Áp lực lạm phát và câu hỏi về lãi suất

Người Mỹ đã có lý do chính đáng để mất kiên nhẫn sau sáu năm phải đối mặt với tình trạng lạm phát ở mức cao. Một số nhà hoạch định chính sách tiền tệ chủ chốt cũng đang ngày càng sốt ruột.

Thống đốc FED Christopher Waller, một nhân vật có ảnh hưởng trong các quyết định chính sách tiền tệ và từng cạnh tranh với Chủ tịch FED Kevin Warsh cho vị trí lãnh đạo cao nhất của ngân hàng Trung ương hồi đầu năm, trong một cuộc phỏng vấn với truyền thông ngày 18/11 cho biết, ông sẵn sàng “gây sốc” bằng cách tăng lãi suất thêm 0,5 điểm phần trăm tại cuộc họp của FED diễn ra sau ba tuần nữa, nhằm kiềm chế lạm phát.

Biên bản cuộc họp gần nhất của FED diễn ra vào cuối tháng 10, được công bố hôm 18/11 cũng cho thấy ít nhất một thành viên khác cũng có chung quan điểm với ông Waller về việc nâng lãi suất theo những bước lớn hơn.

Trong bối cảnh lạm phát vẫn ở mức cao, FED đứng trước bài toán cân bằng giữa kiểm soát giá cả và hạn chế những tác động tiêu cực đến nền kinh tế. Tiền lương tăng chậm hơn chi phí sinh hoạt, điều kiện tín dụng thắt chặt, thị trường nhà ở suy yếu và cổ phiếu các doanh nghiệp AI biến động, làm gia tăng nguy cơ chỉ số S&P 500 bước vào một đợt điều chỉnh.

Nếu đặt trong bối cảnh cuối năm 2024, khi lạm phát đang trên đà giảm về mục tiêu, việc FED tiếp tục tăng lãi suất ở thời điểm hiện tại, thậm chí cân nhắc mức tăng 0,5 điểm phần trăm mỗi lần, có thể là điều gây bất ngờ.

Tuy nhiên, thực tế là trong tháng 9/2026, giá tiêu dùng đã tăng 3,7% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2% của FED. Vì vậy, dù FED cần kiên định trong việc đưa lạm phát về mức kiểm soát, sự thận trọng vẫn là điều cần thiết. Nói cách khác, tăng lãi suất theo từng bước 0,25 điểm phần trăm là đủ.

Lạm phát tại Mỹ đã dần tiến về mục tiêu của FED trong năm 2024, nhưng xu hướng này đảo chiều sau cuộc bầu cử Tổng thống vào tháng 11 cùng năm, khi đảng Cộng hòa giành quyền kiểm soát Nhà Trắng và Quốc hội. Tổng thống Donald Trump sau đó áp thuế nhập khẩu đối với hàng hóa từ các quốc gia có thặng dư thương mại với Mỹ, phần lớn các nền kinh tế trên thế giới, tạo thêm áp lực tăng giá.

Đầu năm 2026, xung đột giữa Mỹ và Iran đã làm gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu, đẩy giá dầu tăng mạnh. Diễn biến này kéo theo chi phí gia tăng đối với nhiều hàng hóa và dịch vụ có sử dụng dầu trong quá trình sản xuất hoặc phụ thuộc vào dầu như một đầu vào thiết yếu. Những lĩnh vực chịu ảnh hưởng bao gồm du lịch, nông nghiệp, vận tải biển và hàng loạt hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng khác.

Tất cả những yếu tố này còn diễn ra đồng thời với làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo làm gia tăng chi phí đối với các thiết bị điện tử tiêu dùng, năng lượng và nhiều mặt hàng khác.

Trong nhiều tháng, các nhà hoạch định chính sách tiền tệ duy trì cách tiếp cận thận trọng, cho rằng tác động từ những thay đổi trong chính sách của Nhà Trắng đối với lạm phát có thể chỉ diễn ra trong ngắn hạn. Theo đó, việc theo dõi thêm diễn biến giá cả trước khi điều chỉnh chính sách được xem là phù hợp hơn so với thắt chặt tiền tệ quá nhanh, có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế.

