện mua bán, mà được mở rộng thành 03 giai đoạn, bao phủ toàn bộ vòng đời của một kỳ quỹ tái cơ cấu.
Giai đoạn 1, đó là nhận diện rủi ro từ sớm, bắt đầu từ ngày giao dịch trước thời điểm chốt dữ liệu trước ngày FTSE Russell công bố thông tin. Cơ quan quản lý sẽ hướng tới các cổ phiếu "tiềm năng" có khả năng được thêm vào hoặc loại khỏi rổ chỉ số. Thời điểm chốt dữ liệu là lúc FTSE Russell thu thập các tiêu chí cốt lõi như vốn hóa, thanh khoản, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) và room ngoại. Việc giám sát sớm giúp phát hiện dòng tiền "đón lõng" dựa trên tin đồn hoặc thông tin nội bộ.
Giai đoạn 2, theo dõi trọng điểm, kéo dài từ ngày công bố thông tin đến ngày giao dịch liền trước ngày chỉ số có hiệu lực. Lúc này, mục tiêu giám sát được thu hẹp, nhắm vào các mã chứng khoán đã được "điểm danh" chính thức bổ sung hoặc loại bỏ khỏi danh mục.
Giai đoạn 3, kiểm soát dư chấn, bắt đầu từ ngày chỉ số có hiệu lực và kéo dài thêm 5 ngày giao dịch sau đó. Quá trình này giúp cơ quan quản lý nắm bắt toàn diện hành vi của các dòng vốn trước, trong và sau khi hoàn tất điều chỉnh danh mục.
Không chỉ những cổ phiếu có khả năng được thêm hoặc loại khỏi chỉ số, mà cả các cổ phiếu chính thức được FTSE Russell công bố thêm hoặc loại khỏi rổ chỉ số đều thuộc diện theo dõi. Điểm đáng chú ý, không chỉ “soi” từng tài khoản mà HoSE sẽ theo dõi cả tài khoản đơn lẻ lẫn nhóm tài khoản nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Theo quy chế, hoạt động rà soát sẽ "soi chiếu" ba nhóm hành vi có rủi ro cao. Thứ nhất, dòng tiền từ một tài khoản hoặc nhóm tài khoản có dấu hiệu chi phối, tác động làm sai lệch giá và thanh khoản. Thứ hai, các lệnh giao dịch cố tình "bẻ lái" giá đóng cửa (phiên ATC) ngay trước ngày rổ chỉ số mới có hiệu lực. Thứ ba, các giao dịch mua bán có tính chất "chạy trước" nhờ lợi dụng thông tin nội bộ.
Khi phát hiện giao dịch nghi vấn, HoSE có thể yêu cầu các công ty chứng khoán cung cấp thông tin, tài liệu để làm rõ giao dịch, đồng thời báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và VNX. Tóm lại, không chỉ nhìn vào giá cổ phiếu tăng hay giảm, cơ quan quản lý còn có thể truy ngược dòng giao dịch khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Loạt cổ phiếu vào tầm ngắm
Trong đợt cơ cấu này, tâm điểm sẽ là 27 cổ phiếu lọt rổ FTSE GEIS. Đây đa phần cũng là các Bluechips hàng đầu nằm trong danh mục các ETF ngoại quy mô lớn trên thị trường. Do đó, giao dịch trên các cổ phiếu này dự kiến sẽ rất sôi động.
Theo ước tính của SSI Research, VPB là cổ phiếu được các ETF mua vào nhiều nhất trong tuần 14-18/9, với khoảng 33 triệu USD. Đứng sau là VHM với 31 triệu USD và MCH với 22 triệu USD. Các vị trí tiếp theo gồm FPT (21,5 triệu USD), MSN (21 triệu USD), HPG (19 triệu USD), VNM (17 triệu USD), VIX (16 triệu USD), VPL (14 triệu USD) và ACB (14 triệu USD).
Ở chiều bán, VIC đứng đầu với giá trị bán ròng ước tính 28 triệu USD. Cổ phiếu này được mua mạnh bởi nhóm Vanguard ETF mô phỏng FTSE GEIS, nhưng đồng thời lại chịu áp lực bán từ các ETF còn lại. Tiếp theo là STB (9 triệu USD), SHB (4 triệu USD), KBC (3 triệu USD), KDH (3 triệu USD), DXG (2 triệu USD), CEO (2 triệu USD), POW (1 triệu USD), NKG (0,8 triệu USD) và BVH (0,5 triệu USD).
