Với nhiều nhà đầu tư coi vàng và bạc là “lá chắn bảo vệ” trong thời kỳ khó đoán định, tốc độ và quy mô của đợt sụt giảm vào ngày 30/1 vừa qua thực sự gây choáng váng.
Theo ông Naeem Aslam, Giám đốc bộ phận đầu tư của công ty tư vấn đầu tư Zaye Capital Markets, có trụ sở tại London (Vương quốc Anh), phản xạ đầu tiên của hầu hết nhà đầu tư là đặt câu hỏi “điều gì đã xảy ra?”. Nhưng cách tiếp cận đó lại bỏ lỡ cốt lõi vấn đề. Bài học lớn nhất từ đợt bán tháo này không là giá lên hay xuống, mà là việc thị trường có đủ tiền để mua – bán hay không. — và điều gì xảy ra khi quá nhiều dòng tiền cùng lúc tìm đường thoát khỏi những giao dịch được xem là “an toàn”.
*7.400 tỷ USD "bay hơi"
Quy mô cú giảm giá vàng mới nhất lớn hơn nhiều người tưởng. Đợt điều chỉnh mạnh của giá vàng và bạc đã “xóa sổ” khoảng 7.400 tỷ USD giá trị thị trường cộng gộp, tính theo lượng kim loại lưu hành và giá giao ngay hiện hành.
Việc giá vàng giảm hơn 10% so với mức đỉnh gần 5.600 USD/ounce và giá bạc lao dốc tới hơn 30% từ mức đỉnh hơn 120 USD/ounce — diễn ra sau thông tin Tổng thống Mỹ Donald Trump đề cử cựu Thống đốc Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh làm Chủ tịch tiếp theo của Fed, kế nhiệm ông Jerome Powell. đương kim Chủ tịch Fed. Diễn biến này cho thấy đây không chỉ là sự thay đổi tâm lý, mà là một cú co rút đột ngột của thanh khoản toàn cầu, lan thẳng sang những tài sản lâu nay được xem là nơi bảo toàn giá trị.
Đây không phải cú sốc về nền tảng: Dữ liệu lạm phát không thay đổi đột ngột; kỳ vọng chính sách cũng không đảo chiều chỉ sau một đêm. Điều bị phá vỡ là niềm tin rằng những tài sản được coi là an toàn sẽ luôn dễ mua, dễ bán ngay cả khi thị trường biến động mạnh.
Vàng và bạc đã được nắm giữ rất nhiều với vai trò phòng vệ rủi ro. Chính điều đó tạo ra ảo giác về sự an toàn — không phải vì giá không thể giảm, mà vì nhà đầu tư tin rằng thanh khoản luôn sẵn có. Khi biến động tăng vọt, giả định này nhanh chóng bị phá vỡ. Thanh khoản cạn trước tiên ở những nơi vị thế đầu tư bị “dồn toa” nhiều nhất. Áp lực bán tăng tốc không phải vì niềm tin sụp đổ, mà vì các giới hạn rủi ro, yêu cầu ký quỹ và cơ chế kiểm soát biến động buộc nhà đầu tư phải thu hẹp vị thế. Đó là lý do đợt bán tháo mang màu sắc “cơ học” hơn là cảm xúc. Và cũng là lý do vì sao bạc giảm mạnh hơn vàng rất nhiều.
Với vàng, áp lực chủ yếu đến từ việc nhà đầu tư đồng loạt chốt lời, còn với bạc, vấn đề lớn hơn là thị trường thiếu thanh khoản. Sự khác biệt này rất quan trọng với những nhà đầu tư muốn hiểu điều gì vừa xảy ra — và điều gì vẫn chưa được giải quyết.
Bạc nằm ở giao điểm của phòng vệ, đầu cơ và đòn bẩy. Thị trường bạc có quy mô nhỏ hơn và ít giao dịch hơn vàng, mức độ đầu cơ cao hơn và biến động vốn dĩ lớn hơn. Khi thanh khoản thắt chặt, bạc không chỉ đi theo vàng — mà còn gia tăng mức độ biến động. Nhu cầu vật chất có thể giúp ổn định giá theo thời gian; còn áp lực thanh khoản quyết định quỹ đạo giá trong ngắn hạn.
Đây là chỗ nhiều nhà đầu tư nhầm lẫn. Thấy lực mua vật chất tăng và kết luận rằng đợt giảm đã “kết thúc” là đánh đồng hai khía cạnh hoàn toàn khác nhau. Người mua vật chất phản ứng với mức giá; thị trường tài chính phản ứng với biến động, đòn bẩy và ràng buộc rủi ro. Hai cơ chế này không vận hành theo cùng một nhịp thời gian.
*Bài học đắt giá
Ông Naeem Aslam cho biết, sau những biến động mạnh như vậy, câu hỏi thường xoay quanh việc liệu đây có phải cơ hội mua vào hay không, và đó là sai lầm. Theo ông, câu hỏi hữu ích hơn không phải là “nên mua gì?”, mà là bạn thuộc kiểu nhà đầu tư nào?
Bên cạnh đó, ông Naeem Aslam cũng lưu ý, những người mua nhạy với giá — thường là nhà đầu tư dài hạn hoặc nắm giữ vật chất — có thể nghĩ đến giá trị và tích lũy. Ngược lại, những người nhạy với thanh khoản — đầu tư qua hợp đồng tương lai, quyền chọn hay các công cụ giao dịch dày đặc — bị chi phối bởi biến động và giới hạn rủi ro, chứ không phải niềm tin. Nhầm lẫn hai nhóm này là cách khiến nhà đầu tư mua vào sự bất ổn, thay vì cơ hội.
Bài học quan trọng, dù không dễ chấp nhận, là nhiều danh mục đầu tư chỉ đa dạng hóa về tài sản đang nắm giữ, chứ chưa tính đến việc các tài sản đó sẽ được mua – bán ra sao khi thị trường căng thẳng. Khi biến động xảy ra, những kênh phòng vệ tưởng như khác nhau lại khiến nhà đầu tư cùng lúc đổ ra bán, chen chúc ở cùng một “cửa thoát”. Đó là cách hàng nghìn tỷ USD có thể “bốc hơi” khỏi những tài sản được thiết kế để bảo toàn vốn.
Điều này không phủ nhận vai trò phòng vệ dài hạn của vàng hay bạc. Nhưng nó thách thức quan niệm rằng an toàn chỉ đơn giản là nắm giữ đúng loại tài sản. Trong những giai đoạn thị trường căng thẳng, thanh khoản — chứ không phải logic — mới là yếu tố quyết định giá.
Ông Naeem Aslam cho rằng, dấu hiệu cho thấy sóng gió đã lắng xuống không phải là giá có bật lại hay không, mà là mức độ biến động có hạ nhiệt hay chưa. Chừng nào điều đó chưa xảy ra, thanh khoản vẫn mong manh. Nhu cầu vật chất có thể làm chậm đà giảm, nhưng không thể ngăn những cú biến động mạnh do các vị thế bị buộc phải thu hẹp.
Đợt bán tháo kim loại quý vừa qua không phải là sự phủ nhận vai trò của chúng. Đó là một bài kiểm tra sức chịu đựng — và nó cho thấy ngay cả những tài sản an toàn nhất cũng có thể trở nên bất ổn khi tất cả cùng lúc dựa vào chúng.
