Từ Sabeco, Nhựa Bình Minh đến Thiên Long: Những thương hiệu Việt lần lượt đổi chủ
Động thái rút lui của gia đình nhà sáng lập Cô Gia Thọ tại Thiên Long để nhường chỗ cho cổ đông ngoại Tập đoàn Kokuyo (Nhật Bản) đánh dấu thêm một thương hiệu Việt sắp về tay nước ngoài. Song song với hoạt động chuyển giao về mặt quản trị, cơ cấu cổ đông của Thiên Long cũng đang có sự thay đổi lớn.
Ngày 6/11 vừa qua, Kokuyo đã hoàn tất việc nhận chuyển nhượng toàn bộ cổ phần tại CTCP Đầu tư Thiên Long An Thịnh (TLAT), qua đó gián tiếp nắm giữ 46,82% vốn của Thiên Long. Tập đoàn Nhật Bản tiếp tục kế hoạch thâu tóm công bố từ cuối năm 2025, dự kiến chào mua công khai thêm 18,19% cổ phần TLG để nâng tỷ lệ sở hữu lên trên 65%, đưa Thiên Long trở thành công ty con.
Thương vụ Thiên Long không phải trường hợp cá biệt. Trong nhiều năm qua, một loạt doanh nghiệp sản xuất có thương hiệu lâu đời tại Việt Nam đã lần lượt đón các cổ đông nước ngoài nắm quyền chi phối.
Màn đổi chủ đình đám nhất phải kể đến thương vụ Sabeco (mã SAB) về tay ThaiBev của tỷ phú Thái Lan Charoen Sirivadhanabhakdi từ năm 2017. Thời điểm đó, tập đoàn Thái Lan đã chi đến hơn 5 tỷ USD để nắm quyền chi phối doanh nghiệp hàng đầu ngành bia Việt Nam. Đến nay, ThaiBev đang nắm khoảng 54% vốn thông qua công ty con Vietnam Beverage.
Trong lĩnh vực nhựa, SCG của Thái Lan đã trở thành cổ đông chi phối tại Nhựa Bình Minh (mã BMP) với tỷ lệ sở hữu khoảng 55%. Tương tự, Bibica – một thương hiệu bánh kẹo gắn bó với người tiêu dùng Việt Nam – cũng đã chuyển sang quyền kiểm soát của Tập đoàn Momogi (Indonesia), với tỷ lệ sở hữu gần như toàn bộ.
Làn sóng thâu tóm diễn ra rầm rộ nhất trong ngành dược. Hàng loạt tên tuổi như Dược Hậu Giang, Domesco, Imexpharm, Pymepharco đều đang có cổ đông nước ngoài nắm quyền chi phối. Thậm chí, Pymepharco còn được cổ đông Đức mua lại hoàn toàn sau đó huỷ niêm yết và rời sàn chứng khoán.
Điểm chung của những thương vụ này là nhà đầu tư ngoại không chỉ tham gia với vai trò cổ đông tài chính, mà còn nắm giữ tỷ lệ đủ lớn để có tiếng nói quyết định đối với chiến lược và hoạt động của doanh nghiệp. Bên cạnh những thương hiệu đã chuyển giao quyền kiểm soát, nhiều doanh nghiệp lớn khác có cổ đông chiến lược nước ngoài.
Tại Vinamilk, F&N – tập đoàn thuộc hệ sinh thái ThaiBev – tiếp tục củng cố vị thế thông qua thương vụ mua hơn 96 triệu cổ phiếu VNM vào tháng 12/2025, với tổng giá trị khoảng 6.011 tỷ đồng. Giao dịch đưa tỷ lệ sở hữu trực tiếp của F&N Dairy Investments lên 22,29%, trong khi tỷ lệ sở hữu tính theo nhóm cổ đông liên quan của F&N lên đến gần 25%.
Bán ròng trên sàn, nhưng không tiếc tiền thâu tóm doanh nghiệp sản xuất
Điều đáng chú ý là làn sóng gia tăng sở hữu tại các doanh nghiệp sản xuất diễn ra trong bối cảnh dòng vốn nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam đang có xu hướng ngược lại. Từ đầu năm đến nay, khối ngoại đã bán ròng gần 124.000 tỷ đồng trên HoSE, xấp xỉ mức kỷ lục ghi nhận trong năm ngoái.
Lần gần nhất dòng tiền ngoại đổ vào chứng khoán Việt Nam thực sự đáng kể đã cách đây gần 4 năm, vào giai đoạn cuối 2022 đầu 2023. Khi đó, thị trường chứng khoán Việt Nam đã lao dốc mạnh xuống mức định giá thấp lịch sử sau khủng hoảng trái phiếu và vụ việc Vạn Thịnh Phát. Sau 4 năm, tổng giá trị bán ròng đã lên đến 365.000 tỷ đồng.
Áp lực rút vốn kéo dài cũng khiến tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam chỉ còn khoảng 11%, mức thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây. Với xu hướng bán ròng chưa có dấu hiệu đảo chiều. Con số này được dự báo sẽ còn tiếp tục giảm xuống trong thời gian tới.
