Tuyên bố chung ngày 6/2 về một khung thỏa thuận tạm thời giữa Ấn Độ và Mỹ đã đánh dấu một bước chuyển mình mang tính chiến lược, đưa mối quan hệ song phương thoát khỏi những căng thẳng thương mại gay gắt của năm 2025.
Đây không phải là một hiệp định thương mại tự do (FTA) hoàn chỉnh theo nghĩa truyền thống với các ràng buộc pháp lý chặt chẽ ngay từ đầu. Văn bản này mang tính chất của một khuôn khổ linh hoạt, tập trung vào "ý định" chính sách và lộ trình hợp tác hơn là các nghĩa vụ pháp lý cứng nhắc.
Việc phía Mỹ ngày 11/2 phải điều chỉnh lại ngôn từ trong các văn bản chính thức về thỏa thuận cũng cho thấy thực tế này.
Các trụ cột chính
Trọng tâm của khung thỏa thuận là sự điều chỉnh mạnh mẽ về cấu trúc thuế quan nhằm giải tỏa áp lực cho cả hai nền kinh tế. Theo lộ trình đã thống nhất, Mỹ sẽ ngay lập tức loại bỏ mức thuế trừng phạt 25% đối với hàng hóa Ấn Độ, vốn được áp dụng từ tháng 8/2025. Quan trọng hơn, Mỹ dự kiến giảm mức thuế đối ứng áp lên hàng hóa Ấn Độ từ 25% xuống còn 18%.
Bên cạnh đó, thỏa thuận cũng bao gồm các miễn trừ và nhượng bộ có mục tiêu đối với những mặt hàng xuất khẩu cụ thể của Ấn Độ từng bị ảnh hưởng bởi thuế quan an ninh quốc gia theo Mục 232 của Mỹ đối với thép, nhôm và đồng. Đặc biệt, các bộ phận máy bay của Ấn Độ sẽ được loại bỏ thuế quan và phụ tùng ô tô có thể được hưởng hạn ngạch ưu đãi.
Đổi lại, Ấn Độ cam kết giảm hoặc loại bỏ thuế quan đối với tất cả hàng hóa công nghiệp và một loạt sản phẩm nông nghiệp cụ thể của Mỹ. Trong lĩnh vực nông nghiệp, Ấn Độ đồng ý cho phép nhập khẩu bã ngũ cốc khô có chất hòa tan (DDGS) giàu protein và táo từ Mỹ. Nông dân trồng chè, càphê, gia vị và trái cây của Ấn Độ cũng sẽ được hưởng lợi ngay lập tức nhờ quyền tiếp cận miễn thuế vào thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới.
Về tổng thể, thỏa thuận tạm thời này đóng vai trò là cầu nối quan trọng, đặt nền móng hướng tới một Hiệp định thương mại song phương hoàn chỉnh dự kiến được hoàn tất vào cuối năm 2026 hoặc 2027.
Lộ trình cho giai đoạn tiếp theo sẽ tập trung vào những mục tiêu tham vọng hơn: chuyển đổi từ mức thuế cơ bản 18% sang khả năng áp dụng thuế suất 0% cho tất cả các sản phẩm, kể cả những lĩnh vực nhạy cảm như ô tô và xe điện.
Những tác động không đồng đều
Trước mắt, thỏa thuận này tạo ra những tác động không đồng đều lên các khu vực kinh tế khác nhau của Ấn Độ.
Ở chiều hưởng lợi, các ngành xuất khẩu thâm dụng lao động như dệt may, quần áo, da giày sẽ lấy lại được khả năng cạnh tranh nhờ mức thuế giảm xuống 18% khi nhập khẩu vào thị trường Mỹ. Các lĩnh vực giá trị cao như đá quý, trang sức và dược phẩm generic thậm chí còn đứng trước triển vọng được hưởng mức thuế 0% nếu Hiệp định Thương mại Song phương (BTA) hoàn chỉnh được ký kết. Ngoài ra, việc giảm thuế nhập khẩu gạo vào Mỹ xuống 18% cũng được kỳ vọng sẽ hỗ trợ mạnh mẽ cho các nhà xuất khẩu gạo basmati và phi basmati.
Đối với công nghiệp nội địa, tác động là đa chiều. Ấn Độ sẽ tăng cường an ninh năng lượng thông qua việc nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và than cốc chất lượng cao từ Mỹ.
Tuy nhiên, việc nới lỏng các rào cản phi thuế quan, bao gồm việc loại bỏ các thủ tục cấp phép nhập khẩu hạn chế, đồng nghĩa với áp lực cạnh tranh gia tăng đối với các nhà sản xuất thiết bị y tế và sản phẩm công nghệ thông tin (ICT) trong nước. Các doanh nghiệp nội địa sẽ phải đối mặt với làn sóng hàng hóa tiêu chuẩn Mỹ tràn vào, buộc họ phải nâng cao năng lực cạnh tranh hoặc chấp nhận mất thị phần.
