Thị trường bán lẻ trong sóng ngầm thanh lọc

Theo báo cáo thị trường nội địa Việt Nam 2025 của Bộ Công Thương, năm 2025, quy mô thị trường bán lẻ Việt Nam ước đạt khoảng 269 tỷ USD, trong đó riêng bán lẻ hàng hóa đạt khoảng 205 tỷ USD. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng đạt gần 7.009 nghìn tỷ đồng, tăng trưởng 9,2% so với năm 2024.

Trong một năm mà tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng vẫn tăng, nhưng không quá “bùng nổ”, ngành bán lẻ tiêu dùng đã chứng kiến một sự dịch chuyển mạnh mẽ với xu hướng chi tiêu có tính toán hơn. Các mặt hàng thiết yếu duy trì nhu cầu ổn định, trong khi nhóm hàng không thiết yếu phục hồi chậm.

Thêm vào đó, các yêu cầu ngày càng chặt chẽ về hóa đơn điện tử, nguồn gốc hàng hóa và tuân thủ pháp lý cũng làm thay đổi cán cân cạnh tranh. Các chuỗi bán lẻ hiện đại với hệ thống quản trị chuẩn hóa đã nắm bắt cơ hội và đẩy mạnh mở rộng.

Nhưng cuộc đua mở rộng trong năm 2025 không còn bó hẹp ở những trung tâm thương mại lớn hay những mặt bằng đẹp nhất, mà là lựa chọn có tính toán ở những vị trí phù hợp nhất.

Bách Hóa Xanh là một trong những chuỗi bán lẻ tiêu biểu đang đi theo xu hướng này. Chuỗi bán lẻ thuộc Thế Giới Di Động sau giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ, đã quay trở lại đường đua với một tâm thế khác. Trong năm 2025, Bách Hóa Xanh đã mở mới khoảng 800 cửa hàng, với gần 50% tại khu vực miền Trung, nâng tổng số cửa hàng lên con số gần 2.600 điểm bán.

Đáng chú ý, từ cuối tháng 11/2025, chuỗi bắt đầu mở rộng ra các tỉnh phía Bắc với điểm đến đầu tiên là Ninh Bình. Tuy nhiên, chiến lược “Bắc tiến” của Bách Hóa Xanh không còn mang dáng dấp của việc mở rộng ồ ạt, mà tập trung vào mô hình cửa hàng nhỏ hơn, danh mục sản phẩm tinh gọn và vòng quay hàng hóa cao với định vị siêu thị "gần nhà, giá tiết kiệm".

Đó là sự điều chỉnh cần thiết trong bối cảnh mỗi mét vuông mặt bằng đều phải chứng minh hiệu quả tài chính.

Theo ông Vũ Đăng Linh, Tổng giám đốc Thế Giới Di Động, miền Bắc là một thị trường mới, có nhiều nét riêng trong thói quen tiêu dùng và đã có sẵn hệ thống các chuỗi kinh doanh khác. Vì vậy, công ty sẽ mở mới với tinh thần thận trọng, đặt hiệu quả lên hàng đầu. Sau bước đi thăm dò tại Ninh Bình, Bách Hóa Xanh sẽ mở mới ra các tỉnh tiếp theo.

"Năm 2026, dù chưa có kế hoạch nhưng việc mở mới là đương nhiên và sẽ không dưới mức đã mở năm 2025”, ông Linh cho biết.

Trong khi đó, WinCommerce, với mạng lưới WinMart và WinMart+, lại tìm thấy động lực tăng trưởng ở phân khúc nông thôn. Thay vì tiếp tục mở rộng ở các đô thị trung tâm đã bão hòa, doanh nghiệp này đẩy mạnh thâm nhập vào nông thôn và các đô thị vệ tinh – nơi bán lẻ hiện đại vẫn còn dư địa lớn. Trong năm 2025, WinCommerce đã mở thêm khoảng 800 cửa hàng, với 70-75% số cửa hàng mới ở nông thôn, nâng quy mô hệ thống lên 4.500 điểm bán.

Ông Danny Le, Tổng Giám đốc Masan Group khẳng định, khu vực nông thôn sẽ là động lực tăng trưởng chính cho WinCommerce trong 3 đến 5 năm tới. Sang năm 2026, chuỗi này dự kiến mở mới thêm 1.000 đến 1.500 cửa hàng.

Cuộc đua mở rộng cũng đang thu hút sự nhập cuộc của các “ông lớn” ngoại. AEON Việt Nam trong năm 2025 đã mở mới 1 trung tâm thương mại, 3 trung tâm bách hóa tổng hợp và siêu thị. Sau hơn một thập kỷ hiện diện, AEON đã rót hơn 1,5 tỷ USD vào Việt Nam và đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ tăng gấp 3 lần quy mô hiện tại.

