Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt đáng chú ý của thị trường vàng khi giá vàng tăng tới 80%, mức cao kỷ lục trong nhiều năm. Đằng sau con số này không chỉ là diễn biến tăng theo giá vàng thế giới trong bối cảnh bất ổn địa chính trị toàn cầu và tác động từ chính sách tiền tệ của Mỹ, mà còn là những điểm nghẽn kéo dài trong cơ chế quản lý và vận hành thị trường vàng trong nước.
Xoay quanh câu chuyện đà tăng của giá vàng, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với TS. Nguyễn Trí Hiếu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường Tài chính – Bất động sản toàn cầu, nhằm làm rõ các động lực chính của thị trường vàng năm 2025, triển vọng giá vàng năm 2026, cũng như dư địa và những vấn đề đặt ra đối với thị trường vàng tại Việt Nam và trên thế giới.
Năm 2026, giá vàng được dự báo tiếp tục chịu tác động mạnh từ hai yếu tố then chốt là chính sách tiền tệ của Mỹ và bất ổn địa chính trị toàn cầu. Đây sẽ là những động lực chính chi phối xu hướng giá vàng trong thời gian tới.
VÔ TIỀN KHOÁNG HẬU
Năm 2025, giá vàng miếng SJC tăng 80%, mức tăng vượt trội so với nhiều năm trước. Theo ông, đâu là những nguyên nhân chính dẫn tới đà tăng này?
TS. Nguyễn Trí Hiếu: Việc giá vàng tăng tới khoảng 80% là hiện tượng vô tiền khoáng hậu. Nguyên nhân trước hết đến từ diễn biến rất mạnh của thị trường vàng thế giới. Đà tăng này không diễn ra trong ngắn hạn mà đã kéo dài suốt khoảng một năm qua, kể từ thời điểm ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng với cương vị Tổng thống Mỹ.
Giai đoạn này, thế giới liên tục hứng chịu những cú sốc mang tính toàn cầu, đặc biệt là căng thẳng địa chính trị leo thang, sự can thiệp sâu của Mỹ, xung đột tại Trung Đông, tình hình Iran ngày càng phức tạp cùng hàng loạt điểm nóng khác. Những biến động đó đã liên tiếp đẩy giá vàng thế giới lên các mốc kỷ lục mới.
Bên cạnh yếu tố địa chính trị, chính sách tiền tệ của Mỹ cũng tạo thêm động lực cho giá vàng tăng. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đang chịu sức ép lớn về chính trị, khiến thị trường tài chính toàn cầu biến động mạnh và càng củng cố vai trò của vàng như tài sản trú ẩn an toàn.
Giá vàng thế giới tăng cao tất yếu tạo áp lực lớn lên thị trường trong nước. Tuy nhiên, tại Việt Nam, đà tăng của vàng còn bị khuếch đại bởi tình trạng nguồn cung hạn chế kéo dài suốt gần hai năm qua. Trong bối cảnh đó, tâm lý FOMO – sợ bỏ lỡ cơ hội – lan rộng, khiến người dân đổ xô mua vàng tích trữ, đẩy giá vàng trong nước lên mức kỷ lục.
Dù biến động mạnh, mặt bằng giá vàng tăng cao đã mang lại lợi nhuận lớn cho những người mua từ sớm. Trên bình diện toàn cầu, các ngân hàng trung ương và giới kinh doanh vàng cũng đang gia tăng tích trữ, khi vàng tiếp tục được coi là “hầm trú ẩn” tài chính trong bối cảnh khủng hoảng, lạm phát và bất ổn kinh tế gia tăng.
Riêng tại Việt Nam, ngoài yếu tố đầu cơ và tâm lý FOMO, nguyên nhân mang tính cốt lõi vẫn nằm ở sự mất cân đối kéo dài giữa nguồn cung vàng hạn chế và nhu cầu ngày càng lớn của thị trường trong nước.
Thông tin mới nhất từ Ngân hàng Nhà nước, có 9 ngân hàng, doanh nghiệp gửi hồ sơ xin cấp phép sản xuất vàng miếng. Ông đánh giá, việc nhiều hơn các ngân hàng, doanh nghiệp tham gia sản xuất, kinh doanh vàng miếng sẽ mang lại cơ hội cho thị trường như thế nào?
Về nguyên tắc, khi có nhiều ngân hàng thương mại và doanh nghiệp kinh doanh vàng được phép nhập khẩu, nguồn cung vàng sẽ trở nên dồi dào hơn, qua đó góp phần hạ nhiệt thị trường. Tuy nhiên, trên thực tế, điều này đến nay vẫn chưa thể hiện một cách rõ ràng.
Cho đến thời điểm hiện tại, Ngân hàng Nhà nước chưa công bố thông tin cụ thể đã cho phép nhập khẩu bao nhiêu tấn vàng và nguồn ngoại tệ dành cho việc nhập khẩu vàng là bao nhiêu. Mặc dù, có thông tin 9 ngân hàng thương mại cùng nhiều doanh nghiệp đã được phép nhập khẩu vàng và sản xuất vàng miếng, nhưng các dữ liệu liên quan đến nguồn cung thực tế vẫn rất hạn chế. Tình trạng thiếu hụt vàng, tức là nguồn cung không đáp ứng được nhu cầu vẫn tiếp tục kéo dài. Người dân vì thế vẫn đến các tiệm vàng để mua vàng, với tâm lý FOMO cũng như để đầu tư vào vàng.