Các gai góc chưa hoàn toàn được gỡ bỏ
Nông nghiệp vẫn là lĩnh vực nhạy cảm nhất và là nơi diễn ra những cuộc tranh luận gay gắt nhất. Việc Ấn Độ cho phép nhập khẩu DDGS từ Mỹ là một ví dụ điển hình. Nguồn cung DDGS cao hơn có thể mang lại lợi ích lớn cho ngành gia cầm trị giá gần 30 tỷ USD của Ấn Độ nhờ giảm chi phí thức ăn chăn nuôi.
Tuy nhiên, điều này lại là tin xấu cho nông dân trồng hạt có dầu và các nhà chế biến trong nước, khi nguồn cung DDGS dư thừa sẽ làm suy yếu nhu cầu đối với khô dầu đậu nành nội địa.
Bên cạnh nông nghiệp, mối liên hệ với dầu mỏ Nga vẫn là một vấn đề gai góc và đầy tính chiến lược. Mặc dù Tổng thống Donald Trump tuyên bố Ấn Độ đã "đồng ý" ngừng mua dầu Nga, tuyên bố chung lại không hề đề cập đến nội dung này.
Ngoài ra, việc Mỹ áp dụng các mức thuế phạt 25% trước đó và để ngỏ về cơ chế "tái áp thuế" cho thấy khả năng nước này đang sử dụng thương mại như một công cụ gây sức ép lên chính sách đối ngoại của Ấn Độ.
Vấn đề chủ quyền kỹ thuật số cũng gây tranh cãi không kém. Ban đầu, phía Mỹ yêu cầu Ấn Độ loại bỏ thuế dịch vụ kỹ thuật số và cam kết về các quy tắc dữ liệu. Nhưng yêu cầu đó đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các cố vấn pháp lý của Ấn Độ, những người lo ngại về việc mất quyền kiểm soát dữ liệu quốc gia. Việc phần đề cập đến thuế dịch vụ kỹ thuật số bị loại bỏ hoàn toàn khỏi bản cập nhật ngày 11/2 cho thấy Ấn Độ đã kiên quyết bảo vệ không gian chính sách của mình trong lĩnh vực kinh tế số.
Một điểm cũng gây tranh cãi nhưng đầy tham vọng là mục tiêu mua lượng hàng hóa trị giá 500 tỷ USD từ Mỹ trong 5 năm tới của Ấn Độ. Phiên bản gốc cho hay Ấn Độ "cam kết" mua thêm hàng hóa Mỹ, tập trung vào nhóm hàng năng lượng, công nghệ thông tin, than đá và các sản phẩm khác.
Với mức nhập khẩu hiện tại là 45,62 tỷ USD cho năm tài chính 2024-2025, con số mục tiêu 100 tỷ USD mỗi năm đồng nghĩa với việc kim ngạch nhập khẩu từ Mỹ của Ấn Độ phải tăng hơn gấp đôi.
Tuy nhiên, trong bản cập nhật ngày 11/2 của thông tin về thỏa thuận, Mỹ đã thay thế từ "cam kết" bằng "dự định." Sự điều chỉnh này phản ánh con số nêu trên không mang tính ràng buộc pháp lý, vì việc đặt hàng thuộc về các công ty tư nhân chứ không phải chính phủ. Diễn biến đó giúp xoa dịu phần nào những lo ngại trong nước tại Ấn Độ về khả năng hàng nhập khẩu gia tăng đột biến và tràn ngập thị trường này.
Tín hiệu tích cực
Bất chấp những tranh cãi về chi tiết, giới tài chính nhìn nhận thỏa thuận này là một tín hiệu tích cực. Theo báo cáo từ ngân hàng đầu tư Goldman Sachs, Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thực tế của Ấn Độ dự kiến sẽ tăng trưởng vượt mạnh mẽ, lần lượt đạt 6,9% vào năm 2026 và 6,8% vào năm 2027. Việc giảm thuế quan từ 25% xuống 18% cũng được kỳ vọng sẽ đóng góp thêm 0,2 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP hàng năm cho nước này.
Khung thỏa thuận mới vừa giúp giảm thiểu sự không chắc chắn trong chính sách thương mại, vừa có tiềm năng mở khóa chu kỳ đầu tư tư nhân vốn đang bị kìm hãm. Tuy nhiên, các nhà kinh tế cũng cảnh báo về độ trễ trong việc triển khai vốn đầu tư thực tế.
Bên cạnh đó, thâm hụt tài khoản vãng lai của Ấn Độ dự kiến sẽ tăng lên mức 37 tỷ USD vào năm 2026 do lượng nhập khẩu hàng hóa không bao gồm vàng và dầu mỏ tăng cao, dù được bù đắp một phần bởi xuất khẩu dịch vụ mạnh mẽ.
Tổng hòa các yếu tố cho thấy thỏa thuận này không phải là một chiến thắng trọn vẹn cho bên nào, nhưng là một bước đi thực dụng.
Thông qua thỏa thuận, Ấn Độ đạt được việc giảm thuế đáng kể cho các ngành thâm dụng lao động quan trọng và củng cố quan hệ hợp tác với Mỹ. Trong tình hình hiện tại, mức độ thành công của thỏa thuận này sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào quá trình thực thi trong thực tế.