Liên minh châu Âu (EU) ngày 1/7 bắt đầu áp dụng khoản phí 3 euro (3,42 USD) đối với hàng hóa thương mại điện tử giá trị thấp nhập khẩu từ Trung Quốc, đánh dấu bước đi mới nhằm hạn chế điều mà khối này cho là sự cạnh tranh thiếu công bằng từ các nền tảng bán lẻ trực tuyến như Shein, Temu và AliExpress.
Động thái trên tiếp tục gây sức ép đối với các nền tảng thương mại điện tử vốn tận dụng cơ chế miễn thuế hải quan đối với hàng hóa giá trị thấp để bán sản phẩm với giá rẻ. Mô hình này đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng nhanh của các doanh nghiệp trên, đồng thời làm dấy lên những chỉ trích từ giới bán lẻ và các nhà hoạch định chính sách.
Trước đó, Mỹ, thị trường lớn nhất của các nền tảng này, đã chấm dứt ngưỡng miễn thuế tối thiểu (de minimis) đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc vào tháng 5 và mở rộng áp dụng đối với toàn bộ hàng nhập khẩu từ cuối tháng 8.
Theo quy định mới của EU, mức phí sẽ được áp dụng cho từng nhóm hàng hóa trong một lô hàng khi làm thủ tục hải quan. Chẳng hạn, một kiện hàng gồm ba loại sản phẩm khác nhau sẽ phải chịu tổng phí 9 euro, trong khi một kiện hàng chỉ gồm nhiều sản phẩm cùng loại như váy hoặc đồ chơi sẽ chịu phí 3 euro.
Cơ chế miễn thuế đối với hàng hóa giá trị thấp đã tồn tại tại châu Âu trong nhiều thập kỷ, trong đó ngưỡng miễn thuế 150 euro hiện nay được áp dụng từ năm 2008. Tuy nhiên, số lượng bưu kiện thương mại điện tử được hưởng cơ chế này đã tăng mạnh, từ 1,4 tỷ kiện vào năm 2022 lên 5,8 tỷ kiện trong năm 2025.
Ông Dirk Gotink, nghị sĩ châu Âu phụ trách hồ sơ cải cách hải quan tại Nghị viện châu Âu, cho rằng quy định miễn thuế được xây dựng trong bối cảnh thương mại trước đây nhưng không còn phù hợp với thực tế hiện nay khi thương mại điện tử, đặc biệt từ Trung Quốc, phát triển mạnh.
Theo ông, cơ chế này đã bị lạm dụng trên quy mô lớn, tạo lợi thế cạnh tranh cho các nhà bán lẻ nước ngoài và gây bất lợi cho doanh nghiệp trong EU. Các chuyên gia nhận định quy định mới có thể làm giảm đáng kể lượng hàng thương mại điện tử vận chuyển bằng đường hàng không vào EU trong thời gian tới.
Ông Derek Lossing, chuyên gia tư vấn về thương mại điện tử và vận tải hàng không tại Cirrus Global Advisors, dự báo lượng hàng thương mại điện tử vận chuyển bằng đường hàng không vào EU có thể giảm từ 10% đến 35% trong những tuần đầu sau khi chính sách có hiệu lực. Diễn biến này nhiều khả năng sẽ tác động đến thị trường vận tải hàng hóa hàng không toàn cầu.
Ông Lossing cho rằng sau khi Mỹ chấm dứt cơ chế miễn thuế đối với hàng nhập khẩu giá trị thấp, châu Âu từng trở thành thị trường thay thế quan trọng cho các nền tảng thương mại điện tử. Tuy nhiên, với quy định mới của EU, các doanh nghiệp này sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tìm kiếm thị trường thay thế.
Theo chuyên gia nói trên, các nền tảng thương mại điện tử có thể yêu cầu nhà cung cấp chia sẻ một phần chi phí phát sinh nhằm hạn chế việc tăng giá bán đối với người tiêu dùng và bảo vệ lợi nhuận.
Để chuẩn bị cho thay đổi này, Shein đã mở rộng diện tích kho bãi tại thành phố Wroclaw của Ba Lan và tăng cường vận chuyển hàng hóa số lượng lớn vào EU.
Khoản phí 3 euro được xem là biện pháp tạm thời và dự kiến sẽ được thay thế bằng cơ chế thuế theo từng nhóm hàng hóa từ ngày 1/7/2028, thời điểm Cơ quan Hải quan EU mới dự kiến đi vào hoạt động.
Giới phân tích cho rằng quy định mới nhiều khả năng sẽ khiến giá hàng hóa tăng lên khi các nền tảng thương mại điện tử chuyển một phần hoặc toàn bộ chi phí bổ sung sang người tiêu dùng.
AliExpress, nền tảng thuộc Tập đoàn Alibaba của Trung Quốc, cho biết sẽ hiển thị nhãn "Giá đã bao gồm thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng (VAT)" đối với các sản phẩm liên quan. Đối với những mặt hàng khác, khách hàng sẽ được cung cấp thông tin chi tiết về các khoản phí nhập khẩu trước khi hoàn tất giao dịch.
