Ảnh minh họa

Sáng 21/11/2026, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Đất đai (sửa đổi) gồm 13 chương, 112 điều, có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, thay thế Luật Đất đai năm 2024, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất theo cơ chế mới được áp dụng từ ngày 1/1/2028. Đây là hai mốc thời gian quan trọng mà người dân, nhà đầu tư và doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý.

Về dài hạn, việc hoàn thiện thể chế đất đai được kỳ vọng góp phần đưa đất đai trở thành nguồn lực phát triển hiệu quả hơn, thay vì chỉ là tài sản tích trữ hoặc nguồn lực bị đình trệ trong những dự án chậm triển khai.

Đây là một trong những đạo luật có phạm vi tác động rộng, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của hàng triệu người sử dụng đất, hoạt động đầu tư kinh doanh bất động sản cũng như nguồn thu ngân sách từ đất đai.

Thay đổi căn bản cơ chế định giá đất, bảng giá đất áp dụng từ năm 2028

Một trong những điểm mới quan trọng nhất của Luật Đất đai sửa đổi nằm ở cơ chế tài chính và định giá đất.

Theo quy định mới, Nhà nước quyết định giá đất, đồng thời hoàn thiện cơ chế xây dựng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K). Luật bỏ quy định về giá đất cụ thể và tổ chức tư vấn xác định giá đất theo cơ chế hiện hành.

Việc định giá đất phải tuân thủ 5 nguyên tắc: phù hợp với mục tiêu phát triển trong từng thời kỳ; đúng trình tự, thủ tục định giá; dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư; bảo đảm tính trung thực, khách quan.

Đáng chú ý, từ ngày 1/1/2028, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất do HĐND cấp tỉnh quyết định định kỳ 3 năm một lần. Cơ chế này thay thế việc xây dựng, điều chỉnh bảng giá đất hằng năm theo quy định hiện hành.

Bảng giá đất và hệ số K được sử dụng đồng bộ trong nhiều trường hợp, bao gồm tính các khoản thu ngân sách từ đất đai, xác định giá khởi điểm đấu giá quyền sử dụng đất, tính tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất và xác định giá trị quyền sử dụng đất trong một số trường hợp sắp xếp, chuyển đổi doanh nghiệp nhà nước.

Bên cạnh chu kỳ 3 năm, bảng giá đất và hệ số K vẫn có thể được sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh tăng hoặc giảm khi có yêu cầu quản lý hoặc khi các yếu tố như hạ tầng, quy hoạch, địa giới hành chính và điều kiện phát triển thay đổi.

Với cơ chế mới, việc định giá đất được kỳ vọng minh bạch và thống nhất hơn, giảm những vướng mắc trong quá trình xác định nghĩa vụ tài chính về đất đai.

Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI. Ảnh: Quochoi.vn

Mở rộng cơ hội cấp sổ đỏ cho đất không có giấy tờ

Một thay đổi được đông đảo người dân quan tâm là việc tháo gỡ vướng mắc trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với các trường hợp sử dụng đất lâu năm nhưng chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý.

Theo quy định mới, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ về quyền sử dụng đất nhưng đã sử dụng trước ngày 1/7/2014 có thể được xem xét cấp giấy chứng nhận nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định và không thuộc trường hợp bị loại trừ.

Đặc biệt, Luật mở rộng việc xem xét cấp giấy chứng nhận đối với trường hợp hộ gia đình, cá nhân nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trước ngày 1/8/2024 nhưng chưa thực hiện thủ tục chuyển quyền theo quy định.

Đây là điểm đáng chú ý trong bối cảnh trên thực tế tồn tại không ít giao dịch mua bán đất qua nhiều thế hệ, nhiều người sử dụng, nhưng hồ sơ chuyển nhượng chưa được hoàn tất.

Ngoài ra, Luật cũng xử lý một số tình huống pháp lý khác. Chẳng hạn, đối với đất đang có tranh chấp nhưng xác định được cụ thể phạm vi và ranh giới phần diện tích tranh chấp, phần diện tích không có tranh chấp vẫn có thể được cấp giấy chứng nhận nếu đáp ứng điều kiện tách thửa và các điều kiện pháp luật quy định.

Một điểm mới khác là hộ gia đình, cá nhân được ghi nợ tiền sử dụng đất khi cấp giấy chứng nhận lần đầu nếu có nhu cầu và thuộc trường hợp được áp dụng.

Những điều chỉnh này được kỳ vọng góp phần giải quyết các tồn đọng về hồ sơ đất đai, tăng khả năng tiếp cận quyền sử dụng đất hợp pháp và hạn chế các tranh chấp phát sinh từ giao dịch chưa hoàn thiện thủ tục.

