Từ động lực tăng trưởng, trái phiếu chiếm gần 66% mức giảm danh mục tự doanh
Theo tổng hợp từ báo cáo tài chính của 42 công ty chứng khoán (CTCK) có cổ phiếu niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán, tổng danh mục tự doanh tại ngày 30/9/2026 đạt 353.688 tỷ đồng, giảm khoảng 5.130 tỷ đồng, tương đương 1,43% so với cuối quý II. Sau giai đoạn mở rộng mạnh, quy mô đầu tư tài chính của các CTCK đã thu hẹp trở lại, trong đó trái phiếu đóng góp phần lớn mức giảm.
Cụ thể, giá trị trái phiếu nắm giữ giảm khoảng 3.382 tỷ đồng, từ 155.701 tỷ đồng xuống còn 152.320 tỷ đồng, chiếm gần 66% mức giảm ròng của toàn danh mục. Chỉ một quý trước, trái phiếu còn là động lực chính thúc đẩy các CTCK gia tăng quy mô đầu tư tài chính. Sang quý III, xu hướng này đã đảo chiều khi giá trị trái phiếu nắm giữ giảm trở lại.
Dù giảm 2,17% so với cuối quý II, trái phiếu vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong danh mục tự doanh, ở mức 43,1%, so với 43,4% của quý trước. Quy mô nắm giữ trái phiếu tiếp tục gấp khoảng 2,2 lần cổ phiếu. Trong khi đó, danh mục cổ phiếu chỉ tăng khoảng 260 tỷ đồng, lên 69.402 tỷ đồng, tương đương 19,6% tổng danh mục.
Diễn biến này xuất hiện trong bối cảnh thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) hạ nhiệt. Theo FiinGroup, tổng giá trị phát hành mới trong quý III/2026 đạt 166.000 tỷ đồng, giảm 30,9% so với quý II, trong đó nhóm bất động sản giảm 55,7%. Dù phát hành chững lại, lãi suất vẫn neo cao. Riêng tháng 9, lãi suất phát hành bình quân trái phiếu ngân hàng đạt 8,9%/năm, ở vùng cao nhất ba năm, còn nhóm bất động sản đạt 11,3%/năm.
Mặt bằng lãi suất phát hành cao có thể tạo sức ép lên giá những trái phiếu lãi suất cố định được nắm giữ từ trước, nếu lợi suất yêu cầu trên thị trường tăng theo. Điều này làm gia tăng rủi ro định giá, nhất là với các khoản đầu tư có kỳ hạn dài, đồng thời có thể khiến CTCK thận trọng hơn khi mở rộng danh mục. Cùng với lượng phát hành mới giảm, những yếu tố này phần nào lý giải bối cảnh trái phiếu không còn đóng vai trò thúc đẩy tăng trưởng tự doanh như quý trước.
Sự điều chỉnh còn thể hiện ở các khoản mục tài sản tài chính. Nhóm ghi nhận thông qua lãi/lỗ (FVTPL) giảm khoảng 3.596 tỷ đồng, tài sản tài chính sẵn sàng để bán (AFS) giảm hơn 2.200 tỷ đồng, trong khi các khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn (HTM) tăng khoảng 750 tỷ đồng. Mức thu hẹp tập trung tại FVTPL và AFS, hai nhóm chiếm phần lớn quy mô đầu tư tài chính của các CTCK.
Xét theo quy mô doanh nghiệp, SSI tiếp tục dẫn đầu với danh mục tự doanh hơn 48.363 tỷ đồng, tiếp đến là VPBankS với 36.040 tỷ đồng và TCBS với 32.520 tỷ đồng. Cả ba đều thu hẹp tổng danh mục trong quý III, dù mức độ và cơ cấu biến động khác nhau. Ở chiều tăng, VPS mở rộng thêm gần 3.881 tỷ đồng, mức tăng lớn nhất trong nhóm được thống kê, còn VIX tăng hơn 2.184 tỷ đồng.
