Ảnh minh họa: AI

Một thị trường đang lớn nhanh

Theo tổng hợp số liệu doanh số từ Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), VinFast và Hyundai Thành Công, thị trường ô tô Việt Nam tiêu thụ khoảng 550.413 xe các loại trong 10 tháng đầu năm 2026. Trong đó, nhóm doanh nghiệp thuộc phạm vi thống kê của VAMA đạt 310.986 xe, VinFast đạt 200.593 xe và Hyundai Thành Công đạt 38.834 xe.

Như vậy, bình quân mỗi tháng thị trường tiêu thụ hơn 55.000 xe. Nếu duy trì tốc độ này trong hai tháng cuối năm, tổng lượng tiêu thụ cả năm có thể đạt khoảng 660.000 xe.

Đáng chú ý, con số 550.413 xe không chỉ phản ánh sức mua tăng lên mà còn cho thấy sự thay đổi đáng kể trong cấu trúc thị trường, đặc biệt là vai trò ngày càng lớn của các doanh nghiệp sản xuất ô tô trong nước. Trong đó, VinFast là điểm nhấn nổi bật nhất.

Ngày 12/11/2026, VinFast công bố đã bàn giao 22.896 ô tô điện trong tháng 10, nâng tổng lượng xe giao tại thị trường Việt Nam trong 10 tháng lên 200.593 chiếc. Đây là lần đầu tiên một thương hiệu ô tô tại Việt Nam vượt mốc 200.000 xe chỉ trong 10 tháng đầu năm. Kết quả này còn cho thấy xe điện đã trở thành một lực lượng đáng kể trong cơ cấu thị trường ô tô trong nước.

Khác với mô hình phát triển của nhiều doanh nghiệp ô tô truyền thống vốn tập trung vào xe động cơ đốt trong, VinFast lựa chọn chiến lược xe thuần điện ngay từ giai đoạn tái định vị hoạt động sản xuất ô tô.

Quyết định này đưa doanh nghiệp vào một cuộc cạnh tranh có tính chất khác biệt, nơi lợi thế không chỉ nằm ở động cơ, hộp số hay hệ thống truyền động truyền thống mà còn phụ thuộc vào pin, phần mềm, điện tử công suất, hệ thống điều khiển và khả năng tích hợp công nghệ.

Sau khi chuyển trọng tâm sang xe điện, VinFast liên tục mở rộng danh mục sản phẩm, từ xe cỡ nhỏ phục vụ đô thị đến SUV, MPV và các dòng xe phục vụ vận tải.

Trong tháng 10, VF 3 tiếp tục là mẫu xe bán chạy nhất của VinFast với 3.960 chiếc, tiếp theo là VF 6 với 3.716 chiếc. Nhóm VF 5 và Herio Green đạt tổng cộng 3.706 xe, trong khi VF 2 và Minio Green đạt 3.405 xe.

Lũy kế 10 tháng, VF 3 đạt 46.232 xe, còn Limo Green đạt 42.975 xe. Đây là hai dòng sản phẩm có đóng góp lớn vào tổng lượng xe bàn giao của doanh nghiệp.

Nhập khẩu vẫn gia tăng

Một nghịch lý đáng chú ý của ngành ô tô Việt Nam là sản lượng sản xuất trong nước tăng mạnh, nhưng kim ngạch nhập khẩu linh kiện và phụ tùng cũng liên tục mở rộng.

Theo số liệu sơ bộ của Cục Thống kê, sản lượng ô tô sản xuất trong nước trong 10 tháng năm 2026 ước đạt 468.237 chiếc, tăng 25,1% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 10, sản lượng đạt khoảng 54.061 chiếc.

Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy năng lực sản xuất và lắp ráp ô tô trong nước đang được mở rộng để đáp ứng nhu cầu thị trường.

Tuy nhiên, số liệu từ Cục Hải quan lại cho thấy một thực tế khác: Trong 10 tháng đầu năm, Việt Nam nhập khẩu 212.339 ô tô nguyên chiếc, với tổng kim ngạch gần 4,9 tỷ USD, tăng 22,9% về lượng và 26,6% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025.

Đáng chú ý hơn, kim ngạch nhập khẩu linh kiện và phụ tùng ô tô trong cùng kỳ đạt khoảng 6,29 tỷ USD, tăng 35,1%.

Theo thống kê của Cục Hải quan, Indonesia tiếp tục là nguồn cung ô tô nguyên chiếc lớn nhất cho Việt Nam trong 10 tháng năm 2026 với 89.362 xe. Trung Quốc vươn lên vị trí thứ hai với 56.299 xe, vượt Thái Lan với 54.532 xe.

Đáng chú ý, nhập khẩu ô tô từ Trung Quốc tăng 44,2% về lượng và 51,1% về kim ngạch so với cùng kỳ năm trước.

Thực tế này đặt vấn đề về khoảng trống về hoàn thiện của chuỗi cung ứng nội địa. Việt Nam đã thu hút nhiều nhà sản xuất ô tô quốc tế, phát triển các cơ sở lắp ráp và hình thành những trung tâm sản xuất tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, đối với nhiều dòng xe, các bộ phận có hàm lượng công nghệ cao như động cơ, hộp số, hệ thống điều khiển điện tử và một số linh kiện quan trọng vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung bên ngoài.

Ở những quốc gia có ngành công nghiệp ô tô phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Thái Lan, mạng lưới nhà cung cấp nội địa đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chi phí, chất lượng và tốc độ phát triển sản phẩm.

Tại Việt Nam, hệ sinh thái này vẫn chưa phát triển tương xứng với quy mô thị trường. Theo các đánh giá của cơ quan quản lý và giới chuyên môn được công bố trong năm 2026, tỷ lệ nội địa hóa đối với nhiều dòng xe du lịch phổ thông tại Việt Nam vẫn ở mức khoảng 10-20%, thấp hơn đáng kể so với các trung tâm sản xuất ô tô lớn trong khu vực.

Cơ hội để ngành ô tô Việt Nam thay đổi vị thế

Trong bối cảnh công nghiệp ô tô truyền thống đã hình thành những chuỗi cung ứng toàn cầu rất chặt chẽ, quá trình chuyển dịch sang xe điện đang mở ra một cơ hội mới cho những quốc gia muốn tham gia sâu hơn vào ngành công nghiệp này.

Xe điện có cấu trúc truyền động khác biệt so với xe động cơ đốt trong. Thay vì tập trung vào động cơ, hộp số và hệ thống truyền lực cơ khí phức tạp, xe điện đặt trọng tâm vào pin, mô-tơ điện, bộ biến tần, hệ thống quản lý pin, điện tử công suất và phần mềm điều khiển.

Đối với Việt Nam, sự phát triển của VinFast có thể trở thành động lực để hình thành các chuỗi cung ứng mới, đặc biệt trong lĩnh vực pin, linh kiện điện tử, hệ thống điện và các thiết bị phục vụ xe điện.

Theo Chiến lược phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 được Chính phủ phê duyệt, tỷ lệ nội địa hóa ngành ô tô được định hướng đạt 22-30% vào năm 2030 và 32-40% vào năm 2035.

Chính sách phát triển công nghiệp ô tô cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển năng lượng, giao thông xanh và công nghiệp công nghệ cao.

Với thị trường hơn 100 triệu dân, nhu cầu sở hữu ô tô còn nhiều dư địa và xu hướng điện hóa đang tăng tốc, Việt Nam có cơ hội để tạo dựng vị thế mới trong ngành công nghiệp ô tô khu vực.

Nhưng từ một thị trường tiêu thụ lớn đến một trung tâm sản xuất có năng lực cạnh tranh là khoảng cách không thể rút ngắn chỉ bằng những con số doanh số ấn tượng.

Đó sẽ là hành trình đòi hỏi tầm nhìn dài hạn, đầu tư công nghệ và quan trọng nhất là năng lực tạo ra giá trị thực chất ngay trong nước.