Động lực chính cho đợt tăng giá này là sự thay đổi trong chính sách xuất khẩu của Trung Quốc. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định rằng quyết định của Bắc Kinh chỉ là "giọt nước tràn ly".
Đằng sau phản ứng của thị trường là một bức tranh phức tạp hơn nhiều về sự mất cân đối cung cầu mang tính cấu trúc và nguy cơ phân mảnh hệ thống giao dịch toàn cầu, những yếu tố đang biến bạc từ một hàng hóa thông thường trở thành tài sản chiến lược.
Bức tranh cung cầu: Thâm hụt kéo dài và nút thắt sản xuất
Mặc dù chính sách mới của Trung Quốc là tâm điểm chú ý, nhưng các yếu tố cơ bản của thị trường bạc vốn đã ở trong trạng thái căng thẳng từ trước. Ông Rich Checkan, Chủ tịch kiêm Giám đốc Vận hành của Asset Strategies International, nhận định rằng nguồn cung bạc vật chất đã thắt chặt đáng kể trước khi có quy định kiểm soát xuất khẩu mới của Trung Quốc.
Theo dữ liệu từ Viện Bạc, nhu cầu bạc toàn cầu đã vượt cung trong 4 năm liên tiếp và năm nay được dự báo sẽ là năm thứ 5 tiếp diễn tình trạng thâm hụt. Mức thiếu hụt của năm ngoái lên tới gần 149 triệu ounce, đẩy tổng mức thâm hụt trong 4 năm qua lên con số 678 triệu ounce – một khối lượng khổng lồ tương đương với 10 tháng nguồn cung khai thác của năm 2024.
Nguyên nhân của sự mất cân đối này đến từ cả hai phía cung và cầu. Về phía cầu, bạc đang đóng vai trò không thể thay thế trong các ngành công nghiệp của tương lai. Nhu cầu ngày càng tăng vọt từ các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI), tấm pin năng lượng Mặt Trời, xe điện và các ứng dụng công nghệ sạch khác. Đặc biệt, nhu cầu từ ngành công nghiệp quốc phòng và năng lượng tái tạo đang ngày càng lớn. Mặc dù về lý thuyết, đồng có thể thay thế bạc trong sản xuất pin Mặt Trời, nhưng các chuyên gia chỉ ra rằng quá trình chuyển đổi công nghệ này cần ít nhất 4 năm để thực hiện ở quy mô lớn, khiến nhu cầu bạc khó có thể giảm nhiệt trong ngắn hạn.
Ở chiều ngược lại, nguồn cung lại đang đối mặt với những rào cản mang tính hệ thống khó có thể giải quyết nhanh chóng. Ông Checkan giải thích rằng khoảng thời gian từ lúc phát hiện mỏ mới đến khi đưa vào sản xuất thường kéo dài tới 10 năm, khiến nguồn cung không thể phản ứng linh hoạt với đà tăng nhu cầu. Thực tế cho thấy sản lượng khai thác mỏ toàn cầu đã chững lại kể từ mức đỉnh năm 2016. Ngay cả tại Mỹ, sản lượng dù có tăng nhẹ trong năm 2024 nhưng xu hướng chung vẫn là đi ngang trong những năm gần đây.
Một thách thức lớn khác nằm ở tính phụ thuộc của nguồn cung bạc. Hơn một nửa lượng bạc trên thế giới được khai thác như một sản phẩm phụ từ các mỏ đồng, chì và kẽm. Điều này đồng nghĩa với việc kế hoạch sản xuất phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường của những kim loại cơ bản kia chứ không phải giá bạc. Do đó, ngay cả khi giá bạc tăng vọt, các mỏ này cũng khó có thể tăng sản lượng ngay lập tức.
Tình trạng khan hiếm nguồn cung còn được phản ánh rõ nét qua sự sụt giảm lượng tồn kho tại các trung tâm giao dịch lớn. Các chuyên gia phân tích Lina Thomas và Daan Struyven của ngân hàng đầu tư Goldman Sachs đã chỉ ra rằng lượng tồn kho bạc tại London – nơi thiết lập giá chuẩn toàn cầu – đang ở mức thấp bất thường sau khi phần lớn kim loại này được chuyển sang các kho chứa tại Mỹ trong năm ngoái do lo ngại về thuế quan. Sự mỏng đi của lớp đệm tồn kho này đã làm gia tăng đáng kể độ nhạy cảm của giá bạc.
Theo ước tính của Goldman Sachs, trong điều kiện bình thường, nhu cầu ròng 1.000 tấn mỗi tuần sẽ đẩy giá bạc tăng khoảng 2%. Tuy nhiên, trong môi trường tồn kho mỏng hiện tại, độ nhạy cảm của giá đã tăng vọt lên khoảng 7%. Điều này tạo điều kiện cho các đợt "ép giá”, khi dòng tiền của nhà đầu tư nhanh chóng hấp thụ hết lượng kim loại ít ỏi còn lại trên thị trường.
Nguy cơ phân mảnh và vị thế chiến lược mới
Trong bối cảnh nền tảng cung cầu vốn đã mong manh, động thái siết chặt xuất khẩu của Trung Quốc được ví như một cú hích thay đổi hoàn toàn cấu trúc thị trường. Bắt đầu từ ngày 1/1/2026, Bộ Thương mại Trung Quốc áp dụng các quy định mới, trong đó yêu cầu các công ty xuất khẩu phải có năng lực sản xuất hàng năm đạt tối thiểu 80 tấn và hạn mức tín dụng trên 30 triệu USD.