TCBS giảm gần 7.000 tỷ trái phiếu, trong khi SSI tăng hơn 4.800 tỷ
Biến động lớn nhất trong quý III đến từ CTCK Kỹ thương (TCBS), với danh mục trái phiếu giảm tới 6.923 tỷ đồng, tương đương 21,6%, xuống còn khoảng 25.056 tỷ đồng vào cuối tháng 9. Riêng mức giảm tại TCBS đã lớn hơn gấp đôi mức giảm ròng trái phiếu của toàn bộ 42 CTCK, trong khi nhiều doanh nghiệp khác vẫn tiếp tục gia tăng nắm giữ. Điều này cho thấy sự thu hẹp của toàn nhóm chịu ảnh hưởng đáng kể từ một số doanh nghiệp lớn, thay vì diễn ra đồng đều trên toàn ngành.
Sau đợt thu hẹp, TCBS vẫn dẫn đầu về quy mô trái phiếu đầu tư, chiếm khoảng 16,4% tổng giá trị trái phiếu của nhóm CTCK được thống kê. Phần lớn nằm trong danh mục AFS, với khoảng 22.894 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp chưa niêm yết tại ngày 30/9. Việc giảm quy mô trái phiếu nắm giữ diễn ra trong bối cảnh hoạt động phân phối và giao dịch trái phiếu của công ty vẫn tăng trưởng.
Theo công bố của TCBS, trong quý III, công ty phân phối hơn 45.600 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp, tăng 144% so với cùng kỳ năm trước. Giá trị giao dịch trên nền tảng trái phiếu thứ cấp iConnect đạt khoảng 11.000 tỷ đồng, tăng 59% so với cùng kỳ và 41% so với quý II. Thu nhập thuần từ kinh doanh nguồn vốn và phân phối trái phiếu đạt 1.155 tỷ đồng, tăng 1% so với cùng kỳ. Như vậy, hoạt động dịch vụ trái phiếu tiếp tục mở rộng trong khi giá trị trái phiếu trực tiếp nắm giữ trên bảng cân đối giảm mạnh.
Diễn biến tại TCBS cho thấy quy mô trái phiếu tự doanh không phản ánh đầy đủ hoạt động kinh doanh trái phiếu của một CTCK. Bên cạnh đầu tư trực tiếp, doanh nghiệp còn tham gia tư vấn phát hành, phân phối, giao dịch và kinh doanh nguồn vốn. Do đó, việc giảm danh mục nắm giữ không đồng nghĩa với sự thu hẹp của toàn bộ hoạt động kinh doanh trái phiếu.
Trái ngược với TCBS, SSI gia tăng đầu tư vào nhóm tài sản này, với giá trị trái phiếu tăng thêm khoảng 4.818 tỷ đồng, tương đương 27,1%, lên 22.603 tỷ đồng vào cuối tháng 9. Nhờ đó, SSI vượt VPBankS để trở thành CTCK có danh mục trái phiếu lớn thứ hai, chỉ sau TCBS.
Tại SSI, trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi tiếp tục chiếm phần lớn danh mục FVTPL, lần lượt đạt gần 19.700 tỷ đồng và hơn 22.300 tỷ đồng. Hai nhóm tài sản này có quy mô vượt xa cổ phiếu, duy trì tỷ trọng lớn của các công cụ thu nhập cố định và thị trường tiền tệ trong hoạt động đầu tư tài chính của công ty.
Cùng với SSI, LPBankS tăng thêm khoảng 1.239 tỷ đồng trái phiếu, Vietcap tăng 1.186 tỷ đồng, VPS tăng 1.044 tỷ đồng và HSC tăng 1.011 tỷ đồng. Ở chiều giảm, TPS thu hẹp khoảng 1.146 tỷ đồng, SHS giảm 861 tỷ đồng và VPBankS giảm 847 tỷ đồng. Các khoản tăng thêm tại SSI cùng nhiều CTCK khác đã bù đắp đáng kể mức giảm của TCBS, đưa mức thu hẹp ròng của toàn nhóm về khoảng 3.382 tỷ đồng.
Đến cuối quý III, TCBS, SSI, VPBankS, VNDIRECT và HSC là năm CTCK có quy mô trái phiếu nắm giữ lớn nhất, với tổng giá trị khoảng 89.182 tỷ đồng, chiếm 58,5% danh mục trái phiếu của 42 doanh nghiệp. Riêng TCBS và SSI nắm giữ gần một phần ba tổng giá trị trái phiếu toàn nhóm. Mức độ tập trung này khiến biến động danh mục tại các công ty lớn có ảnh hưởng đáng kể đến số liệu tổng hợp toàn ngành.
