Ngân hàng cổ phần giữ vai trò đầu tàu về quy mô
Quy mô tài sản của hệ thống ngân hàng tiếp tục mở rộng, phản ánh vai trò ngày càng lớn của khu vực tín dụng trong quá trình luân chuyển vốn của nền kinh tế. Tuy nhiên, điều đáng chú ý trong bức tranh 9 tháng năm 2026 không đơn thuần nằm ở con số tăng trưởng 2 chữ số, mà ở cách dòng vốn đang tập trung, phân bổ và tạo ra những áp lực mới đối với an toàn hoạt động ngân hàng.
Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cho thấy, tính đến ngày 30/9/2026, tổng tài sản có của toàn hệ thống TCTD đạt 30.892.302 tỷ đồng, tăng 10,06% so với cuối năm 2025. Cùng thời điểm, vốn điều lệ toàn hệ thống đạt 1.372.904 tỷ đồng, tăng 7,47%. Đây là mức mở rộng đáng kể, cho thấy năng lực cung ứng vốn của hệ thống ngân hàng tiếp tục được củng cố trong bối cảnh nhu cầu tín dụng gia tăng.
Đặt trong tương quan với tăng trưởng tín dụng, bức tranh này càng cho thấy vai trò trung tâm của hệ thống ngân hàng. Đến ngày 30/9/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ. Trong khi GDP 9 tháng tăng 9,01%, nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh và đầu tư tiếp tục tạo động lực mở rộng bảng cân đối của các tổ chức tín dụng.
Xét theo cơ cấu, nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu với tổng tài sản đạt 14.675.681 tỷ đồng, tăng 13,39%. Quy mô này chiếm gần 47,5% tổng tài sản toàn hệ thống, cho thấy khu vực ngân hàng cổ phần đang nắm giữ vị trí ngày càng quan trọng trong hoạt động trung gian tài chính.
Động lực tăng trưởng của nhóm này đến từ mạng lưới khách hàng rộng, khả năng phát triển sản phẩm, mở rộng tín dụng bán lẻ, doanh nghiệp và đa dạng hóa dịch vụ. Đặc biệt, quá trình số hóa hoạt động ngân hàng cùng sự phát triển của các hệ sinh thái tài chính đang tạo điều kiện để nhiều ngân hàng gia tăng quy mô khách hàng và mở rộng nguồn thu.
Đứng thứ hai là nhóm ngân hàng thương mại nhà nước, với tổng tài sản 11.989.338 tỷ đồng, tăng 6,71%. Nhóm này bao gồm: Agribank, VietinBank, Vietcombank và BIDV. Dù tốc độ tăng thấp hơn mặt bằng chung, quy mô gần 12 triệu tỷ đồng tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột của các ngân hàng có vốn nhà nước trong cung ứng tín dụng, điều tiết dòng vốn và hỗ trợ các chương trình phát triển kinh tế.
Trong khi đó, nhóm ngân hàng liên doanh và nước ngoài đạt 2.430.545 tỷ đồng, tăng 2,44%. Diễn biến này cho thấy tốc độ mở rộng tài sản giữa các khu vực ngân hàng chưa đồng đều. Sự khác biệt về chiến lược kinh doanh, khẩu vị rủi ro, phân khúc khách hàng và điều kiện huy động vốn là những yếu tố có thể tạo nên khoảng cách tăng trưởng.
Nhóm ngân hàng chuyển giao bắt buộc tăng tài sản 38,09%
Một điểm đáng chú ý khác là nhóm ngân hàng trách nhiệm hữu hạn một thành viên ghi nhận tốc độ tăng tổng tài sản cao nhất hệ thống, đạt 38,09%, đưa quy mô lên 554.198 tỷ đồng.
Nhóm này gồm: MBV, GPBank, VCBNeo và Vikki Bank, là những ngân hàng nằm trong diện chuyển giao bắt buộc. Mức tăng trưởng nổi bật phản ánh những thay đổi về quy mô hoạt động trong quá trình tái cơ cấu, cùng sự tham gia hỗ trợ của các ngân hàng nhận chuyển giao.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận thận trọng rằng tăng trưởng tài sản nhanh không đồng nghĩa với chất lượng tài sản được cải thiện tương ứng. Hiệu quả của quá trình tái cơ cấu phải được đánh giá trên nhiều phương diện, bao gồm khả năng xử lý nợ xấu, chất lượng tín dụng, năng lực tạo lợi nhuận, mức độ tự chủ nguồn vốn và khả năng duy trì thanh khoản. Đây mới là những thước đo thực chất đối với triển vọng phục hồi của nhóm ngân hàng này.