Diễn biến này tạo ra một sự tương phản đáng chú ý: trong khi nhà đầu tư ngoại liên tục thu hẹp danh mục cổ phiếu trên thị trường, các thương vụ mua bán và sáp nhập doanh nghiệp vẫn diễn ra với quy mô lớn. Thậm chí, không ít tập đoàn còn sẵn sàng chi hàng nghìn tỷ đồng để gia tăng quyền sở hữu tại những doanh nghiệp sản xuất trong nước.
Sự khác biệt nằm ở mục tiêu đầu tư. Trên thị trường chứng khoán, dòng vốn có thể dịch chuyển nhanh chóng theo biến động tỷ giá, lãi suất, triển vọng kinh tế và chiến lược phân bổ tài sản toàn cầu. Trong khi đó, một thương vụ M&A thường hướng tới mục tiêu dài hạn hơn: sở hữu thương hiệu, năng lực sản xuất, hệ thống phân phối và vị thế thị trường.
Nói cách khác, việc bán ròng cổ phiếu không đồng nghĩa nhà đầu tư nước ngoài mất đi sự quan tâm đối với nền kinh tế Việt Nam. Họ có thể giảm tỷ trọng đầu tư tài chính nhưng vẫn nhìn thấy cơ hội ở những doanh nghiệp cụ thể thông qua hình thức sở hữu trực tiếp. Thực tế, xu hướng này không chỉ xuất hiện ở các doanh nghiệp niêm yết.
Nhiều thương hiệu Việt ngoài sàn chứng khoán cũng về tay nước ngoại
Một trong những thương vụ đáng chú ý gần đây là việc SCG Packaging (SCGP) hoàn tất mua lại 30% cổ phần còn lại tại Nhựa Duy Tân vào tháng 6/2025 đển nâng tỷ lệ sở hữu lên 100%. Việc tiếp tục mua nốt phần vốn còn lại cho thấy chiến lược mở rộng hoạt động trong lĩnh vực bao bì tiêu dùng tại Việt Nam của tập đoàn Thái Lan.
Trong lĩnh vực thức ăn chăn nuôi, năm 2021, De Heus (Hà Lan) đạt thỏa thuận kiểm soát toàn bộ mảng kinh doanh thức ăn chăn nuôi liên quan của MNS Feed, bao gồm 100% ANCO và 75,2% Proconco. Thương vụ này giúp De Heus mở rộng đáng kể hoạt động tại Việt Nam, đồng thời cho phép Masan MEATLife tập trung hơn vào lĩnh vực thịt có thương hiệu.
Nhìn xa hơn, câu chuyện chuyển dịch quyền sở hữu trong ngành sản xuất đã xuất hiện từ nhiều năm trước. Năm 2015, Mondelez International hoàn tất mua 80% mảng kinh doanh bánh kẹo của Kinh Đô với giá khoảng 370 triệu USD. Giao dịch đưa những thương hiệu quen thuộc như Kinh Đô, Cosy, Solite và AFC vào hệ sinh thái của tập đoàn thực phẩm Mỹ.
Không chỉ trong lĩnh vực sản xuất, y tế cũng là một trong những lĩnh vực chứng kiến sự gia tăng hiện diện của dòng vốn ngoại thông qua các thương vụ mua bán, sáp nhập (M&A). Làn sóng này thể hiện rõ qua hàng loạt thương vụ đáng chú ý giai đoạn 2023–2024.
Khi đó, Thomson Medical Group (Singapore) chi 381,4 triệu USD (hơn 9.000 tỷ đồng) để thâu tóm Bệnh viện FV; Raffles Medical Group (Singapore) mua lại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH) với giá trị khoảng 45,6 triệu USD; quỹ đầu tư Mỹ KKR nắm quyền kiểm soát Medical Saigon Group – hệ thống Bệnh viện Mắt Sài Gòn; trong khi Warburg Pincus rót 100 triệu USD vào Bệnh viện Xuyên Á.
Những thương vụ này có điểm chung là nhà đầu tư nước ngoài đều hướng tới quyền sở hữu các tài sản kinh doanh thực tế: nhà máy, dây chuyền, thương hiệu, công nghệ, mạng lưới phân phối và tệp khách hàng. Điều này cũng lý giải tại sao một số thương vụ có quy mô gây sốc.
Thực tế, việc các doanh nghiệp Việt trở thành mục tiêu M&A cũng phản ánh một lợi thế nhất định của thị trường trong nước. Thay vì phải mất nhiều năm xây dựng nhà máy, phát triển thương hiệu và thiết lập hệ thống phân phối, các tập đoàn nước ngoài có thể nhanh chóng mở rộng quy mô bằng cách mua lại doanh nghiệp đã có sẵn nền tảng.
Ở chiều ngược lại, M&A cũng mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản trị và thị trường quốc tế cho doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, khi tỷ lệ sở hữu dần dịch chuyển, quyền quyết định đối với chiến lược phát triển và phân bổ nguồn lực của những thương hiệu từng được xây dựng bởi doanh nghiệp Việt cũng sẽ thay đổi.
Nhìn chung, dòng vốn ngoại không thật sự rút khỏi Việt Nam như những gì con số giá trị bán ròng trên sàn chứng khoán phản ánh. Khối ngoại đang thể hiện rõ hai trạng thái có phần trái ngược, thận trọng hơn với cổ phiếu trên thị trường chứng khoán, nhưng vẫn sẵn sàng xuống tiền để sở hữu những doanh nghiệp có vị thế trong lĩnh vực sản xuất.
