Ảnh minh họa. AI

Cùng một mẫu xe, cùng mức giá, nhưng điều kiện sử dụng khác nhau có thể dẫn đến những quyết định hoàn toàn khác biệt. Khi xe điện và hybrid ngày càng hiện diện rõ hơn trên thị trường, lựa chọn mua ô tô của người Việt không còn chỉ xoay quanh thương hiệu, kiểu dáng hay mức tiêu hao nhiên liệu. Công nghệ vận hành, hạ tầng năng lượng và tổng chi phí sở hữu đang trở thành những yếu tố quan trọng trong quyết định xuống tiền.

Cuộc chuyển dịch vì thế không đơn giản là xe điện thay thế xe xăng. Thị trường đang mở ra một giai đoạn mà nhiều công nghệ cùng tồn tại, mỗi loại đáp ứng một nhóm nhu cầu và điều kiện sử dụng riêng.

XE ĐIỆN ĐÃ QUA GIAI ĐOẠN THỬ NGHIỆM

Tốc độ phát triển của VinFast là một trong những dấu hiệu rõ nhất về sự thay đổi của thị trường. Theo công bố của doanh nghiệp, tháng 10/2026, hãng bàn giao 22.896 ô tô điện tại Việt Nam, nâng tổng lượng xe giao trong 10 tháng lên 200.593 chiếc. Quy mô này cho thấy xe điện đã tiếp cận một lượng khách hàng đáng kể, thay vì chỉ là lựa chọn của nhóm người tiêu dùng tiên phong.

Danh mục sản phẩm cũng đang mở rộng phạm vi tiếp cận. Những mẫu xe như VF 3, VF 5, VF 6 hướng đến các nhóm khách hàng và nhu cầu sử dụng khác nhau, trong khi Limo Green cho thấy xe điện đang được đưa vào cả hoạt động kinh doanh vận tải.

Sức hấp dẫn của xe điện đến từ một số lợi thế dễ nhận thấy. Động cơ điện vận hành êm, có khả năng tăng tốc nhanh và không cần thay dầu động cơ. Cấu tạo hệ truyền động đơn giản hơn cũng có thể giúp giảm một số hạng mục bảo dưỡng so với xe sử dụng động cơ đốt trong. Với người thường xuyên di chuyển trong đô thị, những khác biệt này tác động trực tiếp đến trải nghiệm hằng ngày.

Chi phí năng lượng cũng là một yếu tố quan trọng. Trong điều kiện có thể sạc tại nhà hoặc tiếp cận nguồn sạc với mức giá phù hợp, chi phí điện cho mỗi kilomet có thể thấp hơn chi phí nhiên liệu của xe xăng tương đương.

Một chiếc xe điện có thể phù hợp với gia đình sống tại đô thị, có chỗ đỗ xe và lịch trình di chuyển tương đối ổn định. Nhưng với người thường xuyên đi tỉnh, cần linh hoạt trên những hành trình dài hoặc chưa có điều kiện tiếp cận trạm sạc, quyết định chuyển sang xe điện vẫn đòi hỏi nhiều cân nhắc hơn.

HYBRID VÀ LỰA CHỌN CHUYỂN TIẾP

Trong khi xe điện thuần túy đại diện cho hướng điện hóa mạnh nhất, hybrid lại tiếp cận người mua bằng một cách khác: giảm tiêu hao nhiên liệu mà không buộc họ thay đổi hoàn toàn thói quen sử dụng xe.

Về nguyên lý, xe hybrid kết hợp động cơ đốt trong với mô-tơ điện. Với loại hybrid thông thường (HEV), pin được nạp thông qua động cơ và hệ thống thu hồi năng lượng khi phanh, giảm tốc. Người dùng không cần cắm sạc từ bên ngoài. Trong khi đó, hybrid sạc ngoài (PHEV) có bộ pin lớn hơn, có thể nạp điện từ nguồn bên ngoài và di chuyển một quãng đường nhất định bằng mô-tơ điện trước khi động cơ xăng tham gia vận hành.

Sự khác biệt này khiến hybrid trở thành phương án đáng cân nhắc với những người muốn giảm mức tiêu thụ nhiên liệu nhưng vẫn duy trì sự linh hoạt của xe xăng. Người sử dụng HEV không phải tìm trạm sạc, còn người sở hữu PHEV có thể tận dụng chế độ chạy điện nếu thường xuyên di chuyển trong phạm vi phù hợp và có điều kiện sạc.

