Những biến động dữ dội gần đây trên thị trường tài chính bắt nguồn từ làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy nhu cầu tìm kiếm các tài sản trú ẩn an toàn truyền thống.
Tuy nhiên, kim loại quý được xem là kênh phòng vệ lâu đời nhất thế giới là vàng lại trở thành một ngoại lệ bất ngờ.
Nỗi lo về tính bền vững và khả năng sinh lời của làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đã kéo hai chỉ số S&P 500 và Nasdaq của Mỹ rời mức đỉnh kỷ lục.
Tình trạng này thúc đẩy giới đầu tư nhanh chóng tìm nơi bảo vệ dòng vốn ở các kênh quen thuộc như trái phiếu kho bạc Mỹ, đồng USD, đồng franc Thụy Sĩ và đồng yen Nhật Bản. Trái lại, dòng tiền gần như thờ ơ với vàng.
Ngày 30/10, giá vàng giảm xuống dưới 4.000 USD/ounce, mức thấp nhất trong một năm. Sự sụt giảm này diễn ra ngay cả trong bối cảnh có vẻ thuận lợi cho kim loại quý: giá cổ phiếu giảm, lợi suất trái phiếu đi xuống và thị trường bớt kỳ vọng Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất.
Ngay cả sự suy yếu kéo dài của bitcoin cùng vụ tấn công mạng trị giá 6,3 tỷ USD nhằm vào sàn giao dịch Binance vào tuần trước cũng không thể tạo lực đỡ cho giá vàng.
Thậm chí, căng thẳng địa chính trị kéo dài suốt tám tháng qua giữa Mỹ và Iran cũng không giúp kim loại quý này phát huy vai trò phòng ngừa rủi ro lạm phát như thường thấy.
Từ kênh trú ẩn thành tài sản đầu cơ
Trên thực tế, các ngân hàng trung ương - vốn là nhóm nhà đầu tư thận trọng nhất - đã đẩy mạnh mua vàng trong vài năm gần đây.
Số liệu Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) công bố ngày 3/11 cho thấy lượng vàng các ngân hàng trung ương mua vào trong quý 3/2026 tăng 42% lên 321 tấn, mức cao nhất kể từ quý 4/2024. Ba Lan và Trung Quốc dẫn đầu nhóm các nước mua vàng có công bố chính thức.
Tuy nhiên, giới quan sát nhận định động thái này phản ánh nhu cầu đa dạng hóa dự trữ ngoại hối để giảm phụ thuộc vào đồng USD nhiều hơn là niềm tin vào tính an toàn của vàng.
Một nghiên cứu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) công bố hồi tháng 7 kết luận rằng vàng không phải công cụ đáng tin cậy để phòng ngừa biến động của thị trường chứng khoán. Ngoài ra, đặc tính trú ẩn của kim loại quý này cũng không phải lúc nào cũng phát huy tác dụng.
Không những không còn đảm nhiệm tốt vai trò tích lũy giá trị, vàng ngày càng bị chi phối bởi các giao dịch mang tính đầu cơ. Điển hình như vào cuối tháng 1/2026, khi giá vàng chạm đỉnh lịch sử 5.595 USD/ounce, mức độ biến động trong tuần của kim loại này đã vọt lên tới 90%. Mức này ngang với các “cổ phiếu meme,” tức loại cổ phiếu tăng giảm thất thường theo trào lưu trên mạng xã hội.
Hiện giá vàng và giá cổ phiếu ngày càng có xu hướng đi cùng chiều. Các chuyên gia của ngân hàng Standard Chartered ước tính hệ số tương quan giữa vàng và chỉ số S&P 500 đã lên 0,48 nếu tính trong ba tháng và 0,69 nếu tính trong một tháng. Hệ số càng gần 1, hai tài sản càng biến động sát nhau.
Cơ hội phục hồi còn bỏ ngỏ
Sau khi đạt mức tăng mạnh nhất kể từ thập niên 1970 là 65% trong năm 2025, giá vàng được dự liệu sẽ điều chỉnh trong năm nay. Kể từ khi xung đột với Iran bùng phát ngày 28/2, vàng đã mất khoảng 25% giá trị. Giá năng lượng tăng vọt và kỳ vọng chính sách tiền tệ thắt chặt hơn đã làm giảm sức hấp dẫn của loại tài sản không sinh lời này.
Tính chung từ đầu năm đến nay, giá vàng cũng giảm 9%. Theo dữ liệu từ ngân hàng Bank of America (BofA), vàng hiện là tài sản có hiệu suất sinh lời kém nhất trong danh mục 14 nhóm tài sản tài chính lớn trên thế giới, thậm chí thua kém cả các loại trái phiếu chính phủ.
Giới quan sát chỉ ra rằng với những người có niềm tin giá tài sản sẽ phục hồi về mức bình quân sau khi giảm quá mạnh, vàng có thể sắp bật tăng. Vàng hiện là nhóm tài sản bị bán quá mức nhất trong bảng xếp hạng của BofA, với giá thấp hơn khoảng 10% so với đường trung bình 200 ngày.
Tuy nhiên, động lực phục hồi khó đến từ những cú sốc mới trên thị trường chứng khoán. Nếu giá cổ phiếu giảm mạnh và gây ra tình trạng khan hiếm thanh khoản, nhà đầu tư nhiều khả năng sẽ bán vàng để thu hồi tiền mặt thay vì mua vào.
Các chuyên gia của ngân hàng Standard Chartered cho rằng trong ngắn hạn, vai trò là tài sản dễ bán để có thanh khoản sẽ lấn át vai trò trú ẩn an toàn của vàng. Kịch bản đó đặt ra câu hỏi liệu kim loại quý này có còn là "bến đỗ an toàn" đáng tin cậy cho nhà đầu tư mỗi khi thị trường nổi sóng gió hay không.