Danh mục cổ phiếu gần như đi ngang, nhiều khoản đầu tư ghi nhận chênh lệch định giá lớn
Trong khi trái phiếu giảm quy mô, danh mục cổ phiếu của các CTCK gần như đi ngang trong quý III. Tuy nhiên, từng khoản đầu tư lại ghi nhận mức chênh lệch đáng kể giữa giá trị hợp lý và giá vốn, nổi bật là các vị thế IDP, KDH tại Vietcap hay SHB, TCD tại SHS. Những khoản chênh lệch này phản ánh sự khác biệt về biến động giá trị của từng tài sản, dù quy mô cổ phiếu toàn nhóm không thay đổi nhiều.
Tại Vietcap, cổ phiếu Sữa Quốc tế Lof (IDP) có giá trị hợp lý gần 2.109 tỷ đồng vào cuối tháng 9, cao hơn khoảng 1.668 tỷ đồng so với giá vốn 441 tỷ đồng. Giá trị khoản đầu tư này cao gấp gần 4,8 lần giá vốn, trở thành một trong những vị thế cổ phiếu nổi bật nhất của công ty.
Cùng thuộc danh mục AFS, cổ phiếu Khang Điền (KDH) ghi nhận giá trị hợp lý khoảng 528 tỷ đồng, thấp hơn gần 402 tỷ đồng so với giá vốn 930 tỷ đồng. Hai khoản đầu tư vào FPT và MWG cũng có chênh lệch âm, lần lượt hơn 216 tỷ đồng và khoảng 74 tỷ đồng. Danh mục Vietcap vì thế ghi nhận chênh lệch định giá lớn ở cả hai chiều, trải rộng trên các lĩnh vực tiêu dùng, bất động sản, công nghệ và bán lẻ.
Tại SHS, cổ phiếu SHB có giá trị hợp lý gần 770 tỷ đồng, cao hơn khoảng 494 tỷ đồng so với giá vốn 275 tỷ đồng. Đáng chú ý, khoản đầu tư vào TCD thuộc cùng danh mục AFS chỉ còn giá trị hợp lý khoảng 12,3 tỷ đồng, trong khi giá vốn lên tới 200 tỷ đồng, tương ứng chênh lệch âm gần 188 tỷ đồng. Hai vị thế này cho thấy sự khác biệt đáng kể về giá trị ghi nhận ngay trong cùng một nhóm tài sản.
SHS còn nắm giữ HPG, CTG, FRT và VPB trong danh mục FVTPL. Riêng HPG có giá vốn gần 99,6 tỷ đồng nhưng giá trị hợp lý khoảng 82,6 tỷ đồng, thấp hơn gần 17 tỷ đồng. CTG cũng ghi nhận chênh lệch âm, trong khi FRT và VPB có giá trị hợp lý cao hơn giá vốn tại thời điểm cuối quý.
Với SSI, các khoản đầu tư cổ phiếu có quy mô khiêm tốn hơn so với phần tài sản phân bổ vào trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi. Danh mục FVTPL có sự hiện diện của MSB, VIC, MWG, FPT và HPG, trong đó MSB nổi bật với giá vốn gần 273 tỷ đồng và giá trị hợp lý hơn 311 tỷ đồng, tương ứng chênh lệch dương gần 39 tỷ đồng.
Ở những vị thế còn lại, FPT có giá trị hợp lý khoảng 58,1 tỷ đồng, thấp hơn gần 1,7 tỷ đồng so với giá vốn. HPG ghi nhận chênh lệch âm khoảng 1,8 tỷ đồng, còn MWG thấp hơn giá vốn khoảng 93 triệu đồng. So với các khoản đầu tư lớn tại Vietcap và SHS, những vị thế cổ phiếu được SSI công bố chi tiết có quy mô nhỏ hơn nhiều, phù hợp với cơ cấu tài sản tài chính tập trung chủ yếu vào trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi.