Ông Rich Checkan nhận định rằng các rào cản kỹ thuật này sẽ loại bỏ hàng loạt nhà sản xuất bạc Trung Quốc ra khỏi thị trường xuất khẩu tiềm năng. Thực tế, danh sách được công bố cho thấy chỉ có 44 doanh nghiệp Trung Quốc được cấp phép xuất khẩu bạc trong giai đoạn 2026-2027. Điều này tạo ra áp lực nguồn cung ngay lập tức, bởi lẽ dù Trung Quốc chỉ đứng thứ hai thế giới về khai thác mỏ, quốc gia này lại nắm giữ vị thế thống trị tuyệt đối trong khâu tinh chế. Trung Quốc hiện kiểm soát khoảng 70% thị trường bạc tinh chế toàn cầu và sở hữu 27 nhà máy tinh chế được Hiệp hội Thị trường Vàng bạc London (LBMA) công nhận, bỏ xa quốc gia đứng thứ hai là Nhật Bản với chỉ 13 nhà máy.
Giới phân tích tại Goldman Sachs cảnh báo rằng sự thay đổi chính sách này có nguy cơ làm "phân mảnh" thị trường bạc toàn cầu. Nguy cơ gián đoạn nguồn cung sẽ buộc các thành viên thị trường phải ưu tiên tự gom hàng để đảm bảo kho dự trữ riêng cho mình, thay vì tin tưởng và chia sẻ nguồn cung trên một hệ thống chung toàn cầu như trước đây. Sự chuyển dịch từ một hệ thống gộp chung sang các kho dự trữ khu vực bị cô lập sẽ tạo ra một cấu trúc kém hiệu quả, làm giảm tính thanh khoản và khiến thị trường dễ bị tổn thương bởi các đợt biến động giá cục bộ.
Ông Antonio Di Giacomo, Chuyên gia phân tích thị trường cấp cao tại XS.com, lưu ý rằng các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu bạc tinh chế, đặc biệt là Bắc Mỹ và châu Âu, sẽ đối mặt với rủi ro chi phí gia tăng, chậm trễ trong các khâu logistics và áp lực phải đa dạng hóa nguồn cung. Những căng thẳng này có thể dần chuyển hóa thành mức giá cao hơn đối với các thành phẩm công nghệ, năng lượng và sản xuất.
Nhìn rộng hơn, các chuyên gia cho rằng Trung Quốc đang thực hiện chiến lược nâng tầm vị thế của bạc từ hàng hóa thông thường lên mức "vật tư chiến lược", ngang hàng với đất hiếm. Ông Charlie Garcia, người sáng lập câu lạc bộ của giới siêu giàu R360, nhận định trên MarketWatch rằng dù Trung Quốc không cấm xuất khẩu hoàn toàn, nhưng các thủ tục cấp phép và hạn ngạch sẽ siết chặt nguồn cung một cách từ từ. Ông nhắc lại bài học năm 2010 khi việc Trung Quốc siết xuất khẩu đất hiếm đã khiến giá nhóm kim loại này tăng tới 4.500%.
Động thái này cũng phù hợp với xu hướng toàn cầu khi các nước thắt chặt kiểm soát tài nguyên thiết yếu cho an ninh quốc gia và ngành công nghiệp. Bản thân Mỹ cũng đã nâng bạc lên vị thế kim loại chiến lược khi bổ sung vào danh sách khoáng sản quan trọng của Cơ quan Khảo sát Địa chất vào tháng 11/2025. Ông Di Giacomo giải thích rằng, từ góc độ chiến lược, Trung Quốc muốn đảm bảo nguồn cung nội địa cho các lĩnh vực ưu tiên như chuyển đổi năng lượng và xe điện, đồng thời sử dụng việc kiểm soát nguồn cung để gây ảnh hưởng lên thị trường toàn cầu.
Trước những biến động này, chuyên gia phân tích hàng hóa Anton Kharitonov dự báo giá bạc có tiềm năng tăng tới 30% trong 12 tháng tới nếu Trung Quốc thực thi nghiêm ngặt các quy định mới. Đồng quan điểm, ông Di Giacomo cũng nhận định rằng trong các quý sắp tới, thị trường bạc có thể sẽ thắt chặt hơn. Ông cho rằng nếu nhu cầu công nghiệp tiếp tục tăng và các hạn chế vẫn được áp dụng, bất kỳ sự gián đoạn nào khác đối với nguồn cung toàn cầu cũng có thể khuếch đại những biến động về giá.
Tựu trung lại, sự kết hợp giữa các yếu tố cung cầu thắt chặt và cú sốc chính sách từ Trung Quốc đang đặt thị trường bạc trước một giai đoạn xác định nền giá mới. Bạc giờ đây không còn đơn thuần là một kim loại quý để đầu tư hay trang sức, mà đã trở thành một tài sản chiến lược quan trọng trong cuộc cạnh tranh công nghệ và tài nguyên toàn cầu. Trong bối cảnh đó, giá kim loại quý này có thể sẽ tiến vào vùng ba chữ số sớm hơn dự đoán.