Đáng chú ý, tỷ lệ vốn ngắn hạn sử dụng cho vay trung, dài hạn của nhóm đạt 72,44%, cao hơn đáng kể mức trần 40% theo Thông tư số 25/2026/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Chênh lệch này đặt ra yêu cầu cần làm rõ phạm vi và phương pháp tính toán của chỉ tiêu thống kê theo nhóm, đồng thời đánh giá việc tuân thủ giới hạn an toàn tại từng tổ chức tín dụng. Không nên mặc nhiên đồng nhất tỷ lệ tổng hợp của nhóm với kết luận vi phạm của từng ngân hàng.
Tăng trưởng tài sản đặt ra bài toán chất lượng nguồn vốn
Ở góc độ an toàn hoạt động, tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR) toàn hệ thống đạt 76,07% vào cuối tháng 9/2026. Tuy nhiên, sự phân hóa giữa các nhóm khá rõ nét.
Các ngân hàng thương mại nhà nước ghi nhận LDR 82,02%, cao nhất trong những nhóm được thống kê; ngân hàng thương mại cổ phần đạt 77,01%, trong khi nhóm ngân hàng liên doanh, nước ngoài và ngân hàng trách nhiệm hữu hạn một thành viên lần lượt ở mức 44,22% và 43,97%.
LDR cao không mặc nhiên đồng nghĩa với rủi ro, bởi chỉ tiêu này còn phụ thuộc vào cơ cấu tiền gửi và đặc điểm hoạt động của từng ngân hàng. Dẫu vậy, mức độ phụ thuộc lớn hơn vào nguồn tiền gửi để tài trợ tín dụng khiến yêu cầu quản trị thanh khoản, duy trì nguồn vốn ổn định và kiểm soát chênh lệch kỳ hạn trở nên quan trọng hơn.
Tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn toàn hệ thống ở mức 28,25%; riêng ngân hàng thương mại cổ phần là 35,83%, nhóm ngân hàng nhà nước 23,69%. Sự khác biệt này phản ánh mức độ sử dụng nguồn vốn ngắn hạn trong tài trợ các khoản vay có thời hạn dài không giống nhau giữa các nhóm ngân hàng.
Việc NHNN nâng giới hạn tối đa từ 30% lên 40% theo Thông tư số 25/2026/TT-NHNN tạo thêm dư địa cho các tổ chức tín dụng cung ứng vốn trung, dài hạn. Tuy nhiên, đây cũng là điều chỉnh đòi hỏi ngân hàng phải thận trọng hơn trong quản trị kỳ hạn, tránh biến dư địa chính sách thành động lực mở rộng tín dụng thiếu kiểm soát.
Quy mô lớn phải đi cùng “sức khỏe” tài chính bền vững
Tổng tài sản tăng hơn 10% là tín hiệu tích cực đối với năng lực cung ứng vốn của hệ thống ngân hàng. Dù vậy, quy mô bảng cân đối chỉ phản ánh một phần sức mạnh tài chính. Một hệ thống ngân hàng thực sự khỏe mạnh cần đồng thời cải thiện chất lượng tài sản, củng cố vốn tự có, kiểm soát nợ xấu và nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động của thị trường.
Trong bối cảnh tín dụng tăng nhanh, lãi suất huy động chịu sức ép và nhu cầu vốn trung, dài hạn ngày càng lớn, thách thức của ngành ngân hàng không còn đơn thuần là mở rộng tài sản, mà là bảo đảm mỗi đồng vốn tăng thêm được phân bổ hiệu quả, tạo ra giá trị kinh tế và duy trì khả năng thanh toán.
Có thể nói, mốc 30,89 triệu tỷ đồng đánh dấu một bước mở rộng đáng kể của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Tuy nhiên, thước đo quan trọng hơn trong giai đoạn tiếp theo sẽ không phải là tài sản tăng nhanh đến đâu, mà là chất lượng của phần tài sản tăng thêm và khả năng chuyển hóa quy mô thành hiệu quả sinh lời, năng lực tài chính và sự ổn định dài hạn của toàn hệ thống.