Diễn biến địa chính căng thẳng tại Trung Đông khiến thị trường chứng khoán biến động mạnh trong quý I/2026. Tâm lý nhà đầu tư đã chuyển từ lạc quan sang thận trọng, phòng thủ. Dẫu vậy, các chuyên gia trong ngành đánh giá, đây lại là cơ hội để nhà đầu tư trung và dài hạn tích lũy cổ phiếu với mức giá hợp lý.
Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng mang ý nghĩa quan trọng về dài hạn, kỳ vọng thu hút dòng vốn ngoại trong thời gian tới. Song tác động ngắn hạn cần được nhìn nhận thận trọng, đặc biệt giữa lúc thị trường biến động.
Ông Nguyễn Xuân Bình, Giám đốc Khối Phân tích KBSV cho rằng, nếu xung đột Trung Đông hạ nhiệt, thị trường có thể chuyển biến tích cực hơn, song vẫn cần theo dõi thêm các động thái cụ thể.
Theo ông Bình, thị trường hiện tại giống như đang đi trong một kênh giá, phía trên là các đỉnh, phía dưới là các đáy và biên độ ngày càng thu hẹp. Nếu nhìn vào các vùng đáy, có thể thấy mặt bằng định giá đang dần nâng lên qua từng giai đoạn. Từ mức P/E khoảng 10,3 lần trong cú sốc Covid-19 năm 2020 lên trên 11 lần trong giai đoạn khủng hoảng trái phiếu năm 2022 và hiện đã tiến lên vùng trên 12 lần. Mỗi lần thị trường điều chỉnh sâu, mức định giá không còn quay lại vùng thấp như trước mà thiết lập một mặt bằng mới cao hơn.
Ngược lại, ở phía đỉnh, xu hướng lại đi theo chiều ngược lại. Từ khoảng 23 lần vào năm 2018, xuống còn 19 lần vào năm 2022, và hiện chỉ quanh 15 lần. Những đỉnh P/E sau không còn cao như đỉnh trước, cho thấy kỳ vọng thị trường đang dần trở nên thận trọng hơn.
Khi đáy của P/E được nâng lên và đỉnh bị hạ xuống, thị trường dần bị “nén” lại trong một biên độ hẹp hơn. Ông Bình cho rằng, trong một thị trường mà biên độ đã bị siết lại, phần thưởng không còn dành cho sự kiên nhẫn đơn thuần mà dành cho khả năng chọn lọc và thích nghi với chu kỳ. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc nhà đầu tư không thể tiếp tục đi theo thị trường mà buộc phải hiểu thị trường đang vận hành ra sao, đâu là vùng giá hợp lý và đâu là điểm rơi của cơ hội. Cơ hội sẽ không còn trải đều, mà tập trung vào những lựa chọn đúng.
Ông Bình cũng cho rằng dòng vốn ngoại sẽ tiếp tục phân hóa. Trong đó, các quỹ chủ động thường giải ngân sớm để đón đầu quá trình nâng hạng, trong khi các quỹ thụ động sẽ chỉ phân bổ vốn sau khi Việt Nam chính thức được đưa vào rổ chỉ số. Vì vậy, thị trường có thể tiếp tục hưởng lợi trong giai đoạn từ nay đến thời điểm nâng hạng dự kiến vào cuối quý III/2026 hoặc đầu quý IV/2026, trước khi đối mặt với rủi ro điều chỉnh ngắn hạn sau đó.
"Qua các chu kỳ tăng – giảm từ năm 2018 đến nay, mặt bằng giá cổ phiếu hiện tại đang ở mức tốt để đầu tư trung và dài hạn. Tuy nhiên, nhà đầu tư cần lựa chọn đúng ngành, đúng cổ phiếu và đúng thời điểm", ông Bình nhấn mạnh.
Cũng phân tích về cơ hội thị trường chứng khoán trong bối cảnh biến động, ông Võ Nguyễn Khoa Tuấn - Giám đốc nghiệp vụ cấp cao lĩnh vực chứng khoán Dragon Capital cho hay, đây là thời điểm mở ra cơ hội cho nhà đầu tư trung và dài hạn tích lũy cổ phiếu ở vùng giá hợp lý. Thực tế cho thấy, dù thị trường gặp nhiều biến động, nhiều quỹ đầu tư vẫn ghi nhận mức sinh lời 20 - 50% trong năm qua, phản ánh cơ hội luôn tồn tại ngay cả trong giai đoạn khó khăn.
Theo ông Khoa Tuấn, yếu tố quan trọng nhất lúc này là kỷ luật đầu tư và quản trị rủi ro. Nhà đầu tư cần hạn chế sử dụng đòn bẩy, duy trì tỷ trọng tiền mặt phù hợp và chủ động giải ngân khi thị trường xuất hiện các nhịp điều chỉnh mạnh.
Ở góc nhìn đầu tư dài hạn, ông Trần Đức Anh - Giám đốc Kinh tế vĩ mô và Chiến lược thị trường Chứng khoán KB Việt Nam cho rằng, nếu nhìn trong tầm 10 năm tới, có hai nhóm ngành được dự báo gần như duy trì tăng trưởng là ngân hàng và bán lẻ.
Với nhóm ngân hàng, việc nền kinh tế Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng, cùng tăng trưởng tín dụng duy trì khoảng 10 - 20%/năm, tiếp tục tạo nền tảng cho tăng trưởng lợi nhuận ổn định. Theo đó, ưu tiên nên dành cho các ngân hàng tư nhân top đầu, có lợi thế về công nghệ, bên cạnh các ngân hàng quốc doanh vốn có tính ổn định và an toàn cao.
Đối với nhóm bán lẻ, động lực đến từ tăng trưởng kinh tế và sự mở rộng nhanh của tầng lớp trung lưu, giúp thúc đẩy tiêu dùng dài hạn. Dù một số cổ phiếu nhóm này có thể biến động ngắn hạn, triển vọng dài hạn vẫn được đánh giá tích cực.
Trong khi đó, bất động sản được đánh giá tích cực nhờ triển vọng kinh doanh cải thiện, hạ tầng đầu tư và mục tiêu tăng trưởng cao hơn so với năm trước.
Theo hầu hết các chuyên gia, giữa bối cảnh hiện nay nhà đầu tư nên chọn các nhóm cổ phiếu đầu ngành cho chiến lược “bắt đáy” trung hạn. Khi thị trường có thông tin tiêu cực, nên tập trung vào các doanh nghiệp đầu ngành, có nền tảng tốt và triển vọng dài hạn rõ ràng. Một số nhóm ngành như bán lẻ, cảng biển, logistics, công nghệ... vẫn có lợi thế cạnh tranh bền vững trong 5 - 10 năm tới.