“Siêu đô thị” không phải là phép cộng của từng địa phương riêng lẻ
Chia sẻ tại hội thảo mới đây, GS.TS Nguyễn Đức Thuận cho rằng, sau sáp nhập, TP. Hồ Chí Minh không chỉ thay đổi về hình hài, mà đang chuẩn bị thay đổi về tầm vóc: Từ một đô thị lớn đến khát vọng siêu đô thị toàn cầu.
Sự tích hợp không gian phát triển giữa TP.HCM với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu đã hình thành một không gian đô thị mới rộng khoảng 6.700 km2, với quy mô dân số hơn 14 triệu người. Theo GS.TS Nguyễn Đức Thuận, điều đáng nói không phải chỉ là những con số mà quan trọng hơn là lần đầu tiên Việt Nam sở hữu một không gian phát triển có khả năng hội tụ đồng thời nhiều lợi thế chiến lược: trung tâm công nghiệp và sản xuất công nghệ cao, cảng biển nước sâu, hệ thống logistics quốc tế, trung tâm tài chính – dịch vụ và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đó là nền tảng để TP.HCM trở thành cửa ngõ giao thương quốc tế của toàn khu vực phía Nam, đồng thời từng bước khẳng định vị thế cạnh tranh với các siêu đô thị hàng đầu châu Á. Song, một siêu đô thị không được tạo nên chỉ bằng việc ghép ba địa phương thành một không gian lớn hơn mà được tạo nên bởi khả năng kết nối các nguồn lực ấy thành một chỉnh thể phát triển thống nhất, nơi giá trị tạo ra lớn hơn rất nhiều so với phép cộng của từng địa phương riêng lẻ.
Theo GS.TS Thuận, quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, không chỉ là bản đồ cấu trúc đô thị bền vững mà còn tạo ra những động lực tăng trưởng mới chuyên biệt theo các cực phát triển, đẩy mạnh kinh tế đô thị và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Tuy nhiên, tầm nhìn 100 năm đòi hỏi chúng ta phải vượt ra khỏi tư duy nhiệm kỳ và chu kỳ thị trường ngắn hạn. Những quyết định được đưa ra hôm nay sẽ định hình diện mạo TP.HCM của nhiều thế hệ mai sau.
Tầm vóc của một siêu đô thị phải đuợc đo bằng bốn tiêu chí cốt lõi: thực lực kinh tế, năng lực cạnh tranh quốc tế, khả năng kết nối hạ tầng và chất lượng sống của người dân. Nếu không gian phát triển vẫn bị chia cắt, hạ tầng thiếu đồng bộ và chất lượng sống không được cải thiện tương xứng, quy mô lớn có thể trở thành áp lực.
Ngược lại, khi hạ tầng, nguồn lực và các cực kinh tế được tổ chức thành một hệ sinh thái liên kết, sức mạnh của toàn đô thị sẽ vượt xa tổng giá trị của từng thành phần.
“Siêu cơ hội” nhưng không chia đều cho tất cả
Để hiện thực hóa khát vọng "siêu đô thị", GS.TS Nguyễn Đức Thuận nhấn mạnh TP.HCM cần giải quyết ba bài toán cấu trúc.
Thứ nhất, tổ chức không gian đa cực, đa trung tâm. Một siêu đô thị không thể phát triển theo mô hình “một trung tâm – nhiều vùng ven”. Thành phố cần xác định rõ vai trò của từng cực phát triển: trung tâm tài chính, trung tâm công nghiệp, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm logistics, trung tâm cảng biển hay các trung tâm du lịch. Điều quan trọng là tạo ra sự liên kết và cộng hưởng giữa các cực tăng trưởng, thay vì cạnh tranh hoặc phát triển phân mảnh.
Thứ hai, phát triển đô thị dựa trên hạ tầng. Metro, đường vành đai, cao tốc, cảng biển, sân bay… là hệ tuần hoàn của siêu đô thị. Nhưng xây dựng hạ tầng mới chỉ là điều kiện cần.
Điều kiện đủ là tổ chức không gian đô thị xoay quanh hạ tầng; phát triển theo mô hình TOD để mỗi nhà ga, mỗi đầu mối giao thông trở thành trung tâm tích hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ, việc làm và không gian công cộng. Nói cách khác, hạ tầng không chỉ phục vụ đô thị, hạ tầng còn kiến tạo nên đô thị.
Thứ ba, quản trị thông minh và thích ứng bền vững. Một siêu đô thị phải có năng lực chống chịu trước biến đổi khí hậu, dịch chuyển chuỗi cung ứng và những biến động toàn cầu.
Nhìn ở tầm vĩ mô, GS.TS Nguyễn Đức Thuận phân tích, khi các điều kiện này được hiện thực hóa, cấu trúc đô thị sẽ thay đổi, kéo theo đó là cấu trúc kinh tế cũng thay đổi. Những tuyến metro mở ra những trung tâm thương mại mới. Những vành đai và cao tốc tạo nên các hành lang công nghiệp – logistics mới. Những cực đổi mới sáng tạo hình thành những thị trường lao động và hệ sinh thái doanh nghiệp mới. Đó chính là nguồn gốc của “siêu cơ hội”.
Thế nhưng, "siêu cơ hội" không phải là những cơn sốt đất hay những chu kỳ đầu cơ ngắn hạn. Cơ hội bền vững chỉ đến với những người có khả năng đọc quy hoạch như đọc bản đồ của dòng vốn, của tri thức, của hạ tầng và của giá trị kinh tế tương lai. "Một quy hoạch có tầm nhìn 100 năm không thể được tiếp cận bằng tư duy của một chu kỳ bất động sản. Siêu đô thị có thể tạo ra siêu cơ hội, nhưng cơ hội sẽ không chia đều cho tất cả", GS.TS Thuận nhấn mạnh.
Theo đó, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực đọc quy hoạch, hiểu mối quan hệ giữa hạ tầng, dân cư, việc làm và các cực kinh tế; chuẩn bị năng lực tài chính, quản trị và phát triển dự án đủ dài hạn để đồng hành cùng quá trình kiến tạo đô thị. Nhà đầu tư cũng cần chuyển từ câu hỏi “đâu là điểm nóng hôm nay?” sang câu hỏi “đâu sẽ là trung tâm tạo giá trị của ngày mai?”
Cơ hội sẽ thuộc về những doanh nghiệp nhìn thấy sự dịch chuyển trước khi nó trở thành xu hướng; những nhà đầu tư nhận ra giá trị trước khi thị trường gọi tên giá trị đó.
"Siêu đô thị không chỉ được xây dựng bằng chính sách hay ngân sách công; siêu đô thị được kiến tạo bởi sự đồng hành giữa Nhà nước, chuyên gia, doanh nghiệp và toàn xã hội", GS.TS Nguyễn Đức Thuận nói.