Lotte Shopping - công ty trụ cột trong mảng bán lẻ của Tập đoàn Lotte thì đặt mục tiêu tăng gấp đôi lợi nhuận hoạt động vào năm 2030 (đạt 1.300 tỷ won, tương đương 940 triệu USD) thông qua kế hoạch đầu tư thêm 2-3 khu phức hợp thương mại tại Việt Nam.

Tập đoàn Central Retail của Thái Lan cũng cho thấy tham vọng mở rộng hoạt động tại thị trường Việt Nam khi dự kiến chi khoảng 1,4 tỷ USD xây thêm khoảng 5 siêu thị mang thương hiệu “Go!” cùng với 15 cửa hàng “Mini go!” đến năm 2027.

Bên cạnh các đó, một loạt chuỗi cửa hàng tiện lợi tên tuổi như 7-Eleven (Nhật Bản), GS25 (Hàn Quốc) sau khi củng cố vị thế tại phía Nam, đang mở rộng “Bắc tiến”, phá vỡ thế gần như “độc quyền” của Circle K (Canada) trong lĩnh vực cửa hàng tiện lợi hoạt động 24/7 tại khu vực Hà Nội.

Sự xuất hiện của các chuỗi ngoại như 7-Eleven hay GS25 tại Hà Nội không chỉ tăng lựa chọn cho người tiêu dùng, mà còn nâng chuẩn cạnh tranh của toàn thị trường. Các chuỗi này mang theo những mô hình đã được chuẩn hóa ở các thị trường phát triển với sản phẩm chế biến sẵn, không gian tiêu dùng kết hợp, thời gian mở cửa kéo dài và công nghệ thanh toán hiện đại.

Điều đó đang buộc các chuỗi nội địa phải thích ứng nhanh hơn, không chỉ về hình thức, mà cả về tư duy vận hành.

Nếu mở rộng là cuộc đua bề nổi, thì ở phần chìm, ngành bán lẻ 2025 đang chứng kiến một cuộc chạy đua âm thầm nhưng quyết liệt hơn: tái cấu trúc vận hành và làm chủ dữ liệu.

Bởi, khi biên lợi nhuận ngày càng mỏng và chi phí tăng cao, công nghệ không còn là lựa chọn, mà trở thành điều kiện sống còn.

Báo cáo của Chứng khoán MBS chỉ ra rằng tiêu dùng nội địa dù phục hồi nhưng vẫn chịu áp lực từ thu nhập cải thiện chậm và chi phí sinh hoạt gia tăng. Biên lợi nhuận ngành bán lẻ tiếp tục chịu áp lực từ chi phí logistics, nhân sự và thuê mặt bằng. Trong khi đó, khả năng tăng giá bán bị giới hạn bởi sức mua và cạnh tranh gay gắt. Điều này buộc doanh nghiệp phải tìm kiếm tăng trưởng từ hiệu quả vận hành, thay vì mở rộng quy mô thuần túy.

Các doanh nghiệp bán lẻ lớn theo đó đang đầu tư mạnh vào hệ thống dữ liệu tập trung, tối ưu chuỗi cung ứng, quản trị tồn kho và phân tích hành vi khách hàng theo thời gian thực.

Ông Phan Nguyễn Trọng Huy, Giám đốc Tài chính của WinCommerce cho biết, doanh nghiệp này đang đi tìm lời giải cho 4 câu hỏi khó nhất trong bán lẻ là mở ở đâu, bán cái gì, bán bao nhiêu và bán cho ai. Hiện doanh nghiệp đã dùng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) để giải quyết hiệu quả 3 trong số 4 câu hỏi, những bài toán có ảnh hưởng lớn đến doanh thu và chi phí.

“Chúng tôi không theo đuổi công nghệ xa vời, mà tập trung xử lý các vấn đề thực tế xảy ra trong từng cửa hàng”, ông Huy nói và cho biết dữ liệu từ hơn 4.300 cửa hàng của WinCommerce cùng 400.000 điểm bán truyền thống trên toàn quốc đã giúp công ty xây dựng mô hình phân tích giúp xác định chính xác “room thị trường”, biết được đâu là khu vực còn thiếu điểm bán hiện đại, nơi dân cư tăng nhanh và sức mua còn dư địa lớn.

Chiến lược mở mới nhờ vậy được dẫn dắt bởi dữ liệu, giúp các cửa hàng WinCommerce tự tin theo đuổi kế hoạch mở 10.000 cửa hàng trong 5 năm tới, đồng thời đảm bảo hiệu quả kinh tế ngay từ năm đầu vận hành.