Chính sự mất cân đối này khiến biến động trên thị trường vàng trong nước chưa có dấu hiệu chấm dứt. Đặc biệt, khi giá vàng thế giới liên tục leo thang, thị trường trong nước càng trở nên nhạy cảm và chịu tác động mạnh từ các diễn biến quốc tế.
Về lý thuyết, nếu có nhiều ngân hàng thương mại và doanh nghiệp cùng tham gia nhập khẩu vàng, thị trường lẽ ra phải ổn định hơn. Nhưng, ở thời điểm hiện tại, số lượng đơn vị được cấp phép, cũng như khối lượng vàng thực tế được nhập khẩu chưa được công bố rõ ràng. Những gì thị trường đang nhìn thấy mới chỉ là bề nổi của vấn đề, đó là giá vàng liên tục tăng cao.
Trong khi đó, nhu cầu vàng vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ và thị trường tiếp tục biến động theo chiều hướng đi lên.
Việc thành lập sàn giao dịch vàng nhằm tăng tính minh bạch và quản lý tốt hơn thị trường vàng. Quan điểm của ông vấn đề này như thế nào, đây có phải là giải pháp phù hợp trong bối cảnh hiện nay?
Về nguyên tắc, việc thành lập sàn giao dịch vàng sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường. Khi các giao dịch được tập trung và ghi nhận trên một nền tảng thống nhất, người dân và doanh nghiệp có thể theo dõi chính xác diễn biến giá vàng, qua đó hạn chế đầu cơ, đồn thổi và tâm lý mua bán theo đám đông.
Không chỉ minh bạch thông tin, sàn giao dịch vàng còn được kỳ vọng nâng cao hiệu quả vận hành và từng bước cải thiện nguồn cung, giúp thị trường bớt phân mảnh so với mô hình giao dịch truyền thống. Về dài hạn, nếu thu hút được các nhà giao dịch vàng quốc tế, khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường sẽ được cải thiện, góp phần ổn định giá.
Tuy nhiên, vấn đề hiện nay không nằm ở tính cần thiết mà ở tiến độ triển khai. Dù đã được bàn thảo trong thời gian dài và Chính phủ giao Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu, đến nay thị trường vẫn chưa có thông tin cụ thể về thời điểm thành lập cũng như lộ trình vận hành sàn giao dịch vàng. Vì vậy, việc sớm công bố lộ trình rõ ràng là điều cần thiết để tạo niềm tin và ổn định thị trường.
Nếu có sàn giao dịch vàng, thị trường sẽ minh bạch và ổn định hơn, nhưng tiến độ triểu khai còn quá chậm.
VÀO VÙNG NHẠY CẢM
Năm 2026, ông dự báo diễn biến giá vàng sẽ đi theo kịch bản nào? Những yếu tố nào ông cho là có ảnh hưởng lớn nhất tới xu hướng giá vàng trong thời gian tới?
Năm 2026, giá vàng được dự báo tiếp tục chịu tác động mạnh từ hai yếu tố then chốt là chính sách tiền tệ của Mỹ và bất ổn địa chính trị toàn cầu. Đây sẽ là những động lực chính chi phối xu hướng giá vàng trong thời gian tới. Trong đó, chính sách tiền tệ của Mỹ được đánh giá có ảnh hưởng lớn nhất. Khả năng thay đổi lãnh đạo Fed, cùng triển vọng theo đuổi chính sách nới lỏng, đặc biệt là giảm lãi suất, sẽ tạo thêm lực đẩy cho giá vàng. Song song với đó, bất ổn địa chính trị được dự báo tiếp tục phức tạp, thậm chí gia tăng so với năm 2025, qua đó củng cố vai trò của vàng như tài sản trú ẩn.
Theo kịch bản này, giá vàng thế giới có thể tiến tới vùng 5.500–6.000 USD/ ounce trong năm 2026.Ở trong nước, giá vàng tiếp tục xu hướng tăng, có thể tiến lên những vùng đỉnh mới. Tuy nhiên, đà tăng mạnh này tiềm ẩn nhiều hệ lụy đối với cân đối vĩ mô.
Thứ nhất, giá vàng cao có thể kích hoạt tâm lý lạm phát, khi mặt bằng giá hàng hóa có xu hướng điều chỉnh tăng theo kỳ vọng.
Thứ hai, dòng tiền đổ vào vàng làm suy giảm nguồn lực cho sản xuất – kinh doanh, gây áp lực lên hệ thống ngân hàng khi người dân rút tiền gửi để mua vàng, buộc ngân hàng phải tăng lãi suất.
