Chi phí đầu vào tăng nhanh, biên lãi margin xuống thấp nhất 10 quý
Báo cáo cập nhật ngành Chứng khoán quý III/2026 của TCBS cho thấy, hoạt động cho vay ký quỹ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng bất chấp thị trường điều chỉnh và thanh khoản suy giảm.
Dư nợ cho vay toàn ngành, bao gồm cả ứng trước tiền bán, đạt 459.955 tỷ đồng vào cuối tháng 9, tăng 20% so với cùng kỳ và thiết lập mức cao nhất từ trước đến nay.
Thu nhập lãi cho vay trong quý III đạt 12.843 tỷ đồng, tăng 37,1% so với cùng kỳ, đóng góp 52% tổng lợi nhuận gộp toàn ngành.
Đây cũng là lần đầu tiên trong 14 quý gần nhất, margin chiếm tỷ trọng lớn như vậy trong cơ cấu lợi nhuận gộp của các công ty chứng khoán.
Tuy nhiên, phía sau mức tăng trưởng tích cực về quy mô là áp lực từ chi phí huy động vốn.
Theo TCBS, lợi suất cho vay bình quân gia quyền của Top 10 công ty chứng khoán trong quý III/2026 đạt khoảng 11,5%/năm, chỉ tăng 0,27 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước.
Trong khi đó, chi phí vốn vay bình quân tăng từ 5,1% lên 7%/năm, tương đương mức tăng 1,9 điểm phần trăm.
Như vậy, phần lớn mức tăng chi phí vốn chưa được chuyển sang khách hàng vay. Chênh lệch giữa lợi suất cho vay và chi phí vốn vay của Top 10 đã giảm từ 6,1 điểm phần trăm trong quý III/2025 xuống còn 4,5 điểm phần trăm trong quý III/2026. Đây cũng là mức thấp nhất trong 10 quý gần đây.
Đáng chú ý, nếu so với quý II/2024, chênh lệch lãi suất đã giảm 2,71 điểm phần trăm, tương đương 38% mức ban đầu. Trong giai đoạn này, lợi suất cho vay chỉ dao động trong biên độ tương đối hẹp 10,5-11,5%, trong khi chi phí vốn vay liên tục đi lên từ 4,1% lên 7%.
Độ trễ định giá lại khiến CTCK khó chuyển chi phí sang khách hàng
Lý giải diễn biến trên, TCBS cho rằng nguyên nhân chính nằm ở độ trễ định giá lại giữa nguồn vốn đầu vào và các khoản cho vay đầu ra.
Nguồn vốn của các công ty chứng khoán chủ yếu đến từ các khoản vay ngắn hạn ngân hàng và trái phiếu có kỳ hạn dưới 12 tháng. Do đó, khi mặt bằng lãi suất tăng, chi phí huy động của các công ty thường được điều chỉnh theo mặt bằng mới ngay trong quý.
Ở chiều ngược lại, lãi suất cho vay đối với nhóm khách hàng lớn thường gắn với các gói ưu đãi đã cam kết. Điều này khiến khả năng điều chỉnh lãi suất đầu ra chậm hơn, ngay cả khi chi phí vốn đã tăng đáng kể.
Bên cạnh yếu tố thời gian, cạnh tranh giữa các công ty chứng khoán cũng là rào cản đáng kể. Margin là một trong những dịch vụ quan trọng để thu hút và duy trì khách hàng, đặc biệt trong bối cảnh các công ty liên tục mở rộng quy mô vốn và dư nợ. Việc các công ty chứng khoán tăng lãi suất cho vay quá nhanh có thể ảnh hưởng đến sức cạnh tranh, nhất là với nhóm khách hàng có quy mô giao dịch và dư nợ lớn.
Sự khác biệt về cơ cấu khách hàng cũng khiến lợi suất cho vay giữa các công ty phân hóa. Trong quý III/2026, VCK dẫn đầu Top 10 với lợi suất 13,3%/năm, tiếp theo là LPS với 12,5% và VND với 12%. Ở chiều ngược lại, HCM và VIX có lợi suất lần lượt 10,4% và 10,2%.
Về chi phí đầu vào, VCK và VND duy trì lợi thế với chi phí vốn vay lần lượt 5,5% và 6%. Trong khi đó, ACBS và LPS chịu mức tăng chi phí vốn mạnh nhất so với cùng kỳ, lần lượt 342 và 338 điểm cơ bản.
Đáng chú ý, chi phí lãi vay đang chiếm tỷ trọng lớn trong kết quả kinh doanh của một số công ty.
Trong quý III, khoản mục này tương đương 72,1% lợi nhuận trước thuế cộng chi phí lãi vay của ACBS, 69,5% tại LPS và 57,8% tại HCM. Ngược lại, tỷ lệ này chỉ ở mức 16,1% tại VCK và 28,9% tại TCBS.
Lợi nhuận margin phụ thuộc nhiều hơn vào chi phí vốn
Theo TCBS, mức độ nhạy cảm với biến động lãi suất cũng có sự khác biệt đáng kể giữa các công ty chứng khoán. Trong kịch bản chi phí vốn vay tăng thêm 100 điểm cơ bản, lợi nhuận trước thuế trong quý của ACBS, LPS, HCM và VPX có thể giảm lần lượt 30,9%, 28,3%, 16,4% và 14,7%.
Trong khi đó, mức độ ảnh hưởng thấp hơn tại VCK (-3,5%), TCBS (-5,8%) và VIX (-6,6%). Điều này cho thấy lợi thế không chỉ nằm ở quy mô dư nợ mà còn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát chi phí huy động và cơ cấu nguồn vốn.
Với quy mô dư nợ cho vay toàn ngành gần 460.000 tỷ đồng, TCBS ước tính mỗi 100 điểm cơ bản chênh lệch lãi suất tương đương khoảng 4.600 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế mỗi năm. Do đó, việc biên lãi tiếp tục thu hẹp có thể tạo ra ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh lời của toàn ngành.
Dù vậy, triển vọng chi phí vốn có thể bớt căng thẳng trong những quý tới. TCBS đánh giá chi phí vốn vay của các công ty chứng khoán có khả năng giảm dần từ quý IV/2026 khi lãi suất huy động hạ nhiệt theo định hướng của Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, mức giảm có thể diễn ra chậm do lãi suất cho vay ngân hàng đối với các công ty chứng khoán không thuộc nhóm lĩnh vực được ưu tiên giảm lãi suất trực tiếp.
Trong bối cảnh dư nợ margin vẫn còn dư địa tăng trưởng so với giới hạn 2 lần vốn chủ sở hữu, bài toán của các công ty chứng khoán sẽ không đơn thuần là mở rộng quy mô cho vay. Khả năng duy trì nguồn vốn giá rẻ, kiểm soát đòn bẩy và bảo vệ biên lãi mới là những yếu tố quyết định hiệu quả tăng trưởng của mảng kinh doanh này.
