Trong khi giới đầu tư dồn sự chú ý vào thỏa thuận ngừng bắn mong manh tại Iran tuần này, một cuộc chạy đua khốc liệt nhằm giành giật các lô hàng dầu thô đang diễn ra trên thị trường, khi các thương nhân và các công ty lọc dầu ráo riết tìm kiếm nguồn cung có sẵn.
Tại Biển Bắc, thị trường dầu quan trọng nhất thế giới, các nhà giao dịch đã đưa ra 40 lệnh chào mua trong tuần này, nhưng chỉ có 4 lệnh trong số đó nhận được phản hồi chào hàng từ phía người bán. Những lô hàng có thời gian giao hàng trong vài tuần tới đã được giao dịch với mức giá chưa từng có, trên 140 USD/thùng.
Ở những nơi khác, các nhà máy lọc dầu buộc phải tìm kiếm nguồn cung ở những khu vực xa xôi hơn, dẫn đến một loạt các giao dịch bất thường và mức phí chênh lệch tăng vọt đối với bất kỳ lô dầu nào đã sẵn sàng giao ngay.
Giới giao dịch nhận định những động thái hoảng loạn trên các thị trường dầu vật chất quan trọng này cho thấy mức độ thiếu hụt dầu thô sẽ trở nên rõ rệt trong vài tuần tới, khi sự đứt gãy nguồn cung từ Trung Đông tạo ra một khoảng trống ngày càng lớn.
Các chuyên gia cho rằng mức giá tăng chóng mặt là tín hiệu cho thấy một số nhà máy lọc dầu châu Âu có khả năng sẽ phải cắt giảm sản lượng như các nhà máy ở châu Á. Động thái này dù có thể giúp tái cân bằng thị trường dầu thô nhưng sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt các sản phẩm thiết yếu như dầu diesel và nhiên liệu bay.
Dù hoạt động vận chuyển tại eo biển Hormuz đã có dấu hiệu gia tăng vào cuối tuần này - với hai siêu tàu của Trung Quốc và một tàu của Hy Lạp di chuyển qua đây - nhưng lưu lượng vận tải vẫn thấp hơn nhiều so với mức trước xung đột.
Các chuyên gia cảnh báo ngay cả khi các cuộc đàm phán cuối tuần này dẫn đến việc khôi phục dòng chảy bình thường qua eo biển, các thị trường châu Á và châu Âu cũng không tránh khỏi tình trạng thiếu hụt trước mắt, vì dầu từ vùng Vịnh phải mất nhiều tuần mới đến được các nhà máy lọc dầu ở châu Á và châu Âu.
Trong một bài đăng mới đây trên Linkedin, ông Sultan al Jaber, Tổng giám đốc Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC), cho biết những lô hàng cuối cùng đi qua eo biển Hormuz trước xung đột hiện mới bắt đầu cập bến. Ông nhận định đây là lúc khoảng trống kéo dài 40 ngày trong dòng chảy năng lượng toàn cầu thực sự lộ rõ.
Khoảng cách này có thể thấy rõ qua mức phí chênh lệch mà các nhà máy lọc dầu sẵn sàng trả để đảm bảo có được các lô dầu thô giao ngay. Một số nhà giao dịch tại các nhà máy lọc dầu châu Á chia sẻ rằng họ không còn bận tâm đến giá cả mà chỉ đơn giản là tìm cách thu mua bất kỳ thùng dầu nào có thể để đảm bảo an ninh năng lượng.
Giá dầu Brent giao ngay đã chạm mức kỷ lục 144 USD/thùng trước khi có lệnh ngừng bắn, vượt qua mức đỉnh năm 2008 ngay cả khi giá kỳ hạn vẫn thấp hơn nhiều. Đến phiên gần nhất, mức giá này giảm xuống còn 126 USD/thùng nhưng vẫn cao hơn 30 USD so với giá dầu Brent kỳ hạn giao tháng 6.
Các quốc gia châu Á, vốn phụ thuộc nhiều nhất vào nguồn cung từ Eo biển Hormuz, đang tìm kiếm dầu thô trên toàn cầu chứ không chỉ giới hạn ở các nguồn cung truyền thống. Các nhà máy lọc dầu Nhật Bản đang dẫn đầu làn sóng thu mua dầu từ Mỹ, quốc gia hiện đang xuất khẩu ở mức kỷ lục.
Cơn sốt mua dầu của các doanh nghiệp Trung Quốc cũng đẩy lượng dầu vận chuyển từ Vancouver, Canada lên mức cao kỷ lục trong tháng này. Đồng thời, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ cũng tăng cường thu mua từ Venezuela. Trong tuần đầu tiên của tháng 4, các tàu chở dầu đã bốc gần 6 triệu thùng cho quốc gia Nam Á này, gấp đôi khối lượng ghi nhận trong cùng kỳ tháng 3.
Trọng tâm hiện tại là những nguồn cung dầu có thể bàn giao càng sớm càng tốt và các nhà máy lọc dầu sẵn sàng chi đậm cho sự nhanh chóng này. Phía Nhật Bản thậm chí đã đặt các tàu có kích thước nhỏ hơn thông thường để chở dầu từ Mỹ, giúp chúng có thể băng qua kênh đào Panama và đến Nhật Bản nhanh hơn.
Trong bài đăng trên mạng xã hội ngày 11/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết rất nhiều tàu chở dầu đang hướng tới Mỹ để tiếp nhận dầu. Loại dầu Midland WTI tại cảng Houston (thường gọi là MEH) hiện có giá cao hơn gần 4 USD mỗi thùng so với giá dầu chuẩn của Mỹ. Mức chênh lệch này đã tăng gấp khoảng 4 lần so với thời điểm trước cuộc chiến.
Theo giới giao dịch, mức giá cộng thêm này phản ánh giá trị của việc tiết kiệm thời gian, khi dầu đã có sẵn tại Houston thay vì phải mất 5 ngày vận chuyển từ các nơi khác đến.
Bà Amrita Sen, đồng sáng lập công ty tư vấn Energy Aspects, cảnh báo rằng khi các bên mua dầu đổ dồn về Mỹ, chính nước Mỹ sắp tới cũng sẽ rơi vào tình trạng thiếu hụt. Bà nhấn mạnh rằng các thị trường vật chất đang thắt chặt không ngừng, các nhà sản xuất dầu của Mỹ sẽ tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu để tận dụng mức giá cao, đến mức không còn đủ dầu thô cho các nhà máy lọc dầu nội địa.