Thứ ba, trong bối cảnh Việt Nam chưa có sàn giao dịch vàng và chưa “chứng khoán hóa” vàng, phần lớn vàng được tích trữ trong dân, không đưa vào lưu thông, dẫn tới lãng phí nguồn lực.
Thứ tư, nhu cầu nhập khẩu vàng tiêu tốn lượng ngoại tệ lớn, tạo thêm áp lực lên tỷ giá và dự trữ ngoại hối. Trong bối cảnh dự trữ ngoại hối còn hạn chế so với chuẩn mực quốc tế, việc tiếp tục sử dụng ngoại tệ để nhập khẩu vàng sẽ làm tình trạng thiếu hụt thêm trầm trọng.
Vì vậy, việc giá vàng tăng cao và dòng tiền ồ ạt chảy vào thị trường vàng nhìn chung không có lợi cho nền kinh tế. Dù các biện pháp quản lý và can thiệp đã được triển khai như kiểm soát tiệm vàng, thị trường chợ đen hay buôn lậu, song trong điều kiện hiện nay, thị trường vàng nhiều khả năng vẫn tiếp tục biến động mạnh trong thời gian tới.
Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, lần đầu tiên đưa thu nhập từ chuyển nhượng vàng miếng vào diện chịu thuế với thuế suất 0,1%. Theo ông, chính sách này sẽ tác động ra sao tới người dân cũng như thị trường vàng?
Về nguyên tắc, tôi nghiêng về phương án đánh thuế trên lợi nhuận hơn là đánh thuế trực tiếp trên giá trị giao dịch. Theo cách tiếp cận này, người mua vàng không phải chịu thuế khi mua, ngoài thuế giá trị gia tăng đối với vàng, nhưng khi bán và phát sinh lợi nhuận thì phần lợi nhuận đó sẽ thuộc diện chịu thuế. Cách đánh thuế này phù hợp với logic chung của nền kinh tế thị trường, tương tự như đối với bất động sản, tức là đánh thuế trên phần giá trị gia tăng chứ không đánh thuế trên bản thân giao dịch.
Tuy nhiên, cũng cần thừa nhận rằng việc đánh thuế trên lợi nhuận tại Việt Nam gặp nhiều khó khăn do nhiều người mua vàng từ rất lâu trong quá khứ, không còn đủ thông tin về giá mua ban đầu, khiến việc xác định lợi nhuận để tính thuế trở nên phức tạp. Vì vậy, trong bối cảnh hiện nay, phương án đánh thuế trực tiếp trên giao dịch được xem là khả thi hơn về mặt kỹ thuật.
Nếu áp dụng thuế suất 0,1% đối với giao dịch chuyển nhượng vàng miếng, đặc biệt khi thuế được tính trên người mua, chi phí giao dịch sẽ tăng lên. Điều này có thể làm giảm bớt nhu cầu đầu tư và đầu cơ vàng, qua đó góp phần hạ nhiệt thị trường. Đồng thời, đây cũng sẽ là một nguồn thu bổ sung đáng kể cho ngân sách Nhà nước.
TRÁNH BỎ TRỨNG MỘT GIỎ
Từ góc nhìn của một chuyên gia tài chính – ngân hàng, ông có lời khuyên gì dành cho các nhà đầu tư cá nhân đang quan tâm hoặc nắm giữ vàng trong giai đoạn hiện nay?
Trong bối cảnh hiện nay, nhà đầu tư cá nhân cần hết sức thận trọng khi tham gia thị trường vàng, bởi giá vàng đang neo ở mức rất cao và không phải lúc nào cũng duy trì đà tăng. Giá vàng hoàn toàn có thể biến động, thậm chí xuất hiện những nhịp điều chỉnh giảm, chủ yếu do hoạt động bán ra chốt lời. Với nhà đầu tư dài hạn, việc nắm giữ vàng có thể được cân nhắc, bởi ở thời điểm hiện tại chưa thấy xuất hiện những yếu tố đủ mạnh để kéo giá vàng giảm sâu, trong khi các động lực hỗ trợ xu hướng tăng vẫn còn.
Bên cạnh mục tiêu đầu tư, cần nhìn nhận rằng với nhiều người dân, vàng còn được xem như một hình thức “tự bảo hiểm” - tích lũy để phòng ngừa rủi ro và các biến cố trong cuộc sống, hoặc để lại tài sản cho con cháu. Không phải mọi hoạt động mua vàng đều mang tính đầu cơ.
Từ góc độ quản lý tài chính cá nhân, nhà đầu tư không nên dồn toàn bộ nguồn lực vào vàng, đặc biệt theo kiểu “ăn xổi”. Việc phân bổ tài sản hợp lý giữa các kênh như tiền gửi ngân hàng, vàng, chứng khoán và bất động sản sẽ giúp đa dạng hóa danh mục, cân bằng rủi ro và bảo toàn giá trị tài sản trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động.
Nhà đầu tư không nên dồn toàn hộ nguồn lực vào vàng, cần phân bổ tài sản hợp lý giữa vàng, tiền gửi ngân hàng, chứng khoán và bất động sản là cách tốt nhất để kiểm soát rủi ro.
