Theo Bloomberg, ngày 10/4, một biến chuyển quan trọng trong hệ thống tài chính quốc tế đã được ghi nhận khi tổng dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương đạt mức kỷ lục 3.870 tỷ USD, vượt qua dự trữ tài sản bằng USD sau khi điều chỉnh còn 3.730 tỷ USD.
Đây là lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, giá trị dự trữ vàng vượt qua vị thế của đồng USD khi xét theo phương pháp điều chỉnh giá trị thực, một chỉ số phản ánh mức độ gia tăng thực sự của tài sản dự trữ thay vì chỉ bao gồm phần lãi tích lũy từ trái phiếu.
Theo các dữ kiện được phổ biến rộng rãi, kể từ năm 2022, giá trị dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương đã tăng gấp 3 lần, trong khi dự trữ USD điều chỉnh giảm khoảng 300 tỷ USD. Xu hướng này phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong chiến lược quản trị tài chính của nhiều quốc gia.
Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự chuyển hướng này là sự kiện các quốc gia phương Tây phong tỏa khoảng 300-330 tỷ USD tài sản của Nga trong bối cảnh xung đột Ukraine (U-crai-na). Sự kiện này được xem là bước ngoặt, khiến nhiều quốc gia nhận thức rõ ràng về rủi ro khi nắm giữ tài sản định danh bằng đồng USD.
Trong bối cảnh đó, vàng được xem như một tài sản không có rủi ro đối tác, không thể bị phong tỏa hoặc kiểm soát bởi bất kỳ chính phủ nào, trở thành lựa chọn chiến lược nhằm bảo vệ chủ quyền tài chính quốc gia.
Các nền kinh tế đang phát triển đóng vai trò dẫn đầu trong xu hướng tích lũy vàng, với sự tham gia của các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Ba Lan và Singapore (Xin-ga-po). Lượng mua ròng vàng của các ngân hàng trung ương đã duy trì ở mức hàng trăm tấn mỗi năm kể từ năm 2022.
Mặc dù đồng USD vẫn giữ vai trò trung tâm trong thương mại và thanh toán toàn cầu, xu hướng gia tăng tỷ trọng vàng trong dự trữ quốc gia cho thấy một hệ thống tài chính đa cực đang dần hình thành. Tỷ lệ vàng trong tổng dự trữ hiện nay được ước tính vào khoảng 24-27%, mức cao nhất trong nhiều thập niên.
Điều đáng chú ý là khái niệm “điều chỉnh giá trị” trong trường hợp này loại bỏ phần lãi thu được từ các tài sản như trái phiếu chính phủ Mỹ, qua đó cho thấy rằng trong những năm gần đây, các ngân hàng trung ương không còn tích cực gia tăng nắm giữ tài sản bằng USD, mà thay vào đó chuyển hướng sang tích lũy vàng vật chất.
Giá vàng cũng đã phản ứng mạnh mẽ trước nhu cầu này, có thời điểm vượt mức 4.000-5.000 USD/ounce trong giai đoạn 2025-2026, được hỗ trợ bởi cả nhu cầu chính thức từ ngân hàng trung ương lẫn dòng tiền đầu tư tư nhân.
Dù vậy, các chuyên gia nhận định rằng sự thay đổi này không đồng nghĩa với việc chấm dứt vai trò của đồng USD, mà phản ánh một xu hướng phòng thủ tài chính trong bối cảnh bất định địa chính trị gia tăng.
Các quốc gia hiện nay đang xây dựng cấu trúc dự trữ theo hướng tự chủ hơn, nhằm giảm thiểu rủi ro từ các biến động quốc tế và bảo đảm khả năng ứng phó trước những cú sốc kinh tế trong tương lai.