Bồi thường khi thu hồi đất: Mở rộng lựa chọn, chú trọng ổn định cuộc sống

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tiếp tục là một trong những nội dung có tác động lớn nhất đến người dân.

Luật Đất đai sửa đổi nhấn mạnh nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng quy định pháp luật. Đồng thời, ưu tiên các đối tượng chính sách xã hội và người trực tiếp sản xuất nông nghiệp.

Đáng chú ý, phương thức bồi thường được mở rộng theo hướng linh hoạt hơn.

Trước hết, việc bồi thường về đất được thực hiện bằng giao đất hoặc cho thuê đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi.

Trong trường hợp không có đất cùng mục đích để bồi thường nhưng địa phương có điều kiện về quỹ đất, quỹ nhà ở và người bị thu hồi đất có nhu cầu, việc bồi thường có thể được thực hiện bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở.

Nếu không có đất, không có nhà ở để bồi thường thì thực hiện bồi thường bằng tiền theo quy định, trừ các trường hợp thu hồi đất ở, nhà ở được điều chỉnh theo quy định riêng. Trường hợp địa phương có quỹ đất, quỹ nhà ở nhưng người bị thu hồi không có nhu cầu nhận thì có thể nhận bồi thường bằng tiền.

Đáng chú ý, Luật bổ sung cơ chế cho phép người có đất ở bị thu hồi được hoán đổi diện tích đất ở sang đất nông nghiệp hoặc đất phi nông nghiệp còn lại trong cùng thửa đất, hoặc một phần thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong cùng địa bàn cấp xã nếu có nhu cầu và đáp ứng điều kiện.

Đối với trường hợp diện tích đất còn lại sau thu hồi không bảo đảm điều kiện sử dụng do hình dạng, kích thước hoặc diện tích, người dân có thể đề nghị Nhà nước thu hồi phần đất còn lại để được xem xét bồi thường, hỗ trợ theo quy định.

Một điểm đáng chú ý khác là chính sách hỗ trợ phục hồi sinh kế. Khi lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, kinh phí hỗ trợ phục hồi sinh kế phải được dự kiến trong thời gian ít nhất 3 năm sau thời điểm có quyết định thu hồi đất.

Siết quản lý đất bỏ hoang, tăng trách nhiệm của chủ đầu tư

Một điểm mới đáng chú ý khác là lần đầu tiên khái niệm đất bỏ hoang được định nghĩa cụ thể trong Luật Đất đai.

Theo đó, đất đã được Nhà nước giao, cho thuê nhưng không đưa vào sử dụng liên tục trong một thời gian nhất định được xác định là đất bỏ hoang. Đất được giao để thực hiện dự án đầu tư nhưng chậm hoàn thành đầu tư, không đưa đất vào sử dụng so với tiến độ cũng thuộc diện này.

Đối với các dự án đầu tư không đưa đất vào sử dụng hoặc chậm đưa đất vào sử dụng, Luật bổ sung quy định cụ thể về việc tính tiền sử dụng đất tăng thêm, tiền thuê đất tăng thêm.

Quy định này cho thấy xu hướng tăng trách nhiệm của nhà đầu tư trong việc khai thác, sử dụng đất đúng mục đích và tiến độ, hạn chế tình trạng giữ đất nhưng không triển khai dự án.

Điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, phân định rõ thẩm quyền địa phương

Luật Đất đai sửa đổi cũng có những điều chỉnh quan trọng về quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất, gắn với yêu cầu tổ chức lại hệ thống quy hoạch và phân cấp quản lý.

Theo định hướng mới, không lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh riêng biệt; phương án phân bổ và khoanh vùng đất đai được tích hợp trong quy hoạch tỉnh.

Ở cấp xã cũng không lập quy hoạch sử dụng đất và kế hoạch sử dụng đất cấp xã riêng. Nội dung quản lý sử dụng đất tại địa phương được cập nhật trong quá trình thực hiện quy hoạch chung và các quy hoạch có liên quan.

Cách tiếp cận này hướng tới một hệ thống quy hoạch thống nhất, hạn chế tình trạng chồng chéo giữa các cấp, giữa quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch đô thị, nông thôn và quy hoạch ngành.

Bên cạnh đó, Luật làm rõ hơn thẩm quyền của HĐND, UBND các cấp trong quản lý đất đai, đồng thời đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Đây là thay đổi có ý nghĩa đối với hoạt động đầu tư, phát triển dự án, bởi sự thống nhất trong quy hoạch và phân định trách nhiệm giữa các cấp chính quyền là yếu tố quan trọng để hạn chế tình trạng dự án bị đình trệ do vướng mắc thủ tục.