Công nghệ cũng giúp WinCommerce “chọn đúng hàng” cho từng cửa hàng theo thói quen tiêu dùng ở từng khu vực. Đồng thời, nhờ hệ thống đặt hàng tập trung sử dụng máy học (machine learning) để dự đoán doanh số, WinCommerce có thể tiết kiệm khoảng 300 tỷ đồng chi phí vận hành mỗi năm.

Với các cửa hàng Bách Hóa Xanh, theo ông Vũ Đăng Linh, nhờ áp dụng tiêu chuẩn vận hành mới, các cửa hàng mở trong năm 2025 đã tự lo được các chi phí, bao gồm cả chi phí logistics, toàn bộ chi phí thuê và vận hành, ghi nhận lợi nhuận dương ở cấp độ cửa hàng, doanh thu cải thiện qua từng tháng.

Nhưng, tất cả những nỗ lực từ mở rộng hệ thống, nâng cấp mô hình cho đến đầu tư công nghệ, xét đến cùng đều cần được phản ánh vào thước đo là hiệu quả tài chính.

Với WinCommerce, việc mở rộng quy mô, kết hợp với cải thiện vận hành đã mang lại thành quả sau nhiều năm tái cấu trúc. Lũy kế 12 tháng năm 2025, chuỗi đạt doanh thu 38.979 tỷ đồng, tăng 18,3% so với cùng kỳ, vượt xa mức tăng trưởng mục tiêu 8-12% đặt ra cho cả năm. Đặc biệt, các cửa hàng mở trong năm 2025 đã ghi nhận lợi nhuận dương.

Cả năm 2025, lợi nhuận sau thuế của Wincommerce đạt 501 tỷ đồng, tăng gấp 86,6 lần so năm 2024, riêng quý IV chuỗi đạt 257 tỷ đồng, tăng 23,1% so với cùng kỳ.

Còn với Bách Hóa Xanh, lũy kế 12 tháng, chuỗi ghi nhận doanh thu gần 46.900 tỷ đồng, tăng 14% so với cùng kỳ. Với doanh thu tăng trưởng 2 chữ số và lợi nhuận đi đúng kế hoạch, lãnh đạo MWG tự tin năm 2025 Bách Hóa Xanh có thể đạt mức lãi 600 tỷ đồng, vượt kế hoạch đề ra.

Thị trường bán lẻ Việt Nam cũng mang lại hiệu quả đầu tư tốt cho các doanh nghiệp bán lẻ ngoại. Theo báo cáo tài chính bán niên của Central Retail, nửa đầu năm 2025, doanh thu tại thị trường Việt Nam đạt 24,6 tỷ baht (khoảng 19.900 tỷ đồng), chiếm 20% tổng doanh thu toàn cầu.

Với Tập đoàn AEON, Việt Nam hiện là thị trường đem lại doanh thu cao nhất tại khu vực Đông Nam Á và thứ hai ở nước ngoài, chỉ sau Trung Quốc. Trong năm 2024, doanh thu tại thị trường Việt Nam của tập đoàn đạt 17,3 tỷ yen, tương đương hơn 3.176 tỷ đồng và lợi nhuận 4,23 tỷ yen, tương đương gần 776,7 tỷ đồng, lần lượt tăng hơn 13% và 8,6% so với năm 2023.

Báo cáo tài chính quý II/2025 của Lotte Shopping cho thấy, dù kết quả kinh doanh hợp nhất toàn cầu ghi nhận sụt giảm nhưng thị trường Việt Nam vẫn tăng trưởng với tổng doanh thu mảng trung tâm thương mại tăng hơn 25% nhờ động lực đến từ Lotte Mall West Lake Hà Nội - củng cố thêm lý do để Lotte tiếp tục mở rộng đầu tư tại thị trường hơn 100 triệu dân.

Từ những con số biết nói, có thể thấy thị trường bán lẻ Việt Nam vẫn đang là “mỏ vàng” với các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại khi dư địa tăng trưởng còn lớn. Theo báo cáo của Bộ Công Thương, dự kiến thị trường bán lẻ hàng hóa tại Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2030 sẽ đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 10-12%/năm, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ đến năm 2030 ước đạt khoảng 450 tỷ USD, trong đó, tỷ lệ bán lẻ qua kênh hiện đại có thể chiếm khoảng 40% tổng doanh thu bán lẻ.

Tuy nhiên, cơ hội sẽ không chia đều cho tất cả. Nhất là khi từ năm 2025, thị trường tiêu dùng trong nước đã bắt đầu có những thay đổi cơ chế chính sách về thuế, siết chặt thị trường hàng giả, hàng nhái, và năm 2026 là thời điểm thực thi sách về thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, những doanh nghiệp đi trước trong việc tái cấu trúc vận hành, làm chủ dữ liệu và thích nghi với khung khổ pháp lý mới sẽ là những người viết tiếp câu chuyện tăng trưởng của ngành bán lẻ Việt Nam.