Doanh số đang phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn đối với công nghệ này. Theo VAMA, trong 10 tháng đầu năm 2026, các thành viên hiệp hội bán ra 17.948 xe hybrid, tăng 61% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 10, doanh số đạt 1.891 chiếc, tăng 35% so với cùng kỳ.

Hybrid không còn chỉ xuất hiện ở những mẫu xe cao cấp. Công nghệ này đã được đưa vào nhiều dòng sản phẩm thuộc các phân khúc sedan, SUV và MPV. Toyota có các mẫu Corolla Cross, Camry và Innova Cross phiên bản hybrid; Honda, Suzuki và Hyundai cũng từng bước mở rộng danh mục sản phẩm điện hóa tại Việt Nam.

Tuy vậy, mức tiết kiệm nhiên liệu của hybrid phụ thuộc vào công nghệ và điều kiện vận hành. HEV thường phát huy lợi thế trong môi trường đô thị có nhiều tình huống dừng, chạy. Với PHEV, hiệu quả kinh tế còn phụ thuộc vào việc người dùng có thường xuyên sạc pin hay không. Giá mua ban đầu, cấu tạo hệ thống truyền động và yêu cầu bảo dưỡng cũng cần được tính đến khi so sánh với phiên bản động cơ xăng.

Sự tăng trưởng của hybrid cho thấy quá trình điện hóa không nhất thiết phải diễn ra bằng một bước chuyển trực tiếp từ xe xăng sang xe thuần điện. Với một bộ phận người mua, công nghệ kết hợp có thể là lựa chọn phù hợp hơn trong giai đoạn hạ tầng sạc và thói quen tiêu dùng còn đang thay đổi.

XE XĂNG VẪN CÓ LỢI THẾ RIÊNG

Xe động cơ đốt trong đang chịu sức ép từ xu hướng giảm phát thải và sự xuất hiện của những công nghệ mới. Nhưng trong ngắn hạn, đây vẫn là lựa chọn có nhiều lợi thế thực tế.

Mạng lưới trạm xăng đã phủ rộng, thời gian tiếp nhiên liệu ngắn và hệ thống sửa chữa, phụ tùng phát triển qua nhiều năm. Người mua cũng có nhiều dữ liệu hơn để tham khảo về độ bền, chi phí bảo dưỡng và giá trị bán lại. Với những người thường xuyên di chuyển đường dài, sống ở khu vực chưa thuận tiện về hạ tầng sạc hoặc sử dụng xe với cường độ cao, các yếu tố này vẫn có ý nghĩa đáng kể.

Thị trường xe đã qua sử dụng cũng là một lợi thế của xe xăng. Lịch sử giao dịch dài hơn giúp người mua dễ tham khảo mặt bằng giá và lựa chọn nơi sửa chữa. Trong khi đó, với xe điện, giá trị bán lại, tình trạng pin và chi phí thay thế linh kiện vẫn là những vấn đề mà người tiêu dùng cần thêm thời gian để đánh giá.

Dù vậy, lợi thế hiện tại không đồng nghĩa xe xăng sẽ giữ nguyên vị thế trong dài hạn. Biến động giá nhiên liệu, tiêu chuẩn khí thải và yêu cầu tiết kiệm năng lượng đang tạo áp lực lên các nhà sản xuất. Xe động cơ đốt trong muốn duy trì sức cạnh tranh sẽ phải tiếp tục cải thiện hiệu suất, giảm tiêu hao và đáp ứng những quy định môi trường ngày càng cao.

HẠ TẦNG VÀ CHÍNH SÁCH SẼ QUYẾT ĐỊNH

Với xe điện, thông số quãng đường di chuyển sau mỗi lần sạc chỉ giải quyết một phần câu hỏi của người mua. Điều họ cần biết là có thể tìm thấy điểm sạc ở đâu, thời gian chờ bao lâu và hành trình có bị gián đoạn hay không.

Đây là rào cản đáng chú ý tại các đô thị lớn, nơi nhiều người sống trong chung cư hoặc phải gửi xe tại bãi tập trung. Khác với người có gara riêng và có thể chủ động lắp thiết bị sạc, nhóm khách hàng này phụ thuộc nhiều hơn vào hạ tầng công cộng và quy định của đơn vị quản lý nơi đỗ xe.

Số lượng trạm sạc vì thế không phải tiêu chí duy nhất. Vị trí, công suất, độ ổn định, khả năng tiếp cận và mức độ thuận tiện đều ảnh hưởng đến trải nghiệm. Một mạng lưới có nhiều điểm sạc nhưng phân bố không hợp lý hoặc thường xuyên quá tải vẫn có thể khiến người sử dụng gặp khó khăn.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Energy Policy tháng 9/2026, dựa trên khảo sát 716 người tại các đô thị ở Việt Nam, cung cấp thêm góc nhìn về những rào cản này. Nghiên cứu cho thấy việc cung cấp thông tin về chi phí nhiên liệu, bảo dưỡng và tổng chi phí sở hữu có thể làm tăng mức độ sẵn sàng lựa chọn xe điện. Trong các kịch bản khảo sát, việc bổ sung thông tin về chi phí vận hành làm xác suất lựa chọn ô tô điện thay cho ô tô động cơ đốt trong tăng 14,3 điểm phần trăm. Kịch bản về hệ thống đổi pin cũng cho thấy khả năng cải thiện mức độ sẵn sàng lựa chọn xe điện.

Kết quả này gợi ra hai vấn đề. Thứ nhất, người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến giá mua ban đầu mà còn cần thông tin đáng tin cậy về chi phí trong suốt vòng đời sử dụng. Thứ hai, hạ tầng cần được thiết kế theo cách giải quyết những bất tiện cụ thể, thay vì chỉ tăng số lượng điểm sạc. Tuy nhiên, đây là kết quả từ một khảo sát theo các kịch bản giả định, không phải số liệu phản ánh trực tiếp tỷ lệ người mua xe điện trên toàn thị trường.

Chính sách cũng đang tạo lực đẩy cho quá trình chuyển đổi. Theo Nghị định 202/2026/NĐ-CP, chính sách lệ phí trước bạ 0% đối với ô tô điện chạy pin được tiếp tục áp dụng đến hết ngày 31/12/2030; nghị định này có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Bên cạnh đó, Luật 09/2026/QH16 quy định mức thuế tiêu thụ đặc biệt ưu đãi đối với ô tô chạy bằng pin, với lộ trình điều chỉnh từ năm 2031.

Ưu đãi thuế và phí giúp giảm chi phí sở hữu ban đầu, nhưng chưa thể thay thế những điều kiện cần thiết khác. Hạ tầng sạc, nguồn cung điện, an toàn phòng cháy chữa cháy, bảo hành pin và khả năng xử lý pin sau khi hết vòng đời đều cần được phát triển đồng bộ. Với người mua, thông tin minh bạch về tuổi thọ pin, điều kiện bảo hành và chi phí sửa chữa cũng quan trọng không kém mức giá được giảm nhờ chính sách.

CUỘC ĐUA KHÔNG CÓ NGƯỜI THẮNG DUY NHẤT

Một gia đình sống tại đô thị, có chỗ đỗ xe riêng và chủ yếu di chuyển trong phạm vi vài chục kilomet mỗi ngày có thể thấy xe điện là phương án phù hợp. Người thường xuyên đi công tác liên tỉnh có thể ưu tiên xe xăng hoặc hybrid để duy trì sự linh hoạt. Với người muốn giảm tiêu hao nhiên liệu nhưng chưa sẵn sàng phụ thuộc vào trạm sạc, HEV có thể là lựa chọn trung gian.

Đây không phải những quy tắc tuyệt đối. Mức độ phù hợp còn phụ thuộc vào giá xe, quãng đường di chuyển, khả năng tiếp cận năng lượng, chi phí bảo dưỡng và thời gian dự kiến sử dụng. Điều quan trọng là người mua cần đánh giá tổng chi phí sở hữu, thay vì chỉ nhìn vào giá bán hoặc một ưu điểm riêng lẻ của công nghệ.

Thị trường ô tô Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà lựa chọn công nghệ trở thành một phần quan trọng của quyết định mua sắm. Xe điện mở rộng giới hạn của thị trường, hybrid tạo thêm phương án chuyển tiếp, còn xe xăng tiếp tục cạnh tranh bằng hệ sinh thái sử dụng đã hình thành.

Trong cuộc chuyển dịch này, công nghệ mới nhất chưa chắc là lựa chọn phù hợp nhất với mọi người. Lợi thế sẽ thuộc về những sản phẩm đáp ứng tốt nhu cầu thực tế, có chi phí sở hữu hợp lý và tạo được niềm tin trong suốt quá trình sử dụng.