Tuy nhiên, áp lực giá đã lan rộng hơn trong nền kinh tế. Khoảng 47% các nhóm hàng hóa và dịch vụ cấu thành chỉ số giá tiêu dùng (CPI) ghi nhận mức tăng giá từ 3% trở lên trong 12 tháng qua. Thống đốc FED Christopher Waller cho biết ông lo ngại doanh nghiệp đang có xu hướng chuyển chi phí gia tăng sang người tiêu dùng, khiến quá trình kiểm soát lạm phát trở nên khó khăn hơn. Theo ông Waller, FED có thể cần một động thái đủ mạnh để định hướng lại kỳ vọng của thị trường, qua đó nhấn mạnh rằng mức lạm phát 3% không nên được xem là ngưỡng phù hợp trong thời gian tới.

Ba trụ cột của tiêu dùng đồng loạt suy yếu

Khả năng duy trì sức chống chịu của tiêu dùng không còn là điều có thể mặc nhiên giả định. Theo Bloomberg, từ năm 2019 đến giữa năm 2026, tài sản của các hộ gia đình Mỹ tăng thêm khoảng 78.000 tỷ USD. Đây là một trong những yếu tố khiến nhiều người cho rằng nền kinh tế có thể tiếp tục hấp thụ các cú sốc liên tiếp mà không chịu ảnh hưởng đáng kể.

Năm 2022 là một ví dụ. Khi tiền lương thực tế và thị trường chứng khoán cùng suy giảm, giá nhà tăng đã giúp duy trì giá trị tài sản của các hộ gia đình, qua đó hỗ trợ tiêu dùng và doanh số bán lẻ. Sau đó, khi giá nhà không còn tăng nhanh hơn lạm phát, thị trường chứng khoán phục hồi và thu nhập cải thiện tiếp tục góp phần duy trì sức mua.

Tiêu dùng được hỗ trợ bởi sự kết hợp giữa tiền lương và tài sản, trong đó các yếu tố này có thể luân phiên bù đắp cho nhau khi một nguồn lực suy yếu. Tuy nhiên, Bloomberg cho rằng, cơ chế hỗ trợ đó đang trở nên kém hiệu quả hơn vào cuối năm 2026.

1x-1-3.png
Ba trụ cột của tiêu dùng đang suy yếu (xét theo giá trị thực, cổ phiếu, giá nhà và thu nhập từ lao động đều đang giảm). Nguồn: Bloomberg.

Hiện cả ba trụ cột của tiêu dùng – tiền lương, tài sản chứng khoán và vốn chủ sở hữu nhà ở – đều suy giảm nếu tính theo giá trị thực, tức sau khi loại trừ tác động của lạm phát. Đây là tình trạng các hộ gia đình Mỹ ít gặp phải trong nhiều năm, khi các nguồn lực hỗ trợ sức mua thường không suy yếu đồng thời.

Thị trường nhà ở cho thấy dấu hiệu suy yếu rõ nét. Theo số liệu của Hiệp hội Môi giới Bất động sản Mỹ (NAR) công bố ngày 18/11, số hợp đồng mua bán nhà chờ hoàn tất trong tháng 10 giảm 16,7% so với cùng kỳ năm trước và giảm 4,7% so với tháng liền trước.

Trong khi đó, thị trường chứng khoán Mỹ vừa trải qua tuần lao dốc, thậm chí Nasdaq đã mất hết thành quả tăng từ đầu năm, khi niềm tin của nhà đầu tư vào lĩnh vực AI có dấu hiệu suy yếu. Diễn biến này xuất hiện sau thông tin Nvidia chia tay CEO Jensen Huang liên quan đến các bê bối đời tư.

Ba trụ cột của tiêu dùng đang suy yếu. Trong điều kiện đã điều chỉnh theo lạm phát, cổ phiếu, giá nhà và thu nhập từ lao động đều giảm.

Sự suy yếu đồng thời của thị trường lao động và thị trường tài sản đang tạo thêm áp lực lên các hộ gia đình, trong bối cảnh tiêu dùng Mỹ đã duy trì sức chống chịu trong nhiều năm. Diễn biến này có thể khiến tiêu dùng khó tiếp tục đóng vai trò là động lực ổn định của nền kinh tế như trước.

Trong bối cảnh cả ba trụ cột hỗ trợ tiêu dùng đều suy yếu, bài toán đặt ra là, liệu việc FED tăng lãi suất mạnh có thực sự giúp kiểm soát lạm phát, hay sẽ tạo thêm áp lực lên nền kinh tế trong khi những tác động từ các chính sách tiếp theo của Nhà Trắng vẫn khó lường.