Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ) đang đứng trước khả năng cao sẽ tăng lãi suất ngay trong tháng 6/2026 tới. Quyết định này hiện đang nhận được sự ủng hộ lớn từ Mỹ và được giới tài chính đánh giá là "chìa khóa" sống còn để "giải cứu" đồng yen, bất chấp những rào cản chính trị trong nước.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent mới đây đã bày tỏ tin tưởng Thống đốc BoJ Kazuo Ueda sẽ "làm những gì cần làm" nếu chính phủ trao cho cơ quan này đủ quyền độc lập.
Sau cuộc gặp Thống đốc Ueda hôm 19/5, ông Bessent nhấn mạnh trên nền tảng mạng xã hội X rằng nền tảng kinh tế Nhật Bản đang rất vững chắc và sự biến động quá mức của tỷ giá là điều không mong muốn. Động thái này ngầm phát đi thông điệp Mỹ ủng hộ BoJ tiếp tục tăng lãi suất để tương xứng với đà tăng trưởng và củng cố sức mạnh đồng yen.
Bà Mari Iwashita, chiến lược gia trưởng tại Nomura Securities nhận định việc ông Bessent dừng chân tại Tokyo và đưa ra các phát ngôn trên cho thấy Thống đốc Ueda đang nhận được sự ủng hộ tuyệt đối từ Mỹ. Thủ tướng Sanae Takaichi có thể sẽ chấp thuận việc tăng lãi suất nếu BoJ chứng minh được điều này giúp ngăn chặn đà rơi tự do của đồng yen.
Trên thị trường tài chính, giới đầu tư đang đặt cược 80% khả năng BoJ sẽ nâng lãi suất chính sách ngắn hạn từ mức 0,75% hiện tại lên 1% trong cuộc họp ngày 15-16/6 tới.
Ông Alberto Tamura, Giám đốc Morgan Stanley tại Nhật Bản cảnh báo, nếu BoJ không hành động trong tháng 6/2026, thị trường trái phiếu và tiền tệ sẽ chịu tác động nặng nề. Đồng yen có nguy cơ trượt giá xuống mức 170 yen/USD.
Ngược lại, một động thái tăng lãi suất quyết đoán có thể kéo đồng tiền này phục hồi về ngưỡng 140 yen/USD. Hiện tại, đồng yen vẫn chịu áp lực lớn, giao dịch quanh mức 159,02 yen/USD vào sáng 20/5 tại Tokyo, bất chấp các đợt can thiệp được cho là từ phía chính phủ kể từ cuối tháng 4/2026.
Ông Tamura nhấn mạnh nhiều nhà đầu tư tin rằng BoJ đang hành động quá chậm trễ. Việc BoJ tăng lãi suất sẽ là bước đi đầu tiên cần thiết. Nếu tình hình thế giới ổn định lại, đây có thể là cách giúp đồng yen mạnh lên.
Dù đối mặt sức ép từ thị trường, kế hoạch tăng lãi suất trong ngắn hạn vẫn vấp phải sự dè chừng từ Thủ tướng Sanae Takaichi và các phụ tá. Chính phủ hiện muốn BoJ duy trì chính sách nới lỏng nhằm hỗ trợ đà phục hồi kinh tế thông qua chi tiêu và đầu tư.
Thách thức này càng lớn hơn khi Nhật Bản đang phải xây dựng ngân sách bổ sung để trợ cấp nhiên liệu cho người dân. Cuộc chiến tại Iran đang làm gián đoạn chuỗi cung ứng và đẩy chi phí sinh hoạt tăng vọt tại quốc gia vốn phụ thuộc nặng nề vào dầu mỏ Trung Đông. Cùng lúc, đợt bán tháo trên thị trường trái phiếu toàn cầu do lo ngại lạm phát cũng làm phức tạp thêm các quyết sách của BoJ.
Tuy nhiên, áp lực bảo vệ tỷ giá đang buộc giới chức phải cứng rắn hơn. Trở về từ cuộc họp G7 tại Paris, Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama hôm 19/5 cam kết sẽ "hành động quyết liệt khi cần thiết" đối với đồng yen.
Bà cũng xoa dịu những đồn đoán về rạn nứt nội bộ khi khẳng định chính phủ luôn tôn trọng luật BoJ, vốn đảm bảo tính độc lập của ngân hàng trung ương, song song với yêu cầu phối hợp chặt chẽ trong các chính sách kinh tế.
Giới phân tích cho rằng, nút thắt sắp tới sẽ phụ thuộc vào việc liệu BoJ có thể sắp xếp một cuộc gặp giữa Thống đốc Ueda và Thủ tướng Takaichi trước ngày 3/6 hay không.
Đây là thời điểm ông Ueda có bài phát biểu quan trọng, được kỳ vọng sẽ phát đi những tín hiệu rõ ràng nhất về lộ trình lãi suất. Ngoài việc ấn định lãi suất, tại cuộc họp tháng 6, BoJ dự kiến sẽ đánh giá lại kế hoạch cắt giảm thu mua trái phiếu và vạch ra chiến lược mới cho năm tài khóa